Số hộ nghèo dự kiến tăng mạnh
Theo Nghị định 351/2025/NĐ-CP, từ năm 2027, chuẩn nghèo đa chiều quốc gia được điều chỉnh theo hướng nâng mức thu nhập và tiếp tục đánh giá mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.
Cụ thể, tại khu vực nông thôn, hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 2,2 triệu đồng/người/tháng trở xuống và thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản trở lên được xác định là hộ nghèo. Tại khu vực đô thị, mức thu nhập tương ứng là 2,8 triệu đồng/người/tháng.
Các chiều thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản gồm việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, thông tin, nước sinh hoạt, vệ sinh và môi trường. Việc đánh giá không chỉ căn cứ vào thu nhập mà còn xem xét khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, qua đó phản ánh đầy đủ hơn mức sống của người dân.
Theo kết quả rà soát năm 2025 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025, cả nước có 1.089.151 hộ nghèo và hộ cận nghèo, chiếm 2,95% tổng số hộ dân. Trong đó, Trung du và miền núi phía Bắc là khu vực có tỷ lệ nghèo đa chiều cao nhất, với 13,27%, tương ứng 417.044 hộ nghèo và cận nghèo (chiếm tổng số hơn 38% số hộ nghèo, cận nghèo).
Tiếp đến là Bắc Trung Bộ với tỷ lệ 6,57%, tương ứng 203.561 hộ; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có tỷ lệ 5,17%, tương ứng 231.419 hộ. Trong khi đó, Đồng bằng sông Hồng có tỷ lệ 1,36% dân số và Đông Nam Bộ là khu vực có tỷ lệ thấp nhất, chỉ 0,29% dân số.
Đáng chú ý, khi áp dụng mức chuẩn mới từ năm 2027, số hộ nghèo, hộ cận nghèo tại một số địa phương miền núi dự kiến tăng đáng kể. Qua rà soát tại thôn Hồng Ca, xã miền núi Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai, hiện địa bàn có 2 hộ nghèo và 8 hộ cận nghèo. Tuy nhiên, theo chuẩn mới, số hộ nghèo dự kiến tăng lên 21 hộ, hộ cận nghèo là 17 hộ.
Tương tự, tại xã Điền Quang, tỉnh Thanh Hóa, địa bàn trước đây thuộc huyện miền núi Bá Thước, kết quả khảo sát theo chuẩn nghèo năm 2027 cho thấy số hộ nghèo và cận nghèo dự kiến tăng gấp 4 lần.
Những con số này cho thấy việc nâng chuẩn nghèo không đơn thuần là điều chỉnh một ngưỡng thu nhập mà còn đặt ra yêu cầu mới trong công tác rà soát, phân loại đối tượng và xây dựng chính sách hỗ trợ. Số hộ được xác định thuộc diện nghèo, cận nghèo tăng cũng đồng nghĩa với áp lực lớn hơn đối với nguồn lực thực hiện các chương trình an sinh xã hội tại địa phương.
Chủ động sinh kế, giảm nghèo bền vững
Việc điều chỉnh chuẩn nghèo nhằm phản ánh sát hơn mức sống và nhu cầu thiết yếu của người dân trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện phát triển kinh tế còn hạn chế, nguy cơ tái nghèo và phát sinh hộ nghèo vẫn là thách thức cần được quan tâm.
Thực tế rà soát tại các địa phương cho thấy, khi ngưỡng thu nhập được nâng lên, nhiều hộ gia đình dù trước đây chưa thuộc diện nghèo nhưng vẫn có mức sống thấp, khả năng tích lũy hạn chế và dễ bị tổn thương trước những biến động về việc làm, sản xuất, chi phí sinh hoạt.
Do đó, công tác giảm nghèo cần được triển khai đồng bộ, gắn hỗ trợ trực tiếp với tạo sinh kế và nâng cao khả năng tự vươn lên của người dân. Đặc biệt, tại khu vực miền núi, cần chú trọng hỗ trợ phát triển sản xuất phù hợp với điều kiện từng địa bàn, đào tạo nghề, kết nối việc làm, hỗ trợ tiếp cận vốn và khuyến khích các mô hình kinh tế hộ gia đình, hợp tác xã.
Bên cạnh đó, việc bảo đảm người nghèo, hộ cận nghèo tiếp cận các dịch vụ cơ bản về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, vệ sinh và thông tin cũng cần được duy trì. Đây là những yếu tố quan trọng giúp người dân không chỉ cải thiện thu nhập mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái nghèo.
Trong bối cảnh chuẩn nghèo mới được áp dụng từ năm 2027, các địa phương chủ động rà soát, dự báo số hộ nghèo, hộ cận nghèo để xây dựng kế hoạch bố trí nguồn lực phù hợp. Việc xác định đúng đối tượng, đúng nhu cầu và có giải pháp hỗ trợ theo đặc thù từng vùng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả các chương trình giảm nghèo.
Nâng chuẩn nghèo là bước điều chỉnh cần thiết để chính sách an sinh xã hội theo kịp sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng không chỉ là giảm tỷ lệ hộ nghèo trên thống kê mà còn phải tạo điều kiện để người dân, nhất là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa có việc làm, thu nhập ổn định, tiếp cận đầy đủ các dịch vụ cơ bản và có khả năng tự vươn lên thoát nghèo bền vững.