Theo nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ (CSIS), Trung Quốc đang triển khai một trong những nỗ lực có hệ thống nhất nhằm chuyển hóa kinh nghiệm từ cuộc chiến Nga - Ukraine thành lợi thế quân sự, đồng thời rút kinh nghiệm từ cả thành công lẫn thất bại của hai bên.
Theo tờ The EurAsian Times, Bắc Kinh đang theo dõi sát diễn biến chiến trường, nhanh chóng đưa những bài học mới vào nghiên cứu học thuyết quân sự, mua sắm vũ khí và tổ chức lực lượng. Chiến lược này có thể được khái quát là “học hỏi mà không đổ máu”, giúp Trung Quốc nghiên cứu cách thức tác chiến hiện đại mà không phải trực tiếp tham chiến.
Nghiên cứu của CSIS rà soát hơn 90 tài liệu tiếng Trung được công bố từ tháng 7/2022 đến tháng 8/2026, bao gồm các ấn phẩm quân đội, tạp chí quốc phòng và công trình nghiên cứu liên quan đến công nghiệp quốc phòng.
Bốn tháng để học, một năm để ứng dụng
Theo nghiên cứu, các nhà phân tích Trung Quốc thường mất khoảng bốn tháng để ghi nhận và nghiên cứu một chiến thuật hoặc công nghệ mới xuất hiện trên chiến trường Ukraine. Tuy nhiên, việc chuyển hóa những bài học này thành vũ khí, chương trình huấn luyện và cơ cấu lực lượng thường cần ít nhất một năm.
UAV trên biển xuất hiện trong cuộc chiến từ tháng 9/2022, đến tháng 11 cùng năm đã được các nhà nghiên cứu Trung Quốc thảo luận. Với UAV điều khiển bằng cáp quang, giới nghiên cứu nước này bắt đầu phân tích từ tháng 3/2024, khi công nghệ xuất hiện trên chiến trường. Đến tháng 3/2025, các đơn vị cảnh sát vũ trang Trung Quốc đã huấn luyện với UAV FPV và nghiên cứu các mẫu sử dụng cáp quang.
Những thiết bị này có ưu thế nhờ hạn chế nguy cơ bị gây nhiễu tín hiệu vô tuyến. Trong khi đó, UAV đánh chặn cũng được Trung Quốc nghiên cứu sau khi xuất hiện trong cuộc chiến, trước khi quân đội nước này tổ chức huấn luyện với loại phương tiện này vào tháng 10/2026.
Quá trình trên cho thấy Bắc Kinh không chỉ theo dõi diễn biến chiến trường mà còn tìm cách rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng quân sự.
Nga dạy Trung Quốc cách tấn công bằng UAV
Từ kinh nghiệm của Nga, Trung Quốc đặc biệt quan tâm đến khả năng kết hợp UAV trinh sát với pháo binh và hệ thống chỉ huy để rút ngắn thời gian từ phát hiện mục tiêu đến tấn công.
Theo PLA Daily, một UAV trinh sát kiêm chỉ thị mục tiêu có thể có chi phí thấp hơn 1% so với tiêm kích hiện đại nhưng đảm nhiệm phần lớn nhiệm vụ giám sát chiến trường. Dù đây là số liệu ước tính, nó phản ánh xu hướng sử dụng phương tiện giá rẻ để thay thế một phần nhiệm vụ của khí tài đắt tiền.
Một bài học quan trọng khác là tốc độ phản ứng. Theo các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Quốc phòng Trung Quốc, lực lượng Nga có thể tấn công mục tiêu đã phát hiện trong vòng 3-5 phút, nhờ kết nối UAV trinh sát với các hệ thống hỏa lực.
Trung Quốc vì thế không chỉ chú trọng phát triển từng mẫu UAV mà còn nghiên cứu cách tích hợp chúng vào mạng lưới pháo binh và chỉ huy, giúp dữ liệu trinh sát nhanh chóng chuyển thành hành động tác chiến.
Bắc Kinh cũng đặc biệt quan tâm đến tác chiến điện tử. Những tổn thất do gây nhiễu tại Ukraine cho thấy khả năng duy trì liên lạc có thể quyết định hiệu quả của UAV. Công nghệ điều khiển bằng cáp quang của Nga được chú ý vì không phụ thuộc vào đường truyền vô tuyến thông thường, qua đó giảm nguy cơ bị đối phương gây nhiễu.
