Địa hình, địa vật thay đổi, dấu tích chiến trường ngày càng mờ nhạt, những nhân chứng trực tiếp của chiến trường ngày một cao tuổi. Trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, tỉnh Tuyên Quang đang tập trung lực lượng, mở rộng địa bàn tìm kiếm, từng bước đưa những người lính còn nằm lại nơi chiến trường trở về.
Khoanh vùng xác định khu vực tìm kiếm, rà từng mét đất
Những ngày cuối tháng 9, công việc của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang vẫn tiếp tục tại những khu vực từng diễn ra chiến sự ác liệt. Hơn 40 năm đủ để cây rừng phủ kín nhiều dấu tích, đất đá dịch chuyển, những đường hào, hầm chiến đấu và vị trí chôn cất ban đầu không còn nguyên trạng. Nhiều khu vực có địa hình dốc, đá núi dày, nguy cơ bom mìn, vật nổ còn sót lại khiến việc tìm kiếm phải được thực hiện thận trọng, tỉ mỉ.
Theo Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, trên địa bàn tỉnh có trên 76.400 ha bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ. Trong đó, vùng lõi khoảng 21.500 ha thuộc các xã Thanh Thủy, Lao Chải và Minh Tân là những khu vực còn nhiều liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt. Theo thống kê, trên địa bàn có 4.267 liệt sĩ; đến nay đã tìm kiếm, quy tập được 3.269 liệt sĩ.
Những con số cho thấy khối lượng công việc phía trước còn rất lớn. Tổng diện tích cần tìm kiếm trong Chiến dịch 500 ngày đêm tại tỉnh là 6.745 ha. Đến ngày 24/9, lực lượng chức năng đã tổ chức tìm kiếm trên 2.756,5 ha. Tổng khối lượng đào bới dự kiến của chiến dịch là 79.400 m3, trong đó đã thực hiện 27.365 m3.
Tìm kiếm trên chiến trường Vị Xuyên không đơn thuần là đào theo một tọa độ được xác định sẵn. Trước khi tổ chức lực lượng trên thực địa, các cơ quan chức năng phải thu thập, phân tích nhiều nguồn thông tin, từ hồ sơ lưu trữ, sơ đồ tác chiến, phiên hiệu đơn vị đến thông tin do cựu chiến binh và người dân cung cấp. Tháng 8/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã tổ chức cho các nhân chứng là cựu chiến binh khảo sát, đối chứng tại những khu vực từng diễn ra chiến đấu ác liệt ở Thanh Thủy, Lao Chải. Ban Chỉ đạo của tỉnh cũng tổ chức hội nghị thu thập, cung cấp thông tin, tư liệu lịch sử phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập.
Thông tin sau khi tiếp nhận được kiểm tra, đối chiếu với thực địa để khoanh vùng, xác định phạm vi tìm kiếm. Ở những nơi máy móc khó tiếp cận, cán bộ, chiến sĩ phải thực hiện phần lớn công việc trực tiếp trên địa hình núi đá. Mỗi dấu hiệu phát hiện được đều phải xử lý cẩn trọng, bảo đảm đúng quy trình và an toàn, nhất là tại những khu vực vẫn còn nguy cơ bom mìn, vật nổ.
Một trong những kết quả nổi bật của chiến dịch trong tháng 9 là việc xác định và tổ chức cất bốc, quy tập các mộ tập thể tại điểm cao 685, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy. Ngày 22/9, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã tổ chức quy tập 6 mộ tập thể, xác định có 69 hài cốt liệt sĩ. Các vị trí được xác định trên cơ sở thông tin, sơ đồ tác chiến và lời kể của những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên. Sau khi cất bốc, hài cốt các liệt sĩ được đưa về Nhà quàn của Đội để quản lý, chăm sóc, phục vụ lấy mẫu, giám định ADN, xác minh danh tính và thực hiện các bước tiếp theo theo quy định.
Kết quả tại điểm cao 685 cho thấy hiệu quả của việc kết hợp nhiều nguồn thông tin với khảo sát, kiểm chứng trên thực địa. Trong điều kiện dấu tích chiến trường ngày càng biến đổi, việc thu thập thông tin từ nhân chứng và khai thác hồ sơ, tư liệu đang được thực hiện khẩn trương, bởi thời gian càng kéo dài, những đầu mối phục vụ tìm kiếm càng có nguy cơ mai một.
Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, từ khi thành lập đến nay, Đội đã tìm kiếm, quy tập được 228 hài cốt liệt sĩ và 12 mộ tập thể. Riêng trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Đội đã tìm kiếm, quy tập 48 hài cốt liệt sĩ và 11 mộ tập thể, xác định có 98 hài cốt liệt sĩ, nâng tổng kết quả của chiến dịch lên 146 hài cốt liệt sĩ. Trong đó, 51 hài cốt đã được bàn giao về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên; 95 hài cốt hiện được quản lý, chăm sóc tại Nhà quàn của đơn vị.
