Chiều 6/11, tại TP Hồ Chí Minh, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức hội thảo “An ninh nguồn nước trong bối cảnh El Niño và biến đổi khí hậu: Chuyển đổi số và phục hồi các dòng sông”.
Phát biểu khai mạc, bà Lý Thị Hồng Điệp, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh bảo đảm an ninh nguồn nước gắn trực tiếp với an ninh lương thực, an ninh năng lượng, sức khỏe cộng đồng và chất lượng tăng trưởng.
Theo bà Điệp, El Niño có thể làm gia tăng nắng nóng, giảm lượng mưa, thiếu nước và xâm nhập mặn tại nhiều khu vực. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp và năng lượng tiếp tục tăng, tạo thêm sức ép đối với các lưu vực sông.
Đồng bằng sông Cửu Long vừa phải bảo đảm nước cho sản xuất lương thực, thực phẩm, vừa phải thích ứng với hạn hán, xâm nhập mặn và biến động dòng chảy sông Mê Công. Tại Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên yêu cầu chủ động nguồn nước cũng trở nên cấp thiết, nhất là trong mùa khô.
Bà Điệp cho rằng, an ninh nguồn nước cần được xem xét đồng thời trên ba phương diện: Đủ lượng nước, bảo đảm chất lượng và nâng cao khả năng ứng phó trước những biến động của tự nhiên, nhu cầu phát triển. Nguồn nước bị ô nhiễm, không đáp ứng yêu cầu sử dụng cũng là biểu hiện của mất an ninh nguồn nước.
Từ thực tế này, công tác quản lý cần chuyển sang chủ động dự báo, phối hợp theo lưu vực sông và điều hành dựa trên dữ liệu. “Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được chia sẻ, phân tích và chuyển thành những quyết định kịp thời, hiệu quả”, bà Điệp nhấn mạnh.
Về những khó khăn trong kết nối thông tin, ông Vũ Văn Thái, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu thông tin phía Nam (Cục Chuyển đổi số), cho biết dữ liệu quản lý tài nguyên nước còn nằm ở nhiều hệ thống, chưa thống nhất định dạng. Các đơn vị vẫn phải tổng hợp, chuyển tệp bằng thao tác thủ công; thông tin quan trắc và vận hành hồ chứa chưa được liên thông đầy đủ theo thời gian thực.
Ông Thái đề xuất xây dựng nền tảng dùng chung, giúp cơ quan Trung ương và địa phương cập nhật, khai thác thông tin thống nhất. Phương án nền tảng số tài nguyên nước được trình bày có tổng mức đầu tư đề xuất 50 tỷ đồng, hướng tới chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, danh mục và mã định danh trên cả nước. Trong đó, Cục Chuyển đổi số phụ trách hạ tầng và an toàn thông tin; Cục Quản lý tài nguyên nước đảm nhiệm nghiệp vụ; các địa phương cập nhật dữ liệu.
Bên cạnh giải pháp số, hội thảo đặt ra yêu cầu kiểm soát ô nhiễm và phục hồi sông, kênh, rạch. Ông Nguyễn Viết Vũ, Trưởng phòng Tài nguyên nước, Khoáng sản và Biển đảo (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh), cho biết tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom, xử lý hiện khoảng 19,5%. Nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý tiếp tục gây áp lực lên chất lượng môi trường nước.
Theo ông Vũ, mạng lưới thu gom chưa hoàn chỉnh khiến một số nhà máy thiếu nước thải đầu vào, ảnh hưởng hiệu quả khai thác công trình. Việc xây dựng cơ sở xử lý còn vướng nguồn vốn, đất đai và quy hoạch. Thành phố cần đẩy nhanh đầu tư nhà máy, đồng thời kết nối các tuyến cống nhánh, cống bao để đưa nước thải về xử lý tập trung.
Đề cập hướng phục hồi lâu dài, bà Lý Thị Hồng Điệp cho rằng việc cải thiện môi trường nước cần được triển khai đồng bộ từ thu gom, xử lý nước thải, kiểm soát nguồn ô nhiễm đến khơi thông dòng chảy và phục hồi không gian sinh thái.
Đối với TP Hồ Chí Minh và khu vực Đông Nam Bộ, hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai giữ vai trò quan trọng trong cấp nước, sản xuất và phát triển đô thị. Bảo vệ hệ thống sông này đòi hỏi các ngành, địa phương phối hợp giải quyết đồng thời chất lượng nước, dòng chảy và trách nhiệm quản lý, qua đó duy trì nguồn nước và môi trường sống an toàn cho người dân.
