Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng, trong lĩnh vực DNƯT, tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được thể hiện theo cả hai chiều: Chuyển đổi số chính phương thức quản lý hải quan và sử dụng chính sách hải quan để hỗ trợ các chủ thể của nền kinh tế công nghệ.
DNƯT được hưởng nhiều cơ chế trong thông quan
Chương trình DNƯT ngày càng khẳng định vị thế là bước cải cách mang tính đột phá, thay đổi căn bản phương thức quản lý hải quan từ truyền thống sang hiện đại.
Từ một vài doanh nghiệp ban đầu, đến nay, cộng đồng DNƯT tại Việt Nam đã lớn mạnh vượt bậc, đóng góp phần lớn vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, trở thành những "mắt xích" vững chắc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tại Lễ trao quyết định công nhận và gia hạn chế độ doanh nghiệp ưu tiên diễn ra ngày 29/9, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng chia sẻ, sau 15 năm triển khai, DNƯT đã phát triển từ mô hình thí điểm với 9 doanh nghiệp ban đầu thành một cơ chế quản lý tuân thủ quan trọng của cơ quan Hải quan.
Tính đến tháng 9/2026, Việt Nam có 74 DNƯT, trong đó có 10 doanh nghiệp thuộc nhóm công nghệ cao, bán dẫn. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của khối DNƯT đạt 256,63 tỷ USD, chiếm khoảng 28% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước; trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 164,52 tỷ USD, tương đương khoảng 30% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu toàn quốc.
Quan trọng hơn sự gia tăng về quy mô, quá trình 15 năm thực hiện Chương trình phản ánh sự chuyển đổi từng bước trong phương thức quản lý hải quan.
Đó là, từ quản lý chủ yếu theo từng giao dịch, từng lô hàng sang quản lý doanh nghiệp và quản lý tuân thủ; từ kiểm tra trực tiếp sang quản lý rủi ro; từ đánh giá chủ yếu trên lịch sử chấp hành sang đánh giá tổng thể năng lực quản trị, kiểm soát nội bộ, dữ liệu và an ninh chuỗi cung ứng; từ tạo thuận lợi trong phạm vi quốc gia sang từng bước mở rộng lợi ích xuyên biên giới thông qua các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên/AEO (MRA).
“Việc áp dụng và mở rộng chế độ DNƯT được ngành Hải quan quán triệt sâu sắc và gắn liền với các định hướng chiến lược tại các Nghị quyết cốt lõi của Bộ Chính trị. Đó là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW; Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài”, ông Trần Đức Hùng cho biết.
Để hiện thực hóa Nghị quyết 57, ngành Hải quan đã đẩy mạnh xây dựng mô hình "Hải quan số", lấy dữ liệu làm nguồn lực. “Tiếp nối thành quả 15 năm tích lũy dữ liệu, việc đánh giá, công nhận và gia hạn chế độ ưu tiên hiện nay đã được tối ưu hóa dựa trên nền tảng kết nối dữ liệu tự động, giảm thiểu tối đa sự can thiệp thủ công, giúp cho quy trình xét duyệt trở nên minh bạch, nhanh chóng và chính xác”, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết.
Đồng thời, để hiện thực hóa Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, thời gian qua, ngành Hải quan đã và đang tập trung nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, cắt giảm triệt để các điều kiện kinh doanh không cần thiết và xóa bỏ các điểm nghẽn về mặt thủ tục.
“Chế độ DNƯT chính là một giải pháp pháp lý nhằm chuyển mạnh từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", tạo hành lang thông thoáng tối đa, giúp hàng hóa của doanh nghiệp lưu thông qua biên giới với thời gian ngắn nhất và chi phí thấp nhất”, ông Trần Đức Hùng nhấn mạnh.
Từ đó, giúp doanh nghiệp rút ngắn được thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, tăng tính chủ động và hỗ trợ khả năng dự báo trong sản xuất - kinh doanh và logistics.
Chuyển hóa sự tin cậy thành việc tạo thuận lợi tương xứng
Tại Lễ trao quyết định công nhận, gia hạn áp dụng chế độ DNƯT và kỷ niệm 15 năm Chương trình DNƯT Việt Nam diễn ra ngày 29/9, có 3 doanh nghiệp được ngành Hải quan công nhận mới và 4 doanh nghiệp được gia hạn chế độ ưu tiên.
