Sản phẩm OCOP gian nan tìm thị trường
Mỗi năm cung ứng khoảng 500 tấn mật ong cho thị trường trong nước và xuất khẩu, HTX Ong mật Thảo Trinh, TP Hồ Chí Minh có quy mô sản xuất tương đối lớn. Tuy nhiên, dù sản phẩm đã có thị trường tiêu thụ, hợp tác xã vẫn chưa xây dựng được kênh phân phối trực tiếp mang thương hiệu riêng, đặc biệt tại các hệ thống siêu thị và cửa hàng bán lẻ ở TP Hồ Chí Minh.
Bà Phạm Thị Thảo, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Ong mật Thảo Trinh cho biết, hiện phần lớn sản lượng mật ong của hợp tác xã được cung cấp sỉ cho các công ty, nhà máy, doanh nghiệp dược phẩm và đơn vị kinh doanh bán lẻ. Với thị trường xuất khẩu, hợp tác xã cũng chủ yếu cung ứng theo đơn đặt hàng thông qua đối tác trung gian. Vì vậy, dù sản lượng tương đối ổn định, giá trị gia tăng từ sản phẩm vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
“Hợp tác xã mong muốn đưa mật ong mang thương hiệu riêng vào các siêu thị, cửa hàng lớn và các điểm bán sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng của địa phương tại TP Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là cách mở rộng thị trường mà còn giúp người tiêu dùng nhận diện rõ hơn chất lượng, nguồn gốc sản phẩm để yên tâm sử dụng”, bà Phạm Thị Thảo cho biết.
Có sản phẩm, có năng lực sản xuất nhưng thiếu kênh phân phối trực tiếp và chưa khai thác hiệu quả thị trường tiêu dùng tại chỗ cũng lá khó khăn chung của nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đang phát triển sản phảm OCOP.
Bà Điền Ngọc Tuyết, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Sống Khỏe cho biết, doanh nghiệp hiện có 4 sản phẩm OCOP, gồm 3 sản phẩm đạt 4 sao và 1 sản phẩm đạt 3 sao, trong đó, nước ép tỏi đen và yến tỏi đen đẳng sâm được cân nhắc đưa vào danh sách sản phẩm công nghiệp chủ lực của TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2030.
Sau gần 10 năm phát triển sản phẩm, doanh nghiệp đã đưa hàng vào hệ thống siêu thị Saigon Co.op và tiếp tục mở rộng các kênh phân phối, trong đó có thương mại điện tử. Bên cạnh đó, sản phẩm cũng từng tham gia kết nối tại nhiều triển lãm quốc tế và được người tiêu dùng tại đây rất ưa chuộng. Điều đó cho thấy sản phẩm OCOP Việt Nam có tiềm năng lớn và chất lượng được bảo chứng. Tuy nhiên, ngay tại thị trường trong nước, sản phẩm vẫn chật vật tìm đường đến tay người tiêu dùng.
“Một trong những khó khăn là người tiêu dùng chưa thực sự hiểu rõ OCOP và chưa hình thành thói quen lựa chọn sản phẩm theo chứng nhận này. Trong khi đó, sản phẩm được đầu tư về nguyên liệu, quy trình sản xuất và chất lượng thường có giá thành cao hơn, khó cạnh tranh trên các sàn thương mại điện tử vốn chịu áp lực lớn về giá và khuyến mãi”, bà Điền Ngọc Tuyết chia sẻ.
TP Hồ Chí Minh hiện có hơn 1.000 sản phẩm OCOP, trong đó 226 sản hẩm 4 sao và 10 sản phẩm tiềm năng 5 sao với 408 chủ thể tham gia.
Thiếu không gian giới thiệu sản phẩm OCOP tại chính thị trường TP Hồ Chí Minh cũng là vấn đề được ông Nguyễn Hồng Quyết, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân tỷ phú TP Hồ Chí Minh, Giám đốc HTX Nông nghiệp công nghệ cao Kim Long đề cập.
Theo ông Quyết, hiện các hệ thống siêu thị trên địa bàn thành phố chưa có nhiều khu vực trưng bày riêng dành cho sản phẩm OCOP địa phương. Trong khi đó, tại một số địa phương khác, mô hình không gian giới thiệu sản phẩm OCOP trong siêu thị đã được triển khai, tạo điều kiện để người tiêu dùng nhận diện và lựa chọn hàng hóa.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã cũng gặp không ít khó khăn khi đưa sản phẩm OCOP vào các hệ thống bán lẻ, một phần do quy mô sản phẩm còn nhỏ, hạn chế về thiết kế bao bì, mẫu mã, một phần do thiếu thông tin từ phía nhà bán lẻ.
