Theo truyền thông quốc tế ngày 30/9, bà El Mansouri được xem là một trong những nữ chính trị gia nổi bật của Maroc, có nhiều năm kinh nghiệm ở cấp địa phương, quốc hội và chính phủ.
Tuổi thơ và quá trình học tập
Bà Fatima Ezzahra El Mansouri sinh ngày 3/1/1976 trong một gia đình có gốc tại tỉnh Rehamna. Cha bà là ông Abderrahmane El Mansouri, từng là phó tỉnh trưởng Marrakech và Đại sứ Maroc tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Cuối những năm 1990, cha bà được UAE trao Huân chương Độc lập hạng Nhất nhờ những đóng góp trong việc tăng cường quan hệ giữa Maroc và UAE trong thời gian ông làm đại sứ.
Bà còn có quan hệ họ hàng với Fouad Ali El Himma, người sáng lập PAM và là bạn thời thơ ấu của Quốc vương Mohammed VI, đồng thời là anh em họ của em rể nhà vua.
Bà El Mansouri học tại các trường Pháp ở Marrakech rồi tiếp tục học tại Đại học Mohammed V ở Rabat và Đại học Montpellier của Pháp.
Bà có bằng luật, bằng chuyên sâu về luật hợp đồng kinh doanh và sau đó học luật Anglo-Saxon tại Đại học Pace ở New York.
Bà chịu ảnh hưởng từ cha mình từ nhỏ khi thường xuyên chứng kiến ông tranh tụng tại tòa. Bà El Mansouri bắt đầu sự nghiệp với công việc luật sư, thành lập công ty luật chuyên về các giao dịch thương mại và bất động sản. Bà sau đó trở thành thành viên hội đồng thành phố của PAM.
Bà cũng tích cực tham gia các hoạt động xã hội và văn hóa, từng đứng đầu Hiệp hội Sinh viên Luật Pháp và sau đó là Hiệp hội Mounia, tổ chức tập trung vào bảo tồn di sản.
Nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakech
Năm 2008, bà El Mansouri bắt đầu sự nghiệp chính trị khi gia nhập PAM, đảng do cố vấn cấp cao của Hoàng gia Fouad Ali El Himma sáng lập.
Một năm sau, ở tuổi 33, bà trở thành thị trưởng Marrakech sau khi giành được 54 phiếu. Sự kiện này giúp bà El Mansouri trở thành người phụ nữ đầu tiên đứng đầu hội đồng thành phố Marrakech và là nữ thị trưởng thứ hai tại Maroc.
Tháng 7/2009, một tòa án đã hủy kết quả bầu cử của bà El Mansouri sau khi các đảng đối thủ đưa ra bằng chứng về gian lận. Sau khi Mặt trận Lực lượng Dân chủ (FFD) đệ đơn khiếu nại, tòa án phát hiện một số phiếu đã được phát trước thời điểm quy định và một số biên bản bỏ phiếu bị tiêu hủy. PAM kêu gọi đình công 48 giờ để phản đối quyết định này.
Trong bối cảnh sức ép của phong trào Mùa xuân Arab, bà El Mansouri tuyên bố từ chức thị trưởng nhưng sau đó rút lại quyết định. Ông Thami El Khyari của FFD cho biết khiếu nại nhằm vào quy trình bầu cử chứ không nhằm vào cá nhân bà Fatima Ezzahra El Mansouri. Bà El Mansouri kháng cáo phán quyết. Tháng 9/2009, Tòa Phúc thẩm Hành chính Marrakech hủy quyết định trước đó và xác nhận cuộc bầu cử hợp lệ. Thẩm phán Jaafar Hassoun, người tuyên hủy kết quả bầu cử, đã bị cách chức và loại khỏi ngành tư pháp.
Các đảng cáo buộc chính quyền tích cực thúc đẩy PAM trong cuộc bầu cử năm 2009 và chỉ trích bà El Mansouri thiếu kinh nghiệm chính trị. Cha bà qua đời vào tối ngày diễn ra cuộc bầu cử. Sau khi nhậm chức, bà tuyên bố: “Tôi muốn làm gương” và chuyển khoản lương 5.500 dirham để trang trải chi phí cho các quan chức thành phố.
Một bài viết trên tờ Jeune Afrique tháng 1/2010 cho biết bà El Mansouri áp dụng cách tiếp cận minh bạch, có sự tham gia của người dân, tổ chức các cuộc gặp với người dân hằng tuần. Bà cam kết xóa đói giảm nghèo và giải quyết khó khăn của 20.000 hộ gia đình chưa được tiếp cận nước sạch hoặc điện. Bà cũng muốn điều chỉnh chính sách du lịch theo hướng tập trung nhiều hơn vào ngành du lịch và khách sạn thay vì hỗ trợ người nghèo. Bà cho biết chỉ trong 6 tháng đầu nhiệm kỳ, nguồn thu của thành phố đã tăng gần một phần ba.
