Concert: Từ hiện tượng văn hóa đến động lực công nghiệp sáng tạo

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 12/11, Báo Thể thao & Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) tổ chức tọa đàm “Từ concert đến con tim” bàn về sức hút của các concert trong đời sống văn hóa đương đại, khả năng kết nối cảm xúc cộng đồng và tiềm năng trở thành động lực phát triển công nghiệp văn hóa.

Thời gian gần đây, các concert trở thành một hiện tượng nổi bật của đời sống văn hóa Việt Nam. Riêng năm 2025, cả nước có hơn 810 sự kiện âm nhạc. Concert quốc gia “Tổ quốc trong tim” thu hút khoảng 50.000 khán giả; nhiều chương trình của nghệ sĩ trong nước và quốc tế đón hàng chục nghìn người mỗi đêm. Đặc biệt, giữa tháng 10/2026, TP Hồ Chí Minh ghi nhận một dịp cuối tuần có tới 8 concert diễn ra cùng lúc.

Sức hút của concert không chỉ đến từ âm nhạc. Với người trẻ, đó còn là không gian để cùng hát, cùng sẻ chia cảm xúc và tìm thấy sự kết nối, cảm giác thuộc về một cộng đồng. Từ hiện tượng này, tọa đàm đặt ra ba vấn đề trọng tâm: Vì sao concert ngày càng trở thành nhu cầu văn hóa của công chúng hôm nay? Điều gì làm nên một đêm diễn thực sự chạm đến trái tim khán giả, nhất là khi sân khấu âm nhạc kể những câu chuyện về Việt Nam? Và làm thế nào để cảm xúc thăng hoa trong một đêm diễn có thể chuyển hóa thành nguồn lực bền vững cho phát triển công nghiệp văn hóa?

Động lực phát triển công nghiệp văn hoá

Tại toạ đàm, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) chia sẻ, để tạo nên những concert thành công, trước hết cần chú trọng đầu tư chất lượng nghệ thuật, nâng cao năng lực sáng tạo, có những tác phẩm hay, chương trình biểu diễn chất lượng và đội ngũ nghệ sĩ tài năng, tâm huyết. Bên cạnh đó, không thể thiếu sự đầu tư chỉn chu của các đạo diễn và ê-kíp sản xuất.

Concert không đơn thuần là những buổi biểu diễn âm nhạc, hay hoạt động bán vé tại một địa điểm, mà cần tạo được sức lan tỏa rộng rãi. Từ thành công của các chương trình, có thể xây dựng những kế hoạch khai thác, tái tạo và phát triển các sản phẩm phái sinh, qua đó tiếp tục tạo ra nguồn thu. Đây cũng là hướng đi để mở rộng giá trị kinh tế của concert, thay vì chỉ giới hạn ở doanh thu bán vé.

Bà Phạm Thị Kim Oanh nhấn mạnh, công nghiệp âm nhạc là một trong những lĩnh vực được Đảng và Nhà nước quan tâm trong định hướng phát triển công nghiệp văn hóa. Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam là những cơ sở quan trọng để thúc đẩy lĩnh vực này. Tuy nhiên, để các sự kiện âm nhạc thực sự trở thành một phần của nền công nghiệp âm nhạc, cần có kế hoạch và chiến lược phát triển dài hạn, không dừng lại ở việc tổ chức những đêm diễn thu hút hàng chục nghìn khán giả.

Theo đó, giá trị của một concert cần được nhìn nhận trong mối liên kết với nhiều lĩnh vực khác. Một sự kiện âm nhạc có thể kéo theo sự dịch chuyển của hàng triệu người, tạo tác động đến du lịch, nhà hàng, khách sạn và các dịch vụ liên quan. Đồng thời, cần mở rộng khả năng khai thác trên không gian mạng, môi trường số, đưa âm nhạc Việt Nam lan tỏa từ trong nước ra quốc tế. Đặc biệt, bản sắc văn hóa Việt Nam phải trở thành yếu tố tạo nên sức hấp dẫn, giúp âm nhạc chạm đến khán giả trong nước, cộng đồng người Việt ở nước ngoài và công chúng quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bà Phạm Thị Kim Oanh cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng các chính sách tạo điều kiện cho hoạt động sáng tạo, đầu tư và tiếp cận các sản phẩm văn hóa. Trong đó, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được Quốc hội xem xét, thảo luận và kế hoạch xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, dự kiến trình Quốc hội trong năm tới, được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo và nhà đầu tư.

