Điểm dễ rạn nứt trong quan hệ Ukraine - Hungary
Theo truyền thông châu Âu, C8 - khuôn khổ hợp tác khu vực mới quy tụ tám quốc gia láng giềng - đã diễn ra vào tuần trước với mục tiêu tăng cường đầu tư và các mối liên kết trong khu vực.
Tuy nhiên, sự kiện này lại làm bùng phát trở lại những căng thẳng lâu nay giữa Hungary và Ukraine, đúng vào thời điểm hai nước đang nỗ lực hàn gắn quan hệ và mở đường cho Kiev triển khai thêm các chương đàm phán trong tiến trình gia nhập EU. Chính phủ cả hai nước từng hy vọng sẽ xoa dịu căng thẳng sau nhiều năm bất hòa dưới thời người tiền nhiệm của Thủ tướng Peter Magyar là ông Viktor Orbán.
Thay vào đó, Thủ tướng Hungary Magyar và Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã có màn tranh cãi công khai trên mạng xã hội X vào tối 21/9. Ngoại trưởng Ukraine cáo buộc ông Magyar đang đi theo vết xe đổ của người tiền nhiệm Orbán, sau khi Thủ tướng Hungary phát biểu trước Quốc hội rằng nước này bị đưa vào sáng kiến C8 một cách miễn cưỡng.
Ngoại trưởng Ukraine viết: “Những gì nghe được từ Budapest thời gian gần đây thực sự khiến chúng tôi khó hiểu. Dường như dù ông Viktor Orbán đã không còn ở đó nhưng các chính sách cản trở và biệt lập của ông ấy vẫn tiếp tục được thúc đẩy”.
Về phần Thủ tướng Magyar, ông đã bác bỏ cáo buộc của Ngoại trưởng Sybiha: “Việc tuyên bố rằng một quốc gia có chủ quyền là thành viên của cơ chế hợp tác quốc tế (C8) mà không tham vấn hoặc nhận được sự đồng thuận trước của quốc gia liên quan là hoàn toàn không thể chấp nhận được”.
Bộ Ngoại giao Hungary cũng nhấn mạnh: "Kể từ khi nhậm chức, chính phủ mới của Hungary đã nhiều lần thể hiện thiện chí xây dựng lại mối quan hệ thực chất, mang tính xây dựng và tôn trọng lẫn nhau với Ukraine. Trong bối cảnh đó, chúng tôi cho rằng việc so sánh với các chính sách gây cản trở của chính phủ tiền nhiệm là không chính xác và cũng không mang lại lợi ích gì".
Vụ việc này đã thu hút sự chú ý lớn của dư luận tại cả hai nước. Nó đánh dấu bước lùi nghiêm trọng sau nhiều tháng nỗ lực hàn gắn quan hệ và tạo điều kiện để Ukraine mở thêm các chương đàm phán với EU.
C8 hay C7?
Tổng thống Zelensky đã khai mạc hội nghị thượng đỉnh vào ngày 24/9 tại Bukovel, miền Tây Ukraine, cùng các nhà lãnh đạo khu vực, trong đó có Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk và Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic. Ông liệt kê 8 quốc gia tham dự: Ukraine, Romania, Serbia, Ba Lan, Slovakia, Cộng hòa Séc, Áo và Hungary. Tuy nhiên, bức ảnh chụp chung mà ông đăng tải chỉ cho thấy sáu nhà lãnh đạo nước ngoài, vắng mặt Thủ tướng Hungary.
Đại biện lâm thời tại Ukraine là nhân vật đại diện Hungary, ông đã không ký vào tuyên bố bế mạc hội nghị thượng đỉnh. Tuy nhiên, Kiev vẫn coi sự hiện diện này là một hình thức tham gia chính thức.
Ukraine đã nỗ lực vận động mạnh mẽ để ông Magyar tham dự và nhiều lần gửi lời mời.
Một nhà ngoại giao Hungary chia sẻ với Euronews rằng Budapest từng tuyên bố rõ ràng trước thềm hội nghị thượng đỉnh C8 rằng ông Magyar sẽ không tham dự, và Hungary không coi mình là thành viên của sáng kiến này nếu thiếu sự hiện diện cũng như chữ ký của nhà lãnh đạo nước này.
Trong giới chức chính phủ Hungary, việc coi nước này là thành viên nhóm C8 bị xem là một sai sót, nhưng việc Ngoại trưởng Sybiha so sánh ông Magyar với người tiền nhiệm Orbán đã khiến tình hình trở nên căng thẳng hơn.
Nguồn tin ngoại giao Hungary cho biết chính phủ của ông Magyar không có ý định gây tổn hại cho Ukraine, đồng thời thừa nhận rằng những căng thẳng gần đây đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ song phương.