Chưa kể, các chủ thể OCOP còn gặp trở ngại về chi phí tham gia chương trình OCOP. Theo đại diện Chi hội Nông dân tỷ phú TP Hồ Chí Minh, để được đánh giá, công nhận và duy trì, nâng hạng sản phẩm, các chủ thể phải đầu tư nhiều khoản như bao bì, tem nhãn, truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm chất lượng và marketing. Những chi phí này tạo áp lực không nhỏ đối với nông dân, hợp tác xã, nhất là khi hiệu quả tiêu thụ sau khi được công nhận chưa có nhiều chuyển biến.
“Chu kỳ đánh giá lại sản phẩm sau 36 tháng cũng đặt ra yêu cầu duy trì chất lượng và phát triển thị trường. Tuy nhiên, nếu sản phẩm sau khi được công nhận OCOP vẫn tiêu thụ không tốt, nhiều chủ thể sẽ thiếu động lực tiếp tục tham gia đánh giá, nâng hạng sản phẩm OCOP”, ông Nguyễn Hồng Quyết nêu thực trạng.
Cần lực đẩy từ thị trường
Từ thực tế nêu trên, đại diện Chi hội Nông dân tỷ phú TP Hồ Chí Minh kiến nghị thành phố nghiên cứu hỗ trợ đưa sản phẩm OCOP vào hệ thống siêu thị, sàn thương mại điện tử, đồng thời vận động các nhà bán lẻ bố trí khu vực trưng bày riêng cho sản phẩm OCOP của TP Hồ Chí Minh. Đây là giải pháp vừa hỗ trợ nông dân, hợp tác xã mở rộng đầu ra, vừa giúp người dân thành phố có thêm cơ hội tiếp cận, sử dụng sản phẩm chất lượng do các chủ thể địa phương sản xuất. Bên cạnh hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ, thành phố cần có chính sách hỗ trợ tài chính, kiểm nghiệm, bao bì, nhãn mác và quảng bá sản phẩm.
Trước những khó khăn của các chủ thể OCOP, Hội Nông dân TP Hồ Chí Minh xác định hỗ trợ đầu ra là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm đồng hành với hội viên, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn.
Ông Trương Thành Quang, Phó Chủ tịch Hội Nông dân TP Hồ Chí Minh cho biết, Hội sẽ phối hợp với các hệ thống bán lẻ tổ chức các điểm, không gian trưng bày và thương mại sản phẩm OCOP, tạo thêm kênh phân phối thường xuyên cho nông dân.
Bên cạnh đó, Hội cũng hướng đến tổ chức các điểm bán hàng lưu động tại các địa phương theo tuần, qua đó đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng, kích thích nhu cầu thị trường và nâng cao năng lực cung ứng của các chủ thể.
“Việc đa dạng hóa các hình thức tiêu thụ sẽ giúp người nông dân có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, từng bước mở rộng quy mô sản xuất khi đầu ra được cải thiện. Đây cũng là hướng để các sản phẩm OCOP không chỉ xuất hiện trong các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại mà có thể trở thành hàng hóa được tiêu thụ thường xuyên trên thị trường thành phố”, ông Trương Thành Quang chia sẻ.
Ở góc độ tổ chức Hội, ông Phan Như Nguyện, Phó Chủ tịch Thường trực Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam đánh giá TP Hồ Chí Minh có nhiều lợi thế để phát triển sản phẩm OCOP. Để tránh tình trạng các chủ thể sản xuất cạnh tranh, trùng lặp sản phẩm mà chưa tạo được sức mạnh chung, thành phố nên đẩy mạnh hình thành các mối liên kết thực chất, giúp nông dân phát huy khả năng sáng tạo, sản xuất kết nối thị trường, tăng hiệu quả đầu ra cho sản phẩm.
TP Hồ Chí Minh hiện có hơn 1.000 sản phẩm OCOP, trong đó 226 sản hẩm 4 sao và 10 sản phẩm tiềm năng 5 sao với 408 chủ thể tham gia. Để tiếp tục phát huy quy mô và chất lượng sản phẩm OCOP, việc phát triển thị trường OCOP cần được nhìn nhận không chỉ ở khâu hỗ trợ sản xuất, công nhận sản phẩm mà còn ở khả năng tổ chức phân phối và kích cầu tiêu dùng.
Khi người sản xuất dễ dàng tiếp cận thị trường, người tiêu dùng nhận biết và ưu tiên sản phẩm bản địa, hệ thống phân phối chủ động kết nối, sản phẩm OCOP mới có thể trở thành động lực phát triển kinh tế nông nghiệp, góp phần nâng cao giá trị nông sản và thu nhập cho nông dân TP Hồ Chí Minh.
