Theo tờ Wall Street Journal (Mỹ), vai trò chiến lược của những hòn đảo như Kharg, Qeshm và Abu Musa đang ngày càng nổi bật, trong bối cảnh Iran phong tỏa phần lớn tàu chở dầu qua Eo biển Hormuz.
Trước khi chiến sự bùng phát, khoảng 20% lượng dầu thô giao dịch trên toàn cầu được vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, lưu lượng tàu thuyền đã giảm xuống nhỏ giọt kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran bắt đầu ngày 28/2.
Ông Yossi Kuperwasser tại Viện Chiến lược và An ninh Jerusalem nhận định: “Để đi qua Eo biển Hormuz, tàu thuyền phải tuân theo lộ trình nhất định, di chuyển qua khu vực giữa những hòn đảo do Iran kiểm soát”.
Iran đã lắp đặt hệ thống radar, đường băng, kho nhiên liệu, các tổ hợp tên lửa, cùng bệ phóng hải quân dành cho tàu ngầm và tàu tấn công nhanh cho các hòn đảo mệnh danh là “tàu sân bay” trên biển của nước này.
Việc khơi thông Eo biển Hormuz được xem là giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến, có thể đạt được qua thỏa thuận hòa bình được đàm phán hoặc chiến dịch quân sự. Nếu quyết định dùng sức mạnh quân sự, Mỹ hoặc các đồng minh có thể sẽ phải giành quyền kiểm soát những hòn đảo nhỏ bé đó.
Đáng chú ý, tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli đã tới Trung Đông, chở theo thành viên Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến số 31, lực lượng được huấn luyện chuyên biệt cho những nhiệm vụ như giành quyền kiểm soát các đảo nằm trong lãnh thổ thù địch.
Kharg là đảo quan trọng nhất về mặt chiến lược của Iran, nằm cách Eo biển Hormuz hàng trăm km về phía Tây Bắc. Iran bốc xếp tới 90% lượng dầu thô xuất khẩu tại Kharg, khiến hòn đảo này trở thành “trái tim đang đập” của nền kinh tế Iran.
Mỹ đã tiến hành cuộc tấn công dữ dội bằng chiến đấu cơ và tên lửa nhằm vào Kharg, tập trung phá hủy mục tiêu quân sự tại đây. Tuy nhiên, các cơ sở dầu mỏ không bị ảnh hưởng. Nhiều nhà phân tích thị trường cho biết tàu chở dầu vẫn tiếp tục bốc hàng tại Kharg trong những ngày sau đó.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần nói về việc chiếm đảo Kharg làm đòn bẩy để buộc Iran khơi thông Eo biển Hormuz. Nhưng việc chiếm Kharg sẽ rất khó khăn vì hòn đảo này rộng lớn và nằm sâu trong lãnh thổ Iran. Và không có gì đảm bảo rằng việc Mỹ kiểm soát các cơ sở dầu mỏ ở Kharg sẽ buộc Iran phải nhượng bộ.
Trong khi đó, hòn đảo lớn nhất ở Eo biển Hormuz là Qeshm cũng là địa điểm xuất khẩu dầu mỏ khác. Tại Qeshm có trạm hải quân và tên lửa trong các đường hầm ngầm. Đây cũng là nơi tọa lạc của nhà máy khử muối lớn mà Tehran cáo buộc Mỹ đã ném bom.
Các hòn đảo nhỏ hơn gần Qeshm cũng được củng cố bằng công trình quân sự, bao gồm cả đảo Hormuz ở phía Đông. Đảo Kish nằm về phía Tây trong Vịnh Ba Tư sở hữu một đường băng. Còn đảo Abu Musa là nơi Iran củng cố quyền kiểm soát đối với Eo biển Hormuz từ 55 năm trước.
Liên quan trực tiếp nhất đến các tuyến đường vận chuyển qua Eo biển Hormuz là đảo Larak. Đảo Larak là địa điểm giúp Iran giám sát giao thông hàng hải đồng thời là tài sản quân sự quan trọng của Tehran. Theo Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Alma có trụ sở tại Israel, tuy Larak bề ngoài là đảo sa mạc cằn cỗi, nhưng nơi đây có đặt hệ thống gây nhiễu thông tin liên lạc vệ tinh do Hải quân Iran bảo vệ.
Theo nhà nghiên cứu Max Meizlish tại Tổ chức Bảo vệ Dân chủ (Mỹ), kể từ khi Iran tăng cường kiểm soát Eo biển Hormuz, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã sử dụng Larak để giám sát giao thông tàu thuyền. Ông Meizlish mô tả Larak là “xương sống hoạt động của hành lang này”.
Trước đây, tàu đi qua Eo biển Hormuz thường di chuyển sát phía Nam, gần bờ biển Oman hơn. Các nhà phân tích tại công ty Lloyd’s List Intelligence cho biết, kể từ khi Iran tăng cường quyền kiểm soát, các tàu chuyển sang di chuyển qua kênh giữa Larak và Qeshm, và bám sát bờ biển Iran khi tiến ra khơi.
Theo Lloyd’s List Intelligence, gần như tất cả các tàu chở dầu rời khỏi Eo biển Hormuz kể từ khi chiến sự bùng nổ, đều có liên hệ với Iran. Nhà phân tích Tomer Raanan tại Lloyd’s List Intelligence cho biết Iran dường như đang thiết lập một hệ thống kiểm soát, trong đó các hãng vận hành tàu thuyền phải liên hệ với IRGC thông qua một bên trung gian, đồng thời cung cấp các giấy tờ cần thiết để được cấp phép đi qua.
