Sau khi Nghị định số 100/2016/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật Quản lý thuế và Nghị định số 122/2016/NĐ-CP về Biểu thuế xuất khẩu, biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan lần lượt có hiệu lực từ 1/7 và 1/9/2017 thì xuất khẩu xi măng thực sự gặp khó.
 Do chi phí xuất khẩu tăng, ngành xi măng đang gặp khó. Ảnh: Hoàng Nguyên/TTXVN |
Theo các quy định tại 2 Nghị định này thì sản phẩm xuất khẩu là hàng hóa được chế biến từ tài nguyên khoáng sản, cộng với chi phí năng lượng chiếm từ 51% giá thành sản xuất sản phẩm trở lên sẽ được xếp vào đối tượng không được khấu trừ thuế Gía trị gia tăng đầu vào.
Áp theo quy định này, các sản phẩm xi măng xuất khẩu sẽ bị áp mức thuế suất 5%. Điều này có thể làm giảm sức cạnh tranh của xi măng Việt Nam.
Ông Trần Việt Thắng - Tổng Giám đốc Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) nhận xét, liên tục trong mấy năm trở lại đây, xuất khẩu xi măng sụt giảm không chỉ về khối lượng mà còn cả về giá xuất khẩu.
Năm 2014, giá xuất khẩu FOB clinker dao động 38-40 USD/tấn, xi măng vào khoảng 55 USD/tấn và tiếp tục lao dốc trong các năm kế tiếp. Từ giữa năm 2016, giá xuất khẩu sản phẩm xi măng tiếp tục giảm khoảng 10 USD/tấn so với cuối năm 2015. Hiện giá xuất khẩu FOB clinker dao động khoảng 30 USD/tấn, giảm 20-25% so với năm 2014.
Trong khi đó, nếu tính toán theo quy định mới thì chi phí xuất khẩu có thể tăng lên 4,5 USD cho một tấn clinker (theo giá FOB bình quân 30 USD/tấn) và tăng 7,5 USD/tấn xi măng (tính theo giá FOB bình quân 50 USD/tấn). Với mức giá này thì xi măng Việt Nam không thể cạnh tranh nếu xuất khẩu.
Một số doanh nghiệp cũng đưa ra tính toán, trong năm 2016, ngành xi măng xuất khẩu khoảng 15 triệu tấn sản phẩm, bao gồm cả xi măng và clinker với tổng chi phí tăng khoảng 82,7 triệu USD. Ước tính giá trị xuất khẩu thu về 556 triệu USD. Với mức thuế suất 5% thì Nhà nước sẽ thu được 27,8 triệu USD, thấp hơn nhiều so với mức chi phí mà các doanh nghiệp phải bỏ ra.
Tiến sỹ Nguyễn Quang Cung - Chủ tịch Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho rằng, chủ trương của Chính phủ theo Quyết định 1469/QÐ-TTg đến năm 2030, xi măng và clinker Việt Nam cần xuất khẩu từ 20% đến 30% tổng công suất mỗi năm nhưng việc tăng chi phí xuất khẩu lại làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm này.
Như vậy, áp lực lực xuất khẩu sẽ dội ngược trở lại tiêu thụ nội địa và nhiều doanh nghiệp xi măng sẽ phải ngừng sản xuất hoặc phá sản có thể xảy ra. Khi đó, cả hai mục đích là tiết kiệm tài nguyên khoáng sản trong xi măng xuất khẩu và tăng thu ngân sách đều không đạt được - ông Cung phân tích.
Năm 2016, tổng công suất thiết kế các dây chuyền sản xuất xi măng của Việt Nam đạt 88 triệu tấn và tiêu thụ ở mức 75 triệu tấn. Tổng công suất thiết kế của Việt Nam đến hết năm 2020 là 93-95 triệu tấn và có thể đạt 130 triệu tấn vào năm 2030.
Thế nhưng, đến hết năm 2018 tiếp tục có thêm 20 triệu tấn xi măng cung ra thị trường đưa nguồn cung sản lượng đến hết năm 2020 đạt con số 108 triệu tấn.
 Một góc dây chuyền sản xuất xi măng của Công ty Cổ phần Xi măng La Hiên VVMI. Ảnh: Hoàng Nguyên/TTXVN |
