Trên đại công trường dài hơn 121 km, hơn 2.000 kỹ sư, công nhân cùng hàng trăm mũi thi công cơ giới đang ngày đêm xuyên núi, bắc cầu, quyết tâm đưa tuyến cao tốc 4 làn xe hoàn chỉnh về đích vào cuối năm 2026, xóa bỏ dứt điểm “nút thắt cổ chai” trên hành lang kinh tế nối miền Tây Bắc với cả nước.
Sau hơn mười năm đưa vào khai thác, tuyến cao tốc Nội Bài – Lào Cai đã trở thành mạch máu giao thông thúc đẩy kinh tế vùng cao bứt phá, kéo theo lưu lượng xe tăng bình quân khoảng 10%/năm. Thế nhưng, ở giai đoạn 1, đoạn tuyến dài hơn 121 km từ Km123+080 đến Km244+155 mới chỉ được đầu tư thảm mặt đường 2 làn xe và thiếu vắng dải phân cách cứng ở giữa. Khi mật độ phương tiện ngày một dày đặc, cung đường này không chỉ thường xuyên ùn ứ vào mùa cao điểm mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn giao thông.
Để đáp ứng đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn, Dự án mở rộng đoạn Yên Bái - Lào Cai được phê duyệt với tổng mức đầu tư hơn 7.667 tỷ đồng do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư. Tuyến đường được nâng cấp từ 2 làn xe lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nền đường mở rộng lên 24 m; đồng thời đầu tư đồng bộ cầu, hầm, cống chui và hệ thống giao thông thông minh (ITS).
Để công trường sớm thi công, chính quyền các địa phương nơi tuyến đường đi qua đã nhanh chóng vào cuộc, phối hợp cùng chủ đầu tư tháo gỡ mặt bằng, quy hoạch 14 mỏ vật liệu, bãi đổ thải và thi công gần 40 km đường gom dân sinh mới.
Ông Hoàng Xuân Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Ái, tỉnh Lào Cai cho biết, xác định đây là công trình trọng điểm quốc gia, xã đã phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư và tư vấn giám sát thực hiện nghiêm túc việc đánh giá tác động môi trường. Các bên cùng tìm phương án thi công tối ưu nhất, vừa phục vụ dự án nhưng cũng phải giảm thiểu tối đa bụi bặm, tiếng ồn, không làm đảo lộn đời sống và sản xuất của bà con.
Khẳng định mục tiêu đặt quyền lợi người dân dọc tuyến song hành cùng tiến độ, ông Nguyễn Thế Cường, Phó Tổng giám đốc VEC nhấn mạnh, trong quá trình mở rộng, VEC đặc biệt chú trọng hoàn thiện mạng lưới đường gom dân sinh và nâng cấp khẩu độ các cống chui. Tuyến đường mới mở ra phải đảm bảo người dân dọc hai bên cao tốc đi lại an toàn, thuận tiện nhất.Sau ngày khởi công 1/10/2025, các mũi thi công đồng loạt bung ra hiện trường. Thế nhưng thách thức đến ngay đầu năm 2026 khi giá vật liệu leo thang, nguồn đất đắp và cát sỏi tại chỗ trở nên khan hiếm. Khó khăn chồng chất khi các đơn vị vừa phải đào đắp, mở rộng 43 cây cầu lớn nhỏ, vừa phải giữ an toàn tuyệt đối cho dòng xe cộ nườm nượp chạy sát mép công trường.
Ông Phan Thanh Cường, Giám đốc điều hành Gói thầu XL01 chia sẻ, áp lực lớn nhất là thi công trong điều kiện giao thông vẫn đang khai thác. Ngay khi có mặt bằng, đơn vị tổ chức thi công cuốn chiếu, phân luồng biển báo từ xa và huy động tối đa thiết bị làm xuyên đêm ở những vị trí đủ điều kiện. Giữ trọn cam kết về tiến độ và chất lượng công trình là mệnh lệnh số một.
Thử thách lớn nhất về địa hình nằm ở cầu Ngòi Thia – cây cầu có khẩu độ lớn nhất dự án, nằm ngay vị trí cửa suối đổ ra sông Hồng. Thi công mố trụ giữa dòng phụ thuộc hoàn toàn vào con nước và lịch xả lũ của các thủy điện thượng nguồn.
Kỹ sư Trần Ngọc Dương, Chỉ huy trưởng công trường thi công đoạn Km142 – Km152 (Công ty Cổ phần Xây dựng - Thương mại Việt Hoa) cho biết, cầu Ngòi Thia có địa hình hiểm trở và thủy văn phức tạp nhất tuyến. Lường trước mùa lũ Tây Bắc, ngay từ tháng 11/2025 chúng tôi đã dồn toàn lực đúc trụ giữa dòng.
Nhờ chạy đua ngày đêm, đến giữa tháng 6/2026, các trụ cầu đã vượt khỏi mặt nước an toàn và lao lắp xong dầm, đưa công trình thoát lũ trong gang tấc.
