Theo ông Serpico, tại châu Âu nói chung và Italy nói riêng, nguồn lực tài chính cho công nghệ lượng tử chủ yếu xuất phát từ các gói tài trợ quy mô lớn của Liên minh châu Âu (EU) hoặc chính phủ các nước. Những nguồn vốn này không được giải ngân dàn trải mà thường được cấp trực tiếp cho các trường đại học hoặc các liên minh quy tụ nhiều doanh nghiệp công nghệ cao và nhóm nghiên cứu chuyên trách.
Mô hình này hoạt động dựa trên mạng lưới các nhánh chuyên biệt, tập trung vào những nhu cầu cấp thiết ở từng giai đoạn, như mật mã học lượng tử. Trong hệ sinh thái đó, các doanh nghiệp tách ra từ trường đại học (spin-off) đóng vai trò là cầu nối thương mại hóa các nghiên cứu hàn lâm. NQB - một doanh nghiệp khởi nguồn từ Đại học Napoli Federico II, chính là một ví dụ điển hình cho mô hình quan hệ cộng sinh giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Thông qua các công ty này, phía trường đại học sẽ có được những sản phẩm thương mại thực tiễn từ nền tảng tri thức đã nghiên cứu. Còn với doanh nghiệp spin-off, họ sẽ được tiếp cận trực tiếp với nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo bài bản ngay tại chỗ, thay vì phải tìm kiếm và thu hút nhân sự từ khắp nơi trên châu Âu. Sự trao đổi này tạo ra một dòng chảy luân chuyển liên tục của cả dòng vốn tài chính lẫn trí tuệ con người, biến các ý tưởng công nghệ nhanh chóng bước ra khỏi phòng thí nghiệm để đáp ứng thị trường trong thực tiễn.
Ông Serpico cho biết, một trong những thách thức lớn nhất khi phát triển công nghệ lượng tử chính là gánh nặng tài chính rất lớn đè nặng lên ngân sách nhà nước. Nếu mỗi địa phương hay trường đại học đều tự xây dựng một cơ sở hạ tầng độc lập, nguồn lực sẽ bị phân tán và kém hiệu quả. Giải pháp tối ưu được đề xuất là xây dựng những trung tâm chuyên môn tại những địa điểm được định hướng chiến lược rõ ràng thay vì đầu tư dàn trải.
Italy hiện đang áp dụng mô hình phân bổ này theo từng thành phố và thế mạnh công nghệ. Cụ thể, tại Napoli sẽ tập trung vào công nghệ siêu dẫn - một trong những nền tảng phần cứng cốt lõi của máy tính lượng tử. Trong khi đó, Firenze và Roma sẽ đảm nhận mảng quang học lượng tử, còn Padua sẽ đi sâu vào công nghệ nguyên tử lạnh. Mỗi trung tâm này sẽ hoạt động như một cụm hạ tầng tập trung chuyên sâu vào một giải pháp tiềm năng.
Do thế giới công nghệ lượng tử hiện vẫn chưa thể khẳng định đâu là nền tảng tối ưu nhất trong tương lai, việc đa dạng hóa các hướng đi thông qua các trung tâm chuyên biệt giúp Italy tối đa hóa hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, đồng thời tạo ra một môi trường làm việc chất lượng cao để từng bước mở rộng quy mô khi công nghệ chứng minh được giá trị thực tiễn.
Với một quốc gia đang bắt đầu xây dựng nền móng trong lĩnh vực lượng tử, theo CEO của NQB, việc định hình lộ trình phát triển cần dựa trên hai trụ cột chính. Trước hết là đa dạng hóa danh mục đầu tư công nghệ. Nếu tiềm lực tài chính cho phép, quốc gia đó nên cân nhắc đầu tư đồng thời vào nhiều nền tảng khác nhau, như quang học lượng tử, siêu dẫn, nguyên tử lạnh và các kiến trúc tính toán tiềm năng khác.
