Thỏa thuận tạm thời được nhất trí vào cuối tuần trước, sau khi các quan chức Pakistan và Qatar tới Iran trong nỗ lực cuối cùng nhằm thúc đẩy một khuôn khổ thỏa thuận giữa Tehran và Washington. Trong cuộc điện đàm với Tổng thống Trump ngày 23/5, lãnh đạo của nhóm 8 quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi đã kêu gọi nhà lãnh đạo Mỹ chấp nhận một thỏa thuận có thể chấm dứt chiến sự, mở lại eo biển Hormuz và tái khởi động các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã ủng hộ thỏa thuận hòa bình cùng với Saudi Arabia, Qatar, Jordan, Bahrain, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập. Quá trình xây dựng đồng thuận khu vực dường như đã hàn gắn phần nào quan hệ cạnh tranh gay gắt về ảnh hưởng giữa UAE và Saudi Arabia, khi lãnh đạo hai nước đã có một số cuộc điện đàm trong những tuần gần đây.
Theo tờ The Guardian (Anh), nỗ lực ngoại giao diễn ra trong bối cảnh khu vực đang tái định hình để thích nghi với sự suy giảm ảnh hưởng của Mỹ, sau khi Washington không thể giáng đòn chí mạng vào Iran, ép mở eo biển Hormuz hay bảo vệ các đồng minh vùng Vịnh.
Giáo sư khoa học chính trị Abdul Khaleq Abdullah tại UAE cho biết đất nước ông muốn thấy Iran không sở hữu tên lửa và thiết bay không người lái, không có lực lượng thân Iran và không có hoạt động hạt nhân, nhưng điều đó cuối cùng đã không thể đạt được.
Giáo sư dự bị Andreas Krieg tại King’s College London (Anh) nhận định rằng các quốc gia vùng Vịnh đã sốc khi thấy Mỹ ưu tiên bảo vệ Israel khỏi các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran, bất chấp hàng nghìn tỷ USD vốn đầu tư từ vùng Vịnh đang chảy vào Mỹ. Ông nhận xét: “Khắp khu vực vùng Vịnh hiện nay, người ta hoàn toàn vỡ mộng với ảnh hưởng của Mỹ cũng như khả năng lãnh đạo của Washington”.
Hệ lụy từ cuộc chiến khiến triển vọng có thêm nhiều quốc gia tham gia Hiệp định Abraham, dấu ấn ngoại giao đặc trưng của Tổng thống Trump nhằm thúc đẩy quan hệ giữa Israel và một số quốc gia Arab, trở nên hết sức mong manh. Ngày 23/5, khi Tổng thống Trump sử dụng cuộc điện đàm để thúc giục thêm nhiều quốc gia tham gia, có thông tin rằng ông chỉ nhận lại sự im lặng. Pakistan, bên dẫn dắt các nỗ lực hòa giải, cho rằng sự chia rẽ trong thế giới Hồi giáo chỉ khiến Israel hưởng lợi.
Sự hiện diện của Mỹ ở Trung Đông, trải rộng trên hơn chục căn cứ, dự kiến sẽ vẫn được duy trì. Nhưng các quốc gia Trung Đông đang tìm kiếm thêm các đối tác an ninh trong khu vực và ngoài khu vực, trong đó châu Âu dự kiến sẽ đóng vai trò lớn hơn. Trong giai đoạn Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran, Pakistan đã gửi quân đội và chiến đấu cơ để bảo vệ Saudi Arabia, trong khi binh lính và máy bay Ai Cập đóng quân tại UAE.
Bên cạnh đó, một trục liên minh mới nổi đang hình thành quanh Saudi Arabia và Pakistan, hai nước đã ký hiệp ước phòng thủ chung vào năm ngoái. Các cuộc thảo luận cũng đã diễn ra nhằm đưa Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Ai Cập tham gia cơ chế này, vốn được gọi là “NATO Hồi giáo”.
Ông HA Hellyer, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và an ninh Hoàng gia Anh (RUSI) cho rằng Tổng thống Trump cũng dần nhận ra rằng cuộc chiến sẽ không mang lại điều ông mong muốn. Vì thế, khu vực này không hẳn đã thuyết phục ông chấp nhận một thỏa thuận, mà đúng hơn là tạo điều kiện để ông có thể tuyên bố rằng mình nhận được sự ủng hộ áp đảo từ khu vực.