Cách đó không xa, tại Km186+500, tiếng máy khoan trong lòng hầm Đại Việt rền vang không kể ngày đêm. Khối núi đá nứt nẻ cùng nền nhiệt ngột ngạt không ngăn được mũi đào của những người thợ Công ty Sông Đà 10. Tổ chức đào linh hoạt từ cả hai phía cửa hầm, đơn vị đã tạo nên bước ngoặt khi chính thức thông hầm vượt kế hoạch một tháng.
“Thông hầm xong là anh em bắt tay ngay vào đổ bê tông vỏ hầm và hoàn thiện rãnh cáp, mương thoát nước. Đến nay, hơn 300 m vỏ hầm kiên cố đã hoàn tất, chúng tôi đang tập trung để chuẩn bị thảm bê tông nhựa mặt đường, quyết tâm hoàn thành toàn bộ hạng mục hầm trong quý I/2027”, kỹ sư Phùng Đức Tuệ, Chỉ huy công trường thi công hầm Đại Việt chia sẻ thêm.
Tròn một năm sau ngày khởi công, tuyến đường 4 làn xe đã dần định hình qua các sườn đồi, đạt hơn 70% sản lượng xây lắp toàn dự án. Trên những đoạn nền đường đã đạt độ chặt tiêu chuẩn, các dây chuyền rải thảm bê tông nhựa công nghệ cao của Cộng hòa Liên bang Đức đang hoạt động hết công suất.
Kỹ sư Nguyễn Văn Bạo, Phó Trưởng đoàn Tư vấn giám sát Gói thầu XL01 cho biết, mặt đường dự án áp dụng công nghệ rất khắt khe. Dây chuyền rải thảm Vögele của Đức tích hợp cảm biến siêu âm tự động điều chỉnh cao độ và độ dốc theo thời gian thực. Trạm trộn bê tông nhựa công suất lớn đặt ngay chân công trình giúp kiểm soát nhiệt độ thảm tối ưu, bảo đảm mặt đường đạt độ phẳng và êm thuận tuyệt đối.”
Kết cấu mặt đường được thiết kế 3 lớp thảm bê tông nhựa dày dặn. Đặc biệt, lớp trên cùng là bê tông nhựa rỗng có độ nhám cao, vừa tăng độ ma sát bám đường, vừa giúp tiêu thoát nước mặt tức thì khi trời mưa lớn, triệt tiêu hiện tượng trượt nước mất lái thường gặp ở đường đèo dốc. Toàn bộ tim đường được thay thế bằng dải phân cách bê tông cố định, kết hợp hệ thống giao thông thông minh (ITS) gồm camera giám sát kỹ thuật số và thu phí tự động ETC liên thông.
Nói về công tác kiểm định chất lượng, ông Trần Huy Hoàng, Giám sát trưởng dự án khẳng định, tiến độ dù gấp rút nhưng kỷ luật chất lượng không bao giờ được phép lơ là. Từ nguồn vật liệu cát, đá, nhựa đường cho đến từng đường lu, mối nối trên công trường đều được tư vấn giám sát kiểm định nghiêm ngặt theo đúng quy chuẩn.
Dọc cung đường từ Yên Bái lên Lào Cai những ngày này, không khí thi công đang bước vào giai đoạn nước rút sôi động nhất. Trên công trường luôn duy trì thường trực hơn 2.000 kỹ sư, công nhân cùng gần 700 đầu máy, thiết bị cơ giới.
Kỹ sư Ngô Tuấn Nghĩa, Chỉ huy trưởng công trường gói thầu XL02 (đoạn Km190 – Km209), Tổng công ty 319 (Bộ Quốc phòng) cho biết: “Để bù đắp tiến độ cho những ngày mưa bão đầu năm, đơn vị đã lắp thêm một trạm trộn bê tông nhựa 120 tấn/giờ tại chỗ và tổ chức 3 dây chuyền thi công mặt đường. Anh em duy trì làm việc 3 ca, 4 kíp xuyên đêm, tranh thủ tối đa những ngày thời tiết hanh khô để tăng tốc.”
Về phía cơ quan quản lý dự án, ông Trần Ngọc Hải, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án các đường cao tốc phía Bắc (VEC) nhấn mạnh: “Chủ đầu tư và các nhà thầu đang tập trung tối đa nguồn lực, tổ chức thi công không kể ngày đêm hay ngày nghỉ. Mục tiêu kiên quyết là cơ bản thông xe toàn bộ 121 km trong năm 2026 đúng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.”
Khi toàn tuyến 4 làn xe hoàn thành, thời gian di chuyển từ Thủ đô Hà Nội lên Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai sẽ rút ngắn chỉ còn 3,5 giờ lái xe. Đó không chỉ là khoảng cách về mặt địa lý, mà còn là đòn bẩy hạ tầng giúp giảm chi phí logistics, thúc đẩy xuất nhập khẩu nông sản và mở ra cánh cửa giao thương chiến lược giữa Việt Nam, các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc.
Sau 365 ngày thi công bền bỉ, những nhịp cầu vượt lũ đã vươn dài, hầm xuyên núi đã mở toang ánh sáng, và dải nhựa phẳng lì đang nối dài về phía biên cương. Nhịp hối hả của con người và máy móc hôm nay đang mở lối cho Lào Cai và cả vùng Tây Bắc tự tin sải bước vào một không gian phát triển mới.