Theo đó, Cục Hải quan đã trao quyết định công nhận DNƯT cho Công ty TNHH Hana Micron Vina, Công ty TNHH Luxshare-ICT (Việt Nam) và Công ty TNHH Samju Vina.
Đồng thời, cơ quan Hải quan gia hạn chế độ ưu tiên cho Công ty CP Thủy sản Minh Phú Hậu Giang, Công ty CP Tập đoàn Hoa Sen, Công ty TNHH Hoya Glass Disk Việt Nam và Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng.
Theo quy định, DNƯT được hưởng nhiều cơ chế tạo thuận lợi trong thủ tục hải quan, kiểm tra, quản lý thuế và kiểm tra sau thông quan. Qua đó, doanh nghiệp có thể giảm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao tính chủ động trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Đổi lại, doanh nghiệp phải duy trì mức độ tuân thủ, hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và các điều kiện về an ninh chuỗi cung ứng. Việc công nhận, gia hạn chế độ ưu tiên được thực hiện trên cơ sở đánh giá thực chất năng lực quản trị và tuân thủ của doanh nghiệp.
Theo Cục Hải quan, trong giai đoạn mới, mục tiêu của Chương trình DNƯT không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp được công nhận, mà hướng tới xây dựng cộng đồng doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao, năng lực quản trị hiện đại và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cùng với hoàn thiện Chương trình trong nước, Hải quan Việt Nam đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế thông qua các MRA. Đến nay, Việt Nam đã ký 2 MRA với ASEAN và Hàn Quốc; hoàn thành triển khai MRA ASEAN giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026; đồng thời tiếp tục triển khai MRA Việt Nam - Hàn Quốc và nghiên cứu hợp tác theo hướng song phương, đa phương với Trung Quốc và các đối tác khác. MRA góp phần mở rộng các biện pháp tạo thuận lợi cho doanh nghiệp ưu tiên Việt Nam khi tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Giai đoạn tới, Hải quan Việt Nam định hướng phát triển Chương trình DNƯT theo chiều sâu, gắn tạo thuận lợi với quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro, chuyển đổi số và an ninh chuỗi cung ứng; tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp quản trị và tuân thủ tốt tham gia Chương trình. Đồng thời mở rộng công nhận lẫn nhau với các đối tác quốc tế, được áp dụng các cơ chế thuận lợi như giảm tỷ lệ kiểm tra, ưu tiên thông quan, rút ngắn thời gian xử lý, từ đó giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Cùng với đó là hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ thông tin và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng. Một trọng tâm khác là đẩy mạnh quản lý DNƯT trên nền tảng dữ liệu và rủi ro, từng bước tự động hóa các khâu đánh giá, côn g nhận và gia hạn. Cách tiếp cận này nhằm tăng tính minh bạch, giảm thời gian xử lý; đồng thời giúp cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có rủi ro cao.
Sau 15 năm, giá trị của Chương trình doanh nghiệp ưu tiên không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp được công nhận, mà còn ở việc Chương trình đã góp phần xây dựng mối quan hệ đối tác ngày càng chặt chẽ, tin cậy giữa cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp.
DNƯT được hưởng một số chế độ ưu tiên chủ yếu như:
- Giảm kiểm tra: được miễn kiểm tra chứng từ thuộc hồ sơ hải quan, miễn kiểm tra thực tế hàng hóa, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm hoặc kiểm tra ngẫu nhiên để đánh giá tuân thủ.
- Ưu tiên về thủ tục và thuế: được sử dụng tờ khai chưa hoàn chỉnh; hưởng các ưu tiên trong thực hiện thủ tục về thuế theo quy định.
- Ưu tiên trong giao nhận và kiểm tra: được ưu tiên thứ tự thực hiện thủ tục, giao nhận hàng hóa, kiểm tra, giám sát; được tạo thuận lợi trong kiểm tra chuyên ngành.
- Tạo thuận lợi trong kiểm tra sau thông quan: phương thức quản lý được thực hiện phù hợp với mức độ tuân thủ và cơ chế dành cho DNƯT.
- Mở rộng lợi ích thông qua MRA: DNƯT đủ điều kiện có thể được nhận diện và hưởng các biện pháp tạo thuận lợi tại nước đối tác theo nội dung của từng Thỏa thuận công nhận lẫn nhau.
