Nội chiến Hoa Kỳ (1861 - 1865) là một cuộc tranh chấp quân sự diễn ra giữa chính phủ liên bang và các tiểu bang phía Nam vào giữa thế kỉ 19 tại Mỹ. Sau khi Abraham Lincoln đắc cử tổng thống năm 1860, 11 tiểu bang theo chế độ nô lệ ở miền Nam Hoa Kỳ đã tuyên bố ly khai khỏi Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và lập ra Liên minh miền Nam; 25 tiểu bang còn lại ủng hộ chính phủ là Liên bang miền Bắc. Cuộc nội chiến chấm dứt khi quân miền Nam đầu hàng năm 1865 và đồng thời chế độ nô lệ tại Hoa Kỳ được xóa bỏ.
Trong thời kỳ nội chiến Mỹ, đã có hàng trăm phụ nữ tham gia công tác làm điệp viên, dưới đây là 6 điệp viên nổi bật với lòng gan dạ và phong cách hoạt động đầy bất ngờ.
Phe miền Bắc ủng hộ việc xóa bỏ chế độ nô lệ. Những nữ điệp viên của miền Bắc đều rất gan dạ và thông minh, nhiều người trong số họ xuất thân là nô lệ da màu.
Harriet Tubman
 Harriet Tubman. |
Cựu nữ nô lệ da màu này được nhắc đến nhiều trong lịch sử vì bà là người đã chỉ dẫn và giúp hơn 300 người (trong đó có cả cha mẹ của bà) đến với tự do bằng mạng lưới các con đường bí mật huyền thoại được gọi là “đường sắt ngầm”.
Sinh tại tiểu bang Maryland vào khoảng những năm 1820 dến 1825, Tubman đã tình nguyện làm đầu bếp và y tá cho quân đội miền Bắc trước khi được một sĩ quan miền Bắc tuyển dụng làm điệp viên nhằm tạo ra một mạng lưới điệp viên là cựu nô lệ da màu tại Nam Carolina. Tubman đã thuyết phục được rất nhiều người Mỹ gốc Phi khác cùng tham gia làm điệp viên, bất chấp nguy cơ bị treo cổ nếu bị phát hiện.
Thành tích đáng nể của Tubman là hỗ trợ đại tá James Montgomery lên kế hoạch cho một cuộc đột kích giải phóng nô lệ tại khu đồn điền gạo dọc sông Combahee, Nam Carolina vào ngày 1/6/1863. Trước đó Tubman đã thu thập được những thông tin chủ chốt về vị trí của quân miền Nam trên bờ sông, cũng như nắm được những địa điểm quân địch đặt ngư lôi và các thùng thuốc súng trên sông. Lực lượng miền Bắc đã phóng hỏa nhiều căn nhà và phá hủy một số cây cầu nhằm chặn đường quân miền Nam. Không một người lính miền Bắc nào hy sinh trong cuộc đột kích này và họ đã giúp giải phóng hơn 750 nô lệ.
Sau cuộc chiến, Tubman trở về Auburn, New York và giúp đỡ những người Mỹ da màu khác đến với cuộc sống tự do. Bà qua đời vì bệnh viêm phổi năm 1913 và được chôn cất theo nghi lễ quân đội tại ngha trang Fort Hill, Auburn.
Pauline Cushman
 Pauline Cushman. |
Sinh tại bang New Orleans năm 1833, Pauline Cushman là một diễn viên gặp khó khăn về tài chính. Năm 1863, khi đang biểu diễn tại Louisville, bang Kentucky, một viên chức phe miền Nam đã yêu cầu bà dừng buổi biểu diễn để chúc rượu Tổng thống của chính phủ Liên minh miền Nam, Jefferson Davis, và phe miền Nam. Cushman đã liên lạc với một quan chức quân miền Bắc tại địa phương và bày tỏ kế hoạch tổ chức tiệc mừng nhằm lấy lòng quân miền Nam và sau đó bà trở thành điệp viên của miền Bắc.
Quân miền Bắc cử Cushman đến cư ngụ tại Nashville và hợp tác với quân đội tại đây. Nhiệm vụ của bà là thu thập thông tin về hoạt động của quân địch, nhận dạng các điệp viên phe miền Nam và hoạt động như một người đưa tin. Được một thời gian, phe miền Nam đã nghi ngờ và Cushman bị bắt giữ. Bà bị kết án tử hình bằng hình thức treo cổ nhưng đã được quân miền Bắc tại Shelbyville giải cứu. Tuy nhiên, Cushman sau đó đã buộc phải dừng công tác điệp viên.
Sau chiến tranh, Cushman tham gia diễn xuất trong một số vở kịch về cuộc nội chiến trước khi chuyển sang làm nghề thợ may. Bà qua đời ở tuổi 60 vì dùng ma túy quá liều và được tổ chức cựu chiến binh Liên bang miền Bắc chôn cất với nghi lễ quân đội tại nghĩa trang của tổ chức này ở San Francisco.
Mary Elizabeth Bowser
 Mary Elizabeth Bowser. |
Mary Elizabeth Bowser là nô lệ da màu của gia đình Van Lew tại Richmond, bang Virginia. Khi John Van Lew qua đời tháng 9/1843, ông này để lại di chúc yêu cầu vợ là bà Eliza không được bán hoặc trả tự do cho bất cứ nô lệ nào của gia đình. Nhưng bà Eliza và con gái Elzabeth đã bí mật trả tự do cho nô lệ của họ, trong đó có Bowser.
Khi nội chiến nổ ra, gia đình Van Lew đã mua thực phẩm, thuốc men và sách ủng hộ binh lính miền Bắc gần nhà tù Libby. Elizabeth là người truyền đạt tin nhắn giữa tù nhân và sĩ quan miền Bắc nhằm giúp các tù nhân trốn thoát. Để làm được điều này, cô cần sự trợ giúp của một mạng lưới thông tin gồm cả người da trắng và da màu. Và người hoạt động tích cực nhất trong mạng lưới đó là Bowser.
Bowser vốn là người thông minh và có trí nhớ tuyệt vời nên Elizabeth đã quyết định cử bà thâm nhập vào phe miền Nam. Nhằm thu được những thông tin tuyệt mật, Bowser đã cải trang thành “Ellen Bond”, một cô hầu chậm hiểu. Qua các mối quan hệ của gia đình Lew và hỗ trợ của phe miền Bắc, Bowser trở thành giúp việc cho Varina Davis, vợ của Tổng thống Liên minh miền Nam, Jefferson Davis. Tại nhà của Davis, Bowser đóng vai một người hầu, dọn dẹp và nấu ăn và qua đó đã thu thập được khá nhiều thông tin quan trọng.
Đến nay, không còn ghi chép nào về số phận của Bowser sau khi nội chiến kết thúc cũng như ngày bà mất. Nhưng chính phủ Mỹ sau này đã vinh danh những đóng góp đầy ý nghĩa của bà.
Hà Linh (tổng hợp)
Đón đọc kỳ cuối: Các nữ điệp viên miền Nam