Một số Big Tech như Google hay IBM đang dồn lực cho công nghệ siêu dẫn vì đây là hướng đi dẫn đầu thị trường và hoạt động rất hiệu quả ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, đây chưa chắc sẽ là giải pháp duy nhất hay cuối cùng. Do đó, việc duy trì một tầm nhìn rộng và linh hoạt là vô cùng cần thiết.
Thứ hai, trong trường hợp chưa thể sở hữu trực tiếp những cỗ máy lượng tử có chi phí rất cao, các quốc gia có thể bắt đầu bằng việc học cách vận hành chúng từ xa thông qua các dịch vụ đám mây chuyên dụng. Lượng tử không chỉ là phần cứng mà còn đòi hỏi khối lượng kiến thức khổng lồ về vật lý, toán học, hóa học và kỹ thuật phần mềm. Vì vậy, quá trình đào tạo nhân lực phải được chú trọng ngay từ những ứng dụng gần gũi nhất để mang lại lợi thế thiết thực.
Bên cạnh đó, chính phủ và các trường đại học cần đóng vai trò là bệ phóng cho các công ty khởi nghiệp về công nghệ. Giai đoạn lập nghiệp ban đầu luôn là thử thách lớn nhất với các nhà khoa học vốn chỉ thuần về kỹ thuật, thiếu hụt kinh nghiệm quản trị kinh doanh hay thủ tục pháp lý. Các vườn ươm doanh nghiệp, không gian trưng bày sản phẩm hay các chương trình hỗ trợ thủ tục hành chính sẽ là phao cứu sinh giúp các ý tưởng đổi mới sáng tạo có cơ hội sống sót và phát triển trước khi bước ra thị trường lớn.
Trong nỗ lực hợp tác quốc tế để thúc đẩy phát triển công nghệ lượng tử, ở trường hợp cụ thể với Việt Nam, ông Serpico nhấn mạnh quan hệ ngoại giao và hợp tác khoa học công nghệ giữa Italy và Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển đầy triển vọng. Theo kế hoạch, giai đoạn 2027-2028 tới đây sẽ chứng kiến sự bứt phá trong các chương trình hợp tác song phương tập trung vào những lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo (AI).
Sự kết hợp này rõ ràng mang tính bổ trợ chiến lược rất cao. Italy hiện sở hữu bề dày tri thức, nền tảng nghiên cứu cơ bản được tích lũy qua nhiều thập kỷ, trong khi Việt Nam cho thấy tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng, nguồn nhân lực dồi dào và quyết tâm mạnh mẽ trong việc tiếp cận các công nghệ tiên tiến. Để biến tiềm năng thành hiện thực, ông Serpico cho rằng sự hợp tác cần được triển khai qua một số bước thực tiễn.
Hai bên có thể thành lập liên minh hoặc hiệp hội hợp tác nhằm xây dựng cầu nối giữa các cơ quan, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ của hai nước. Italy và Việt Nam cũng có thể triển khai những dự án chung và quỹ tài trợ chuyên biệt, từ đó cùng nhau phát triển các thuật toán, ý tưởng và giải pháp ứng dụng thực tế dựa trên việc chia sẻ hạ tầng tính toán. Việc cấp các suất học bổng, quỹ hỗ trợ để sinh viên, nghiên cứu sinh và chuyên gia hai nước sang làm việc, học tập ngắn hạn tại các trung tâm công nghệ của nhau cũng là một yếu tố thúc đẩy hợp tác quan trọng khác.
Mọi thành tựu khoa học lớn thường bắt đầu từ những cuộc đối thoại mở, sự giao lưu giữa con người và những dự án thử nghiệm chung. Do đó, ông Serpico nhấn mạnh việc chủ động giao tiếp và đối thoại chính là bước đầu tiên để cả Italy và Việt Nam hiểu rõ thế mạnh của nhau và xác định những công việc cụ thể có thể cùng triển khai trong kỷ nguyên lượng tử sắp tới.
