Nguy cơ này ngày càng đáng lo ngại khi biến đổi khí hậu và hạn hán khiến các vụ cháy rừng tại Mỹ gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ nghiêm trọng.
Tính từ đầu năm nay, Mỹ ghi nhận 68.179 vụ cháy, thiêu rụi hơn 3,8 triệu ha. Các nhà khoa học thuộc Đại học Colorado Boulder đã phân tích chất lượng nước tại hàng trăm lưu vực bị cháy và so sánh với những khu vực không bị ảnh hưởng. Bà Carli Brucker - tác giả chính của nghiên cứu này - cho biết tác động của cháy rừng có thể kéo dài tới 8 năm, trong khi gần 2/3 số các đô thị tại Mỹ sử dụng nguồn nước từ những lưu vực có rừng.
Bà Amanda Hohner - chuyên gia về cháy rừng và chất lượng nước thuộc Đại học bang Montana – thì khẳng định rằng rừng vốn đóng vai trò như hệ thống lọc tự nhiên, giúp điều tiết dòng chảy và bảo vệ nguồn nước, nhưng các đám cháy ngày càng dữ dội khiến những lưu vực đầu nguồn dễ bị tổn thương hơn. Sau cháy rừng, mưa lớn cuốn tro, tàn dư thực vật và bùn đất xuống các dòng sông, suối cung cấp nước cho nhiều nhà máy xử lý nước sinh hoạt. Lượng kim loại nặng và chất hữu cơ hòa tan tăng đột biến có thể vượt quá khả năng xử lý của các cơ sở này, buộc họ phải ngừng lấy nước hoặc tìm nguồn thay thế.
Một vấn đề khác liên quan đến quá trình khử trùng nước bằng clo. Ông Garrett McKay - chuyên gia kỹ thuật môi trường thuộc Đại học Texas A&M - cho biết clo có thể phản ứng với chất hữu cơ hòa tan còn sót lại sau cháy rừng, tạo thành hợp chất phụ có nguy cơ gây bệnh, trong đó có ung thư.
Thực tế tại nhiều địa phương ở Mỹ cho thấy hậu quả của ô nhiễm nguồn nước sau cháy rừng có thể kéo dài nhiều năm và đòi hỏi khoản đầu tư lớn để khắc phục. Sau vụ cháy Hermit's Peak/Calf Canyon tại thành phố Las Vegas, bang New Mexico năm 2022, tro và bùn đất tràn xuống sông Gallinas, buộc chính quyền thành phố phải ra lệnh đóng cửa nhà máy xử lý nước. Năm 2024, một trận lũ tiếp tục cuốn tàn dư cháy rừng vào các hồ chứa, khiến lượng nước an toàn chỉ còn đủ dùng trong vài ngày. Chính quyền phải thuê xe bồn vận chuyển khoảng 8,3 triệu lít nước từ các thành phố lân cận.
Đến tháng 2/2025, thành phố lại phải ban hành khuyến cáo đun sôi nước trong một tháng do tàn dư cháy rừng, thời tiết bất lợi và sự cố thiết bị. Tổng cộng, chính quyền bang và liên bang đã phân bổ 148 triệu USD để xây dựng lại nhà máy xử lý nước, đồng thời hỗ trợ tìm kiếm nguồn cung thay thế thông qua khoan giếng và tái sử dụng nước. Giai đoạn đầu của nhà máy mới dự kiến khởi công ngày 18/11 tới.
Không chỉ Las Vegas, các thành phố Glenwood Springs và Fort Collins thuộc bang Colorado cũng từng phải đầu tư hàng triệu USD để nâng cấp hệ thống xử lý hoặc chuyển sang nguồn nước dự phòng sau các vụ cháy rừng năm 2020.
Các chuyên gia cảnh báo tình trạng cháy rừng ngày càng nghiêm trọng đang khiến những lưu vực vốn đóng vai trò lọc và điều tiết nguồn nước tự nhiên trở nên dễ tổn thương. Vì vậy, các địa phương cần chủ động xây dựng nguồn cung dự phòng, nâng cấp công nghệ xử lý và có phương án ứng phó lâu dài, thay vì chỉ tập trung khắc phục ngay sau mỗi vụ cháy.