Bên cạnh chính sách, chất lượng nghệ thuật, nội dung hấp dẫn và việc bảo đảm bản quyền cũng là những yếu tố then chốt. Theo bà, khi quyền sở hữu trí tuệ được bảo đảm ngay từ đầu vào, các sản phẩm âm nhạc sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để khai thác, phát triển và mở rộng thị trường. Cùng với trách nhiệm của cơ quan quản lý, đơn vị thực thi, nghệ sĩ và nhà đầu tư, công chúng cũng cần nâng cao ý thức tôn trọng sự sáng tạo, tôn trọng bản quyền để khuyến khích các nghệ sĩ tiếp tục cống hiến.

Đây là những điều kiện quan trọng để công nghiệp âm nhạc phát triển bền vững, không chỉ tạo thêm cơ hội thưởng thức các sản phẩm văn hóa chất lượng cho công chúng mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu đóng góp khoảng 7% GDP của các ngành công nghiệp văn hóa vào năm 2030.

Kết nối các thế hệ qua âm nhạc

Tiến sĩ, NSND Trần Ly Ly cho rằng, yếu tố cốt lõi làm nên một chương trình nghệ thuật quy mô lớn trước hết phải xuất phát từ tư tưởng và thông điệp xuyên suốt. Chẳng hạn, với chương trình “Tổ quốc trong tim”, mục tiêu tư tưởng là khơi dậy sự cộng cảm, tinh thần đoàn kết và lòng tự hào dân tộc. Thông qua sản phẩm nghệ thuật, những người trẻ có cơ hội nhìn lại quá khứ hào hùng của dân tộc, từ đó suy ngẫm về cách sống, cách làm việc và trách nhiệm của mình trong hiện tại.

Tư tưởng chính là nền tảng để toàn bộ ê-kíp, từ tổng đạo diễn, đạo diễn âm nhạc, đạo diễn sân khấu, biên đạo đến các bộ phận phụ trách hình ảnh, âm thanh, ánh sáng... cùng thống nhất trong quá trình xây dựng câu chuyện và ngôn ngữ nghệ thuật của chương trình.

Bên cạnh đó, một concert thành công cần được đầu tư bài bản, quy tụ đội ngũ sản xuất, nhà sáng tạo và nghệ sĩ tài năng, phù hợp với tinh thần, nội dung của chương trình. Đặc biệt, khi đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới, điều quan trọng là phải giữ được hồn cốt và bản sắc dân tộc, nhưng không biến di sản thành những giá trị bất biến, đóng khung.

NSND Trần Ly Ly nhấn mạnh, văn hóa là một sự chuyển mình, là một dòng chảy, việc của những nhà sáng tạo ngày hôm nay nhìn văn hóa ở góc độ nào? Lấy những tinh chất của nó để biến đổi, có sự hòa nhập với cả quốc tế và tìm ra một con đường dung hòa, giữa tinh túy của tinh hoa của Việt Nam, với sự phát triển của ngày hôm nay để cộng cảm với cả cộng đồng.

Cũng tại tọa đàm, Nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc Nguyễn Hữu Vượng đã có những chia sẻ về quá trình thực hiện concert quốc gia “Tổ quốc trong tim”. Theo anh, một trong những thách thức lớn khi thực hiện chương trình “Tổ quốc trong tim” là lựa chọn các ca khúc có thể chạm đến cảm xúc của nhiều thế hệ khán giả. Với những người lớn tuổi, các ca khúc về lịch sử, đất nước vốn đã quen thuộc, gắn bó với ký ức và tình cảm của họ. Trong khi đó, với người trẻ, những bài hát ấy có thể còn xa lạ, bởi câu chuyện lịch sử chủ yếu được tiếp cận qua lời kể của cha ông, sách báo và các phương tiện truyền thông.

