Thủ đô Ottawa nằm bên sông Ottawa và có hệ thống mặt nước gắn chặt với đời sống đô thị. Trong nhiều năm qua, thành phố cùng Ủy ban Thủ đô Quốc gia Canada (NCC) đã thúc đẩy các kế hoạch nhằm đưa người dân đến gần hơn với dòng sông.
Theo quy hoạch của NCC, thay vì để bờ sông bị chia cắt bởi đường giao thông, bãi đỗ xe hoặc các khu đất riêng lẻ, Ottawa hướng tới hình thành các không gian mở kết nối với nhau, bao gồm công viên, đường đi bộ, đường xe đạp, điểm ngắm cảnh và các khu vực sinh hoạt cộng đồng.
Điểm đáng chú ý trong cách làm này là bờ sông được coi là không gian công cộng cần được bảo vệ. Người dân có thể tiếp cận mặt nước, sử dụng các tuyến đường ven sông để đi bộ, đạp xe, nghỉ ngơi, vui chơi và tham gia các hoạt động ngoài trời. Nhờ đó, dòng sông không còn là phần “mặt sau” của thành phố, mà trở thành một trục không gian sống, nơi kết nối cộng đồng với thiên nhiên.
Một yếu tố quan trọng nữa là việc Ottawa không phát triển ven sông theo từng dự án rời rạc, mà đặt trong một quy hoạch tổng thể của vùng thủ đô. Vai trò của NCC giúp bảo đảm các khu vực có ý nghĩa cảnh quan, sinh thái và biểu tượng quốc gia được quy hoạch thống nhất, hài hòa giữa nhu cầu phát triển, bảo tồn và lợi ích công cộng. Đây là cách giúp hạn chế tình trạng phát triển manh mún, đồng thời giữ được tính kết nối của không gian ven sông.
Ottawa cũng gắn quy hoạch ven sông với giao thông xanh. Các tuyến đường đi bộ, xe đạp và đường đa dụng được kết nối với công viên, khu dân cư và các điểm sinh hoạt đô thị. Cách tiếp cận này cho thấy đường ven sông không nhất thiết chỉ phục vụ ô tô, mà có thể trở thành không gian để người dân di chuyển chậm, vận động, nghỉ ngơi và trải nghiệm thành phố.
Đặc biệt, thành phố coi quản lý lũ và thích ứng với biến đổi khí hậu là một phần không thể tách rời trong phát triển ven sông. Ottawa cũng sử dụng bản đồ ngập lụt để xác định các khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng khi mực nước sông dâng cao, từ đó hỗ trợ quản lý xây dựng, bảo vệ người dân, tài sản và chuẩn bị ứng phó khẩn cấp.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ mưa lớn và lũ cực đoan, việc duy trì không gian xanh, vùng đệm tự nhiên và hạ tầng có khả năng chống chịu được xem là yêu cầu quan trọng.
Từ cách làm của Ottawa, có thể thấy phát triển đô thị ven sông bền vững không chỉ nằm ở quy mô đầu tư hay các công trình mới, mà ở khả năng tổ chức lại quan hệ giữa thành phố và dòng sông.
Khi bờ sông được bảo vệ như không gian chung, được kết nối bằng giao thông xanh, được quản lý trong tầm nhìn tổng thể và được đặt trong yêu cầu thích ứng với khí hậu, dòng sông sẽ trở thành trục sống của đô thị, thay vì chỉ là ranh giới tự nhiên hoặc hành lang thoát nước.
Cách tiếp cận này cho thấy một đô thị ven sông hiện đại cần được cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, giữa hạ tầng và sinh thái, giữa lợi ích kinh tế và quyền tiếp cận của người dân. Đây là cách làm đáng chú ý trong quá trình tìm kiếm các mô hình phát triển đô thị ven sông bền vững trên thế giới.
