Đây là vấn đề được nêu ra tại Hội nghị phổ biến Nghị định số 371/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ngày 29/1 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Ông Lê Đình Bình, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương cho biết, qua thực tiễn cho thấy, tình trạng buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, buôn bán thuốc lá nhập lậu, nguyên liệu thuốc lá, sản xuất, buôn bán thuốc lá giả, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vẫn còn diễn ra phức tạp. Kết quả giai đoạn 2014 - 2025, cơ quan chức năng đã phát hiện, xử lý 79.459 vụ vi phạm; trong đó khởi tố, chuyển cơ quan điều tra 3.778 vụ, xử lý hành chính 68.408 vụ với số tiền phạt 480,5 tỷ đồng.
Hiện vẫn còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình phát hiện, xử lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đó là các đối tượng tàng trữ, vận chuyển được chia nhỏ, ngụy trang kỹ lưỡng; sử dụng dịch vụ bưu chính để vận chuyển, lợi dụng chính sách tạo đơn nhanh, vận chuyển và bảo mật hàng hóa của đơn vị kinh doanh vận chuyển, dịch vụ chuyển phát nhanh, giao hàng thu tiền hộ để trà trộn vào các bưu kiện, bưu phẩm gửi cho khách hàng...
Ông Nguyễn Văn Hùng, Vụ Pháp chế - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, các đối tượng ngày càng có nhiều “chiêu trò” khiến việc xử lý quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng gặp nhiều khó khăn. Những hành vi phổ biến như: Quảng cáo trá hình “sản phẩm công nghệ/đồ chơi/pod tinh dầu”, dùng từ khóa lách, không nói “thuốc lá” nhưng hình ảnh, công dụng hướng tới hút nicotine; bán và quảng cáo qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử bằng nhiều hình thức như livestream, group kín, seeding, KOL/influencer, gắn link chốt đơn qua inbox. Các cơ sở không ghi địa chỉ kinh doanh rõ ràng, giao hàng tận nơi, đổi tài khoản liên tục dẫn đến khó khăn truy vết, khó lập biên bản vi phạm tại hiện trường.
Mặc dù Chính phủ và các bộ/ngành liên tục nhấn mạnh tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi vi phạm hành chính về quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, tuy nhiên, tình trạng rao bán/quảng cáo online vẫn tồn tại. Ông Nguyễn Văn Hùng đề xuất, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để tăng cường quản lý nhà nước về phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó tiếp tục nghiên cứu bổ sung các tên gọi khác nhau của thuốc lá; hoàn thiện mô hình tổ chức kiểm tra chuyên ngành cả về mặt pháp lý cũng như thực tiễn.
Từ kinh nghiệm thực tế của các quốc gia, vùng lãnh thổ như Singapore, Thái Lan, Hồng Kông (Trung Quốc), bà Nguyễn Hạnh Nguyên, Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam khuyến nghị: Nhà nước đẩy mạnh truyền thông, giáo dục cộng đồng về nhận diện thuốc lá điện tử/thuốc lá nung nóng, tác hại và chế tài xử lý; xây dựng các chương trình giáo dục, truyền thông trong trường học; khuyến khích sự tham gia của người dân trong việc giám sát và báo cáo vi phạm. Đồng thời, việc thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm đặc biệt trên không gian mạng, các nền tảng mạng xã hội, các hình thức quảng cáo trá hình cần được đẩy mạnh. Về chính sách, quy định cấm đối với các sản phẩm thuốc lá mới khác cần được bổ sung nhằm tránh khoảng trống pháp lý và tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế.
Tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ Y tế cho biết, Nghị định 371 sửa đổi Nghị định 77 về phòng, chống tác hại thuốc lá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là bước hoàn thiện quan trọng khi thống nhất giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Tư pháp về khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thiết bị liên quan.
Theo bà Thủy, việc định danh rõ ràng giúp “gỡ rối” các khoảng trống pháp lý, ngăn doanh nghiệp thay đổi tên gọi, cấu tạo sản phẩm để né tránh quy định. Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để hướng dẫn nhận diện sản phẩm, hỗ trợ lực lượng thực thi và hoàn thiện chính sách, bao gồm việc xem xét bổ sung các sản phẩm thuốc lá mới như shisha, sản phẩm ngậm, sản phẩm hít vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi.