Ngày 7/7/2011, bà El Mansouri đã nộp đơn từ chức cho hội đồng thành phố. Có thông tin cho rằng nguyên nhân là sức ép từ cấp phó Hamid Nargis nhằm buộc bà chấp nhận các quyết định của ông này. Bà El Mansouri cũng cảnh báo rời PAM, dường như do tranh cãi về quyền lực nội bộ đảng. Một số cải cách bà thực hiện đối với cơ cấu tổ chức và hoạt động tuyển dụng của thành phố cũng có thể đã ảnh hưởng đến lợi ích của một số nhóm. Thông tin về việc bà từ chức gây xôn xao, nhưng ngày hôm sau bà El Mansouri đã trở lại văn phòng. Có thông tin cho rằng bà nhận được cam kết không can thiệp vào công việc của mình để đổi lấy việc không từ chức.
Tháng 4/2012, trong một bức thư ngỏ, bà El Mansouri công khai phản đối những phát biểu của Bộ trưởng Tư pháp và Tự do Mustapha Ramid. Ông Ramid khi đó chỉ trích hoạt động du lịch và du khách tại Marrakech. Bà El Mansouri cho rằng những phát biểu này là thiếu trách nhiệm, làm tổn hại hình ảnh thành phố và người dân, đồng thời vi phạm nguyên tắc khoan dung.
Sau khi PAM giành thắng lợi trong cuộc bầu cử địa phương tháng 9/2021, bà El Mansouri được tái bầu làm thị trưởng Marrakech.
Từ bộ trưởng đến người đứng đầu chính phủ
Sau cuộc bầu cử năm 2021, Quốc vương Mohammed VI bổ nhiệm bà El Mansouri làm Bộ trưởng Quy hoạch quốc gia, Quy hoạch đô thị, Nhà ở và Chính sách đô thị trong chính phủ do Thủ tướng Aziz Akhannouch đứng đầu, được thành lập bởi RNI, PAM và đảng Istiqlal.
Một trong những chương trình trọng điểm được triển khai trong thời gian bà làm bộ trưởng, theo định hướng của Hoàng gia, là chương trình hỗ trợ nhà ở giai đoạn 2024-2029.
Chương trình đã nhận hơn 166.000 đơn đăng ký, trong đó thanh niên và phụ nữ chiếm phần lớn số người thụ hưởng.
Ngày 29/9, Quốc vương Maroc bổ nhiệm Thị trưởng Marrakech Fatima Ezzahra El Mansouri làm nữ thủ tướng đầu tiên của nước này, theo thông báo của Hoàng gia, sau khi đảng của bà giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Quốc hội hồi tuần trước.
Đảng PAM theo đường lối trung hữu của bà giành 97 trong tổng số 395 ghế tại Hạ viện, nhiều hơn 31 ghế so với đảng đứng thứ hai, mặc dù cuộc bầu cử có tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu thấp nhất trong hai thập kỷ.
Hoàng gia cho biết Quốc vương Mohammed VI đã giao cho bà nhiệm vụ thành lập chính phủ mới.
Phát biểu trên truyền hình ngay sau đó, bà El Mansouri nói việc được bổ nhiệm là sự kiện thực sự mang tính lịch sử: “Lần đầu tiên trong lịch sử đất nước, một phụ nữ đảm nhận trách nhiệm lãnh đạo chính phủ. Đây là niềm tự hào không chỉ đối với tôi mà còn đối với tất cả phụ nữ Maroc”.
Không giành được đa số tuyệt đối, PAM sẽ phải thành lập liên minh với các đảng khác, trong khi Quốc vương vẫn nắm giữ quyền hạn rộng rãi đối với các chính sách lớn.
Đối với nữ Thủ tướng mới, công việc bắt đầu từ hôm nay. Bà cho biết trước tiên sẽ tiến hành tham vấn nội bộ trong đảng trước khi thảo luận với tất cả các lực lượng chính trị.
Khôi phục hy vọng
Chính phủ của bà El Mansouri sẽ phải giải quyết một số vấn đề cấp bách, trong đó có thất nghiệp và chi phí sinh hoạt, cũng như những bất bình đẳng xã hội dai dẳng, đặc biệt ảnh hưởng đến giới trẻ.
Cuộc bầu cử quốc hội diễn ra chỉ vài tuần sau khi hàng chục nghìn người di cư Maroc, phần lớn là thanh niên, tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha. Cuộc khủng hoảng này cho thấy những bất mãn về kinh tế - xã hội trong giới trẻ.
Cuộc bầu cử cũng diễn ra một năm sau khi phong trào biểu tình Gen Z xuống đường yêu cầu cải thiện y tế và giáo dục.
Bà El Mansouri nói: “Chúng tôi hoàn toàn nhận thức được rằng giai đoạn này sẽ có ý nghĩa quan trọng và người dân Maroc, đặc biệt là giới trẻ, đang đặt nhiều kỳ vọng. Vì vậy, chúng tôi sẽ đưa ra chương trình với những giải pháp cụ thể và thực tế cho các vấn đề mà người dân quan tâm”.
Đảng của bà cam kết đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình 5%/năm, kiềm chế lạm phát ở mức 2% và tạo ít nhất 1 triệu việc làm mới trong nhiệm kỳ 5 năm.
Những năm gần đây, phụ nữ ngày càng đảm nhiệm nhiều vị trí cấp cao tại Maroc. Chính phủ sắp mãn nhiệm có bốn nữ bộ trưởng. Việc bà El Mansouri trở thành nữ thủ tướng đầu tiên đánh dấu một bước phát triển mới trong sự tham gia của phụ nữ vào đời sống chính trị của quốc gia Bắc Phi này.