Nỗ lực xác định danh tính để đưa các liệt sĩ trở về
Tìm thấy và quy tập hài cốt chưa phải điểm kết thúc của hành trình. Với nhiều liệt sĩ đã nằm lại chiến trường hơn 40 năm, nhiệm vụ khó khăn tiếp theo là xác minh, xác định danh tính để các anh thực sự trở về với gia đình, quê hương. Tại Tuyên Quang, công việc này đang được thực hiện đồng thời với mở rộng địa bàn tìm kiếm, thông qua rà soát hồ sơ, thu thập thông tin về liệt sĩ và thân nhân, lấy mẫu, bảo quản mẫu phục vụ giám định ADN.
Đối với các hài cốt vừa được quy tập, cơ quan chức năng tiếp tục thực hiện quy trình quản lý, chăm sóc, lấy mẫu và hoàn thiện hồ sơ theo quy định. Cùng với đó, danh sách liệt sĩ, hồ sơ của các đơn vị từng chiến đấu trên địa bàn và những thông tin thu thập trong quá trình tìm kiếm tiếp tục được rà soát, đối chiếu, tạo thêm căn cứ phục vụ xác minh danh tính.
Công việc xác định danh tính càng trở nên cấp thiết khi thời gian đã lùi xa hơn 4 thập kỷ. Nhiều dấu tích chiến trường không còn nguyên vẹn, các nhân chứng trực tiếp đều đã cao tuổi, trong khi chất lượng mẫu hài cốt cũng chịu tác động của điều kiện tự nhiên và thời gian. Vì vậy, mỗi thông tin về đơn vị, vị trí chiến đấu, nơi hy sinh, chôn cất ban đầu hay danh sách quân nhân đều cần được thu thập, kiểm tra, đối chiếu thận trọng.
Cùng với công tác tìm kiếm và xác định danh tính, việc rà phá bom mìn, vật nổ tiếp tục được triển khai tại những khu vực cần thiết, tạo điều kiện an toàn cho lực lượng tiếp cận, khảo sát và đào tìm. Đặc thù của chiến trường Vị Xuyên là nhiều khu vực tìm kiếm nằm trên địa hình núi đá hiểm trở, từng diễn ra chiến sự ác liệt và vẫn tiềm ẩn nguy cơ vật nổ còn sót lại. Vì vậy, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ luôn phải gắn với bảo đảm an toàn và tuân thủ chặt chẽ quy trình.
Làm việc với Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ mới đây, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Phan Huy Ngọc yêu cầu Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và Đội tìm kiếm tiếp tục tổ chức lực lượng chủ động, khẩn trương, chặt chẽ, an toàn, hiệu quả; thực hiện nghiêm quy trình tìm kiếm, quy tập, đặc biệt chú trọng bảo đảm an toàn tại những địa bàn phức tạp, còn nguy cơ bom mìn, vật nổ. Những hài cốt đã tìm thấy phải được quản lý, bảo quản, chăm sóc và bàn giao đúng kế hoạch, đúng quy định.
Yêu cầu đặt ra đối với lực lượng tìm kiếm trong thời gian tới là tiếp tục rà soát các khu vực đã có thông tin, mở rộng tìm kiếm tại những vị trí có căn cứ; đồng thời tăng cường thu thập, xác minh thông tin từ cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và người dân. Mỗi nguồn thông tin dù nhỏ cũng cần được ghi nhận, kiểm chứng bởi trong nhiều trường hợp, một dấu mốc địa hình, một phiên hiệu đơn vị hay vị trí trận địa còn được nhớ lại có thể trở thành căn cứ quan trọng để khoanh vùng tìm kiếm.
Phía trước vẫn còn những diện tích đất đai rộng lớn cần khảo sát, hàng chục nghìn mét khối đất đá cần đào tìm cùng nhiều nguồn thông tin phải tiếp tục kiểm chứng. Trong khi đó, thời gian ngày càng lùi xa, địa hình chiến trường tiếp tục biến đổi, các nhân chứng trực tiếp đều đã cao tuổi. Bởi vậy, đẩy nhanh tiến độ nhưng vẫn bảo đảm khoa học, chính xác và an toàn đang là yêu cầu xuyên suốt của chiến dịch.
Kết quả 146 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập trong Chiến dịch 500 ngày đêm tại Tuyên Quang là một dấu mốc trên hành trình còn nhiều công việc phía trước. Từ những khu vực đã được khoanh vùng đến từng vị trí đang tiếp tục đào tìm, từ hồ sơ chiến trường đến những mẫu ADN được lưu giữ để phục vụ đối chiếu, nhiều lực lượng đang cùng góp sức đưa những người lính còn nằm lại trở về.
Trên những điểm cao của mặt trận Vị Xuyên năm xưa, cuộc tìm kiếm vẫn đang tiếp tục, từng khu vực được rà soát, từng vị trí được mở ra giữa núi đá. Hơn 4 thập kỷ đã qua, dấu tích chiến trường có thể phai mờ theo năm tháng, nhưng hành trình tìm kiếm những người lính còn nằm lại chưa bao giờ dừng lại. Mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một niềm hy vọng được thắp lên cho những gia đình đã mỏi mòn chờ đợi; mỗi thông tin được xác minh, mỗi danh tính được trả lại là thêm một người lính hoàn thành cuộc trở về còn dang dở. Và cuộc tìm kiếm ấy sẽ còn tiếp tục, để những người đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi biên cương năm nào được trở về trong vòng tay quê hương, trở về với tên mình, với gia đình và những người thân đã chờ các anh suốt hơn 40 năm qua.