Ukraine phơi bày điểm yếu phòng thủ
Nếu Nga cung cấp kinh nghiệm về chiến thuật tấn công, Ukraine giúp Trung Quốc nhận diện những lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ của một cường quốc quân sự.
Bắc Kinh đặc biệt chú ý đến các xuồng không người lái Ukraine sử dụng để tấn công tàu chiến, cảng biển và cầu Kerch của Nga. Theo nghiên cứu của các chuyên gia thuộc Đại học Công trình Hải quân Trung Quốc, hơn 10 tàu hải quân cỡ lớn của Nga đã bị hư hại trong những đợt tập kích được phân tích.
Các nhà nghiên cứu Trung Quốc cho rằng đối phó với UAV trên biển đòi hỏi một hệ thống phòng thủ phối hợp, thay vì sử dụng các phương tiện riêng lẻ. Một phương án được đề xuất là triển khai các nhóm UAV đánh chặn để ngăn chặn xuồng không người lái tự sát.
Chiến dịch “Mạng nhện” (Spider's Web) của Ukraine ngày 1/6/2025 cũng gây chú ý tại Bắc Kinh. Ukraine sử dụng UAV FPV được bí mật đưa vào lãnh thổ Nga để tập kích máy bay ném bom chiến lược tại các căn cứ nằm sâu bên trong nước này.
Điểm đáng chú ý là các UAV được triển khai ngay trong lãnh thổ đối phương, cho thấy những căn cứ quân sự ở hậu phương vẫn có thể bị đe dọa bởi phương tiện nhỏ, giá rẻ.
Chưa đầy năm tháng sau, một lữ đoàn Trung Quốc tổ chức diễn tập chống lại nhóm tấn công gồm hơn 20 người điều khiển UAV. Lực lượng phòng thủ sử dụng thiết bị phát hiện tín hiệu vô tuyến và đối chiếu với danh mục hơn 800 mẫu UAV thương mại để nhận diện mối đe dọa.
Cuộc đua sản xuất và vũ khí đánh chặn
Trung Quốc cũng rút ra bài học về chi phí trong chiến tranh tiêu hao. Sử dụng tên lửa phòng không đắt tiền để tiêu diệt UAV giá rẻ có thể khiến bên phòng thủ cạn kiệt nguồn lực. Theo tờ Global Times, chi phí mua một tên lửa phòng không vác vai có thể đủ để trang bị hàng trăm UAV FPV đánh chặn.
Vì vậy, Bắc Kinh đang phát triển nhiều hệ thống chống UAV, từ thiết bị gây nhiễu đến laser năng lượng cao và vũ khí vi sóng công suất lớn. Các hệ thống này được giới thiệu tại Triển lãm Hàng không Chu Hải năm 2024 và cuộc duyệt binh tháng 9/2025.
Trung Quốc đồng thời nhận thấy vai trò của mạng lưới vệ tinh Starlink trong việc duy trì liên lạc và điều phối lực lượng Ukraine. Nước này đang đẩy mạnh phát triển các chòm vệ tinh quỹ đạo Trái Đất tầm thấp nhằm phục vụ những cuộc xung đột trong tương lai.
Ngoài công nghệ, năng lực sản xuất cũng là lợi thế đáng kể của Trung Quốc. Trong cuộc chiến tiêu hao, bên có thể chế tạo UAV với số lượng lớn, thay thế nhanh chóng thiết bị bị phá hủy và duy trì nguồn cung linh kiện ổn định sẽ có ưu thế.
Theo CSIS, Trung Quốc đang chuyển hóa các bài học từ chiến trường Ukraine nhanh chóng hơn nhiều quốc gia khác. Dù việc tiếp thu kinh nghiệm không bảo đảm những giải pháp này sẽ hiệu quả tương tự trong mọi cuộc xung đột, khả năng kết hợp nghiên cứu, huấn luyện và sản xuất quy mô lớn có thể giúp Bắc Kinh gia tăng đáng kể năng lực quân sự trong dài hạn.
