COP31 diễn ra trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng nghiêm trọng, an ninh năng lượng toàn cầu chịu nhiều sức ép và mục tiêu khống chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở 1,5 độ C ngày càng khó đạt được.
Với sự tham gia của đại diện gần 200 quốc gia, hội nghị kéo dài đến ngày 20/11 được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến từ những cam kết chính trị sang các biện pháp triển khai cụ thể.
Thách thức lớn nhất tại COP31 là thúc đẩy lộ trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, gồm than đá, dầu mỏ và khí đốt, trong khi các nước vẫn bất đồng về tốc độ và phương thức thực hiện. Những căng thẳng địa chính trị, xung đột và gián đoạn nguồn cung năng lượng cũng khiến nhiều quốc gia ưu tiên bảo đảm an ninh năng lượng trước mắt, làm gia tăng trở ngại đối với nỗ lực giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Báo cáo của LHQ cho thấy thế giới không còn đi đúng hướng để giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu trong giới hạn 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Dù các cam kết khí hậu hiện nay đã giúp cải thiện triển vọng so với dự báo trước khi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu năm 2015 được thông qua, mức tăng nhiệt độ vẫn có thể lên tới 2,6 độ C nếu các cam kết được thực hiện đầy đủ. Hạn hán, nắng nóng cực đoan, cháy rừng và lũ lụt nghiêm trọng tại nhiều khu vực trong năm nay tiếp tục cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu và hành động đang đặt ra những hệ lụy ngày càng rõ rệt.
Một trọng tâm khác là chương trình thúc đẩy điện khí hóa do Thổ Nhĩ Kỳ đề xuất. Nước chủ nhà đặt mục tiêu nâng tỷ trọng điện trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu từ khoảng 21% hiện nay lên 35% vào năm 2035, thông qua mở rộng sử dụng điện trong giao thông, công nghiệp và các tòa nhà. Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý điện khí hóa chỉ thực sự mang lại hiệu quả khí hậu khi đi kèm phát triển năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ và lưới điện đủ năng lực. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), đầu tư hằng năm cho lưới điện cần tăng khoảng 50% so với mức 400 tỷ USD hiện nay để đáp ứng nhu cầu đến năm 2030.
Tài chính khí hậu tiếp tục là điểm nghẽn lớn. Tại hội nghị COP29 năm 2024 ở Azerbaijan, các nước phát triển cam kết huy động ít nhất 300 tỷ USD mỗi năm cho các nước đang phát triển vào năm 2035. Tuy nhiên, việc xác định nguồn huy động và phân bổ kinh phí vẫn còn nhiều bất đồng. Theo số liệu dẫn từ các phân tích về tài chính thích ứng, nguồn vốn công quốc tế dành cho lĩnh vực này chỉ đạt 28,2 tỷ USD năm 2024, trong khi các nước đang phát triển cần khoảng 305 tỷ USD mỗi năm.
COP31 cũng diễn ra trong bối cảnh Mỹ tiếp tục vắng mặt trong tiến trình hợp tác khí hậu quốc tế sau quyết định rút khỏi các cơ chế hợp tác của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Một điểm đáng chú ý là Thổ Nhĩ Kỳ giữ vai trò nước chủ nhà và Chủ tịch hội nghị, trong khi Australia đảm nhiệm điều hành các cuộc đàm phán chính thức. Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo thế giới dự kiến diễn ra trong hai ngày 11-12/11.
COP31 sẽ là phép thử đối với khả năng thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và thực thi, nhất là trong các vấn đề chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, hỗ trợ tài chính cho các nước dễ bị tổn thương và phát triển hạ tầng năng lượng sạch. Kết quả hội nghị không chỉ được đánh giá qua những tuyên bố chung mà còn qua các kế hoạch, nguồn lực và tiến độ thực hiện cụ thể.