Vì vậy, sau khi lựa chọn những ca khúc đáp ứng được sự yêu thích của khán giả lớn tuổi, ê-kíp tiếp tục tìm lời giải cho bài toán làm thế nào để người trẻ cũng có thể đón nhận và yêu thích những tác phẩm này. Theo nhạc sĩ Nguyễn Hữu Vượng, điều quan trọng là phải làm mới ca khúc thông qua cách hòa âm, phối khí và dàn dựng, giúp tác phẩm mang hơi thở của thời đại hôm nay.

Chương trình phải có màu sắc âm nhạc hào hùng, nhưng sự hào hùng ấy phải được thể hiện qua cách nhìn của người trẻ về đất nước Việt Nam hôm nay, không chỉ là tinh thần của ngày xưa. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong concept âm nhạc của chương trình: Làm mới những ca khúc quen thuộc bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại, qua đó kết nối ký ức của các thế hệ và khơi gợi tình yêu đất nước trong công chúng trẻ.

Dưới góc độ người làm nghệ thuật, nghệ sĩ Đen bày tỏ sự trân trọng đối với concert “Tổ quốc trong tim” bởi chương trình đã làm được điều mà anh cho rằng bản thân khó có thể thực hiện: Kết nối mọi lứa tuổi, tầng lớp trong xã hội, dù mỗi người có quan điểm, lối sống và phong cách sống khác nhau.

Theo nghệ sĩ Đen, “Tổ quốc trong tim” không chỉ là một đêm nhạc, mà còn đại diện cho một phong cách sống mới của nhiều bạn trẻ. Âm nhạc đôi khi chỉ là phương tiện để họ cùng xuống đường, hòa mình vào dòng người; điều quan trọng hơn cả là nhu cầu được kết nối. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số phát triển, khi sự kết nối giữa người với người ngày càng trở nên quý giá, concert đã tạo ra không gian để mọi người gặp gỡ, sẻ chia và thể hiện bản thân. Đặc biệt, mỗi khán giả khi đến với chương trình đều có cơ hội trở thành nhân vật chính trong câu chuyện của mình.

Không lựa chọn những điều lớn lao, nghệ sĩ Đen tìm cách kết nối khán giả bằng chính những câu chuyện bình dị của mình. Âm nhạc của anh xuất phát từ góc nhìn của một người bình thường trong xã hội, kể những câu chuyện đời thường để mọi người có thể tìm thấy sự đồng cảm. Đơn cử như ca khúc “Vị nhà” kể về một chàng trai đi làm xa, không thể trở về nhà dịp Tết và luôn mong nhớ hương vị thân thuộc của gia đình.

Nam nghệ sĩ chia sẻ không có công thức hay bí quyết riêng để kết nối với khán giả. Trong quá trình sáng tác rap, anh chỉ đơn giản là người đi nhặt nhạnh những câu chuyện, cảm xúc và sự đồng cảm trong cuộc sống. Qua thời gian, những điều bình dị ấy đã giúp anh có cơ hội đứng trên những sân khấu lớn và nhận được sự đồng cảm của đông đảo khán giả.

Nghệ sĩ Đen cũng thẳng thắn cho biết bản thân vẫn chịu nhiều áp lực mỗi khi biểu diễn trên sân khấu, đặc biệt là tại những chương trình quy mô lớn, đông khán giả. Vì vậy, anh luôn ý thức phải học hỏi nhiều hơn từ các thế hệ nghệ sĩ đi trước, nhất là những người có kinh nghiệm biểu diễn chuyên nghiệp.

Từ sức hút của những concert quy mô lớn, có thể thấy âm nhạc không chỉ tạo nên những trải nghiệm văn hóa giàu cảm xúc mà còn mở ra dư địa phát triển cho nhiều ngành nghề sáng tạo. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, cần có chiến lược đầu tư bài bản, chuyên nghiệp hóa hoạt động tổ chức biểu diễn, phát triển nguồn nhân lực và hạ tầng, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, văn hóa bền vững.