Theo trang tin RBC-Ukraine, gần 4 năm kể từ khi cuộc xung đột toàn diện nổ ra, lực lượng tên lửa và pháo binh Ukraine đã trải qua những thay đổi căn bản, từ việc tiếp nhận vũ khí phương Tây hiện đại đến phát triển công nghệ quốc phòng trong nước. Đại tá Andrii Zhuravlov, Phó Tham mưu trưởng lực lượng tên lửa và pháo binh thuộc Lục quân Ukraine, đã chia sẻ về hành trình biến đổi này.
Vũ khí phương Tây thay đổi cục diện
Sau khi cuộc xung đột nổ ra, các đối tác phương Tây đã cung cấp cho Ukraine nhiều loại hệ thống pháo tiên tiến. Theo Đại tá Zhuravlov, pháo kéo M777 của Mỹ và pháo tự hành M109 đã trở thành xương sống của lực lượng pháo binh Ukraine. "Pháo M777 được sử dụng rộng rãi trên mọi mặt trận. Chúng có độ chính xác cao, hiệu quả tốt và tầm bắn xa", ông giải thích, đồng thời nhấn mạnh rằng pháo kéo có khả năng sống sót cao hơn do dễ nguỵ trang và ít bị thiết bị bay không người lái (UAV) phát hiện.
Bên cạnh đó, các hệ thống pháo tự hành như Krab, PzH 2000, M109A6 Paladin, CAESAR và Archer cũng đã được triển khai. Trong khi các nền tảng bánh lốp có khả năng cơ động tốt hơn, thì các hệ thống bánh xích lại vượt trội về khả năng vượt địa hình trong các điều kiện thời tiết và địa hình hiểm trở.
Vào giữa năm 2022, sự xuất hiện của hệ thống M142 HIMARS (hệ thống pháo phản lực tầm trung) và M270 MLRS (hệ thống pháo phản lực phóng loạt) đã trở thành yếu tố thay đổi cục diện. "Những hệ thống MLRS hiện đại này cho phép tấn công chính xác các mục tiêu ở khoảng cách khá xa", Đại tá Zhuravlov cho biết, bổ sung rằng chúng đã buộc đối phương phải di chuyển các sở chỉ huy và kho tiếp tế ra xa tiền tuyến hơn.
Ban đầu, Ukraine chỉ nhận được tên lửa GMLRS với tầm bắn 80 km. Đến cuối năm 2023, Mỹ bắt đầu cung cấp tên lửa ATACMS (tên lửa đạn đạo chiến thuật tầm ngắn), đầu tiên là phiên bản 165 km, sau đó vào năm 2024 là các biến thể có tầm bắn lên đến 300 km. "ATACMS là loại tên lửa có độ chính xác cao. Chúng tôi chỉ sử dụng loại tên lửa này một cách tiết kiệm", ông Zhuravlov nói.
Sản xuất trong nước: Tâm điểm Bohdana
Cuộc chiến đã thúc đẩy Ukraine nhanh chóng phát triển ngành công nghiệp quốc phòng. Năm 2023, pháo Bohdana do Ukraine sản xuất chính thức được đưa vào biên chế. Theo Đại tá Zhuravlov, tính đến tháng 10/2025, pháo Bohdana 155mm - cả loại tự hành và kéo - chiếm khoảng 40% tổng số hệ thống pháo đang hoạt động trên chiến tuyến.
Hiện nay, Bohdana đã gần đạt hiệu năng của pháo tự hành CAESAR từ Pháp, mặc dù thời gian phát triển ngắn hơn đáng kể. Trong khi CAESAR mất 7 năm để hoàn thiện, Bohdana vào năm 2022 vẫn chỉ ở giai đoạn phát triển ban đầu. "Ngày nay, Bohdana có lẽ là một trong những hệ thống pháo đáng tin cậy nhất về độ bền", Đại tá Zhuravlov khẳng định.
Bohdana có một số ưu điểm nổi bật: khả năng sử dụng nhiều loại đạn khác nhau, "tuổi thọ" của nòng dài và độ tin cậy cao, có tầm bắn 40-50km, được gắn trên khung gầm xe tải cơ động cao KrAZ 63221 6×6 do AutoKrAZ sản xuất.
Lực lượng vũ trang Ukraine hiện vận hành khoảng 30 loại hệ thống pháo khác nhau, từ vũ khí thời Liên Xô đến các hệ thống hiện đại nhập khẩu. "Hiện nay chúng tôi là quốc gia duy nhất sử dụng nhiều loại hệ thống pháo và đạn dược đa dạng như vậy", Đại tá Zhuravlov nói, đồng thời thừa nhận điều này gây khó khăn cho công tác hậu cần.
Trong trung hạn, Ukraine hướng đến việc chuẩn hóa với Bohdana làm hệ thống chính. "Có lẽ trong trung hạn, chúng tôi sẽ chỉ còn một hệ thống pháo duy nhất Bohdana nhưng với nhiều biến thể khác nhau", ông Zhuravlov tiết lộ.
Chiến tranh công nghệ cao: Chu trình "phát hiện - tiêu diệt"
Yếu tố then chốt tạo nên sức mạnh của pháo binh Ukraine hiện nay là sự tích hợp sâu rộng giữa trinh sát kỹ thuật số và hỏa lực. Thông qua hệ thống thông tin liên lạc Kropyva-D, tọa độ từ UAV trinh sát hoặc radar phản pháo (Zoopark-3, AN/TPQ-36) được truyền trực tiếp đến khẩu đội pháo chỉ trong vài giây.
"Chu trình từ khi phát hiện mục tiêu đến khi khai hỏa đã được rút ngắn xuống còn gần 2 phút. Đây là yếu tố sống còn trong môi trường tác chiến hiện đại", Đại tá Zhuravlov nhấn mạnh.
Tuy nhiên, lực lượng này cũng đối mặt với những thách thức mới: Về tác chiến điện tử (EW), đối phương đã tìm cách gây nhiễu, làm giảm hiệu quả của các loại đạn dẫn đường bằng GPS. Về mối đe dọa từ UAV FPV, các đơn vị pháo binh phải đẩy vị trí bắn ra xa hơn hoặc ngụy trang kỹ lưỡng hơn để tránh bị UAV tấn công.
Tương lai của lực lượng tên lửa và pháo binh Ukraine đang được định hình bởi ba yếu tố: Tầm bắn xa hơn, độ chính xác cao hơn và tự động hóa hoàn toàn.
Hệ thống tên lửa tác chiến-chiến thuật Sapsan, tên lửa tầm xa Neptune và hệ thống tên lửa đa chức năng đang được tích cực thử nghiệm. Đặc biệt, Ukraine đang hướng tới việc sử dụng robot trên mặt đất để vận chuyển đạn dược đến tận vị trí bắn, giảm thiểu rủi ro cho binh sĩ.
Dù UAV đang phát triển mạnh mẽ, Đại tá Zhuravlov khẳng định pháo vẫn giữ vai trò chủ đạo bởi khả năng mang đầu đạn nặng - sức mạnh mà không loại UAV hiện tại nào có thể thay thế được. "Lực lượng pháo binh đã, đang và sẽ vẫn đóng vai trò đặc biệt trong chiến tranh, nhưng tương lai nằm ở sự phối hợp hoàn hảo với công nghệ không người lái", ông Zhuravlov kết luận.