Vụ việc cũng khơi lại cuộc tranh cãi kéo dài về quyền ngôn ngữ và văn hóa của cộng đồng thiểu số gốc Hungary tại Ukraine có quy mô khoảng 100.000 người sinh sống ở vùng Transcarpathia. Quan hệ giữa Ukraine và Hungary trở nên căng thẳng từ năm 2017, khi Kiev ban hành luật quy định tiếng Ukraine là ngôn ngữ chính trong giáo dục bậc trung học. Hungary cho rằng đạo luật này đã tước đi quyền lợi của hàng chục nghìn người gốc Hungary sinh sống chủ yếu tại Transcarpathia từng thuộc Vương quốc Hungary cho đến khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc.
Theo các nguồn thạo tin của Euronews, Thủ tướng Magyar đã khẳng định rõ rằng ông chỉ quan tâm đến hội nghị thượng đỉnh C8 nếu đạt được tiến bộ thực chất trong vấn đề quyền của cộng đồng thiểu số này – điều mà ông có thể coi là một thành tựu để thông báo với cử tri trong nước.
Vào tháng 6, Kiev và Budapest đã nhất trí về kế hoạch hành động nhằm mở rộng quyền lợi cho các nhóm thiểu số. Để đáp lại, Hungary đã chấp thuận mở hai chương đàm phán trong tiến trình gia nhập EU của Ukraine. Kể từ đó, Budapest đã ngăn chặn việc mở thêm các cụm đàm phán và yêu cầu Quốc hội Ukraine (Verkhovna Rada) phải thông qua các văn bản pháp luật liên quan. Theo kế hoạch hành động chung, Quốc hội Ukraine phải thông qua các đạo luật này trước khi kết thúc năm.
Trước đó, ông Magyar và ông Zelensky đã lên kế hoạch cho một cuộc gặp song phương, nhưng Thủ tướng Hungary đặt điều kiện rằng bất kỳ cuộc gặp nào với Tổng thống Ukraine đều phải gắn liền với việc giải quyết vấn đề pháp lý liên quan đến nhóm dân tộc thiểu số.
Tranh cãi về việc lưu trữ dầu thổi bùng tăng căng thẳng
Ngoài ra, thông tin về thảo luận giữa MOL và Naftogaz bên lề hội nghị thượng đỉnh C8 đã nhanh chóng gây xôn xao dư luận và buộc ông Magyar phải lên tiếng phản hồi.
Ngày 26/9, hai công ty đã ký kết biên bản ghi nhớ về việc nghiên cứu phương án lưu trữ dầu thô của Ukraine tại các cơ sở ở Hungary. Thỏa thuận này có thể mang lại lợi ích cho cả hai bên: MOL sở hữu sẵn công suất lưu trữ dư thừa, trong khi Ukraine có thể bảo vệ nguồn cung của mình trước nguy cơ bị Nga tấn công bằng cách lưu trữ dầu tại một quốc gia thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Các bản ghi nhớ tương tự thường mang tính bảo mật, nhưng Naftogaz đã công khai kế hoạch trên kênh Telegram. Ông Magyar không hề hay biết về thỏa thuận này, đã bất ngờ và phản ứng giận dữ. Đảng Fidesz tại Hungary trong khi đó công kích, cáo buộc ông Magyar đặt Ukraine lên trên lợi ích của Hungary và gây nguy hại cho an ninh quốc gia.
"Dưới sự điều hành của chính phủ tôi, sẽ không có kho chứa nào như vậy được xây dựng tại biên giới Hungary - Ukraine hay bất kỳ nơi nào khác", Thủ tướng Magyar tuyên bố.
Ông cũng cảnh báo MOL cần tham vấn chính phủ trước khi xúc tiến các thỏa thuận tương tự, đồng thời lưu ý rằng nhà nước Hungary nắm giữ 25% cổ phần tại công ty này. "Cách hành xử của MOL là hoàn toàn không thể chấp nhận được. Chúng ta hãy chờ xem hậu quả của việc này sẽ ra sao", ông Magyar phát biểu.
Về phía MOL, tập đoàn cho biết bản ghi nhớ này là một phần trong hoạt động kinh doanh thông thường nhằm tìm kiếm các cơ hội tiềm năng. Người phát ngôn của MOL - ông Ambrus Halász, khẳng định tập đoàn sẽ tham vấn chính phủ Hungary về mọi bước đi trong tương lai.
Bất chấp những căng thẳng gần đây, chính phủ hai nước đều nhấn mạnh thiện chí duy trì các kênh đối thoại. "Bất chấp những tuyên bố này, chúng tôi vẫn khẳng định lại thiện chí và sự cởi mở của Ukraine trong việc phát triển quan hệ hợp tác song phương cùng có lợi, thực chất và tôn trọng lẫn nhau với Hungary", ông Sybiha phát biểu.
Ngoại trưởng Hungary Anita Orbán chia sẻ với trang Index.hu rằng bà đã giải quyết được những hiểu lầm liên quan đến hội nghị thượng đỉnh C8 trong cuộc gặp với người đồng cấp Ukraine tại New York, đồng thời không loại trừ khả năng Hungary sẽ tham gia sáng kiến này ở giai đoạn sau.
