Không chỉ là đặc sản trứ danh, bưởi Đoan Hùng còn mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Phú Thọ. Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của thị trường và thách thức hội nhập, loại cây đặc sản này đang cần một hướng đi mới để khẳng định vị thế, nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ, tổng diện tích vùng bưởi Đoan Hùng hiện có trên 2.706 ha, trong đó 1.350 ha hình thành 95 vùng sản xuất tập trung, chủ yếu tại các xã Bằng Luân, Tây Cốc, Chí Đám, Chân Mộng và thị trấn Đoan Hùng. Nhiều vùng trồng đã được cấp chứng nhận VietGAP, được cấp và quản lý 49 mã số vùng trồng, dán tem nhãn mang chỉ dẫn địa lý, giúp sản phẩm có chỗ đứng vững chắc trên thị trường cả nước.
Bưởi Đoan Hùng đã ba lần được vinh danh “Thương hiệu vàng nông nghiệp Việt Nam”. Năm 2006, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Đoan Hùng”, công nhận đây là tài sản quốc gia, được Nhà nước bảo hộ vô thời hạn. Nhờ đó, thương hiệu bưởi Đoan Hùng ngày càng được khẳng định, trở thành sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Phú Thọ.
Hiện nay, cây bưởi không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn thu nhập chính của hàng nghìn hộ dân trong vùng. Nhiều hộ gia đình ở Bằng Luân, Tây Cốc, Chí Đám… có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm từ trồng bưởi, góp phần quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hàng hóa.
Tuy nhiện, bên cạnh những kết quả đạt được, sản xuất bưởi Đoan Hùng vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế. Trước hết là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, chủ yếu theo hộ gia đình, thiếu liên kết chuỗi giá trị. Việc hình thành các vùng sản xuất tập trung lớn, có sự tham gia của doanh nghiệp và hợp tác xã vẫn còn hạn chế.
Khâu tiêu thụ sản phẩm hiện chủ yếu thông qua thương lái, khiến người trồng bưởi chịu nhiều rủi ro khi thị trường biến động. Trong khi đó, hạ tầng giao thông tại nhiều vùng trồng chưa được đầu tư đồng bộ, ảnh hưởng tới việc vận chuyển, thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm. Toàn vùng hầu như chưa có hệ thống kho bảo quản, sơ chế, chế biến hay dây chuyền đóng gói hiện đại, dẫn đến tổn thất sau thu hoạch cao và khó mở rộng thị trường.
Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất còn hạn chế. Nhiều hộ dân vẫn canh tác theo kinh nghiệm, chưa áp dụng đồng bộ các quy trình kỹ thuật tiên tiến về chọn tạo giống, thâm canh, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Do đó, năng suất và chất lượng chưa ổn định, hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng.
Bên cạnh đó, công tác xúc tiến thương mại, quảng bá, giới thiệu sản phẩm còn mờ nhạt. Nhiều năm qua, lễ hội Bưởi Đoan Hùng, một sự kiện từng được coi là điểm nhấn quảng bá thương hiệu chưa được tổ chức thường xuyên, khiến việc xây dựng hình ảnh đặc sản chưa thật sự nổi bật. Công tác quản lý giống, bảo vệ thương hiệu và nhãn hiệu tập thể tuy đã được quan tâm nhưng hiệu quả còn chưa cao.
Ông Đinh Công Sứ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh cho biết, nhằm khắc phục những hạn chế, phát huy tiềm năng, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban hành nhiều chỉ đạo cụ thể về việc rà soát, đánh giá toàn diện thực trạng vùng bưởi Đoan Hùng, từ đó, đề xuất cơ chế, chính sách phù hợp cho giai đoạn mới. Mục tiêu đặt ra là phát triển bưởi Đoan Hùng theo hướng vùng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng công nghệ cao, gắn với xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Theo đó, tỉnh đã giao cho Sở nông nghiệp và môi trường Phú thọ chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và địa phương đánh giá hiệu quả các chương trình, dự án phát triển cây bưởi đã triển khai; đồng thời đề xuất cơ chế, chính sách mới nhằm tiếp tục hỗ trợ phát triển sản xuất. Ngành nông nghiệp nhanh chóng phối hợp với Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc và Viện Bảo vệ thực vật triển khai các chương trình nghiên cứu, chọn tạo giống bưởi chất lượng cao, ít hạt, thích ứng với biến đổi khí hậu; ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào canh tác, bảo quản, chế biến sau thu hoạch.
Tỉnh cũng giao cho Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh hướng dẫn, bảo vệ và phát triển hiệu quả chỉ dẫn địa lý “Bưởi Đoan Hùng”; đồng thời, hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, ứng dụng kết quả khoa học vào sản xuất. Sở Công Thương sẽ đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng kênh tiêu thụ trong và ngoài tỉnh, đa dạng hóa hình thức quảng bá, hướng tới xuất khẩu.
Cùng với đó, Liên minh Hợp tác xã tỉnh triển khai hỗ trợ xây dựng và phát triển các hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ sản phẩm bưởi, đồng thời huy động nguồn vốn từ Quỹ Phát triển Hợp tác xã để đầu tư cho các dự án phát triển vùng bưởi. Các xã vùng bưởi được giao rà soát lại quy hoạch, hình thành vùng sản xuất an toàn, tập trung, được cấp mã số vùng trồng, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Đặc biệt, xã Bằng Luân sẽ chủ trì phối hợp với các xã trong vùng tổ chức Lễ hội Bưởi Đoan Hùng, dự kiến gắn với thời điểm lô hàng bưởi đầu tiên xuất khẩu sang Mỹ nhằm quảng bá hình ảnh đặc sản địa phương, kết hợp phát triển du lịch nông nghiệp và thu hút đầu tư.
Theo ông Đinh Công Sứ, trong xu thế hội nhập và phát triển nông nghiệp công nghệ cao, việc xây dựng vùng sản xuất bưởi Đoan Hùng đạt chuẩn, đảm bảo an toàn thực phẩm, có mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc là yêu cầu tất yếu. Cùng với đó, việc nghiên cứu, phát triển sản phẩm chế biến từ bưởi như tinh dầu, mứt, nước ép… sẽ mở ra hướng đi mới, gia tăng giá trị và giảm áp lực tiêu thụ tươi.
Việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, đẩy mạnh liên kết “bốn nhà” (nhà nông-nhà doanh nghiệp-nhà khoa học - nhà nước) sẽ là chìa khóa để xây dựng thương hiệu bưởi Đoan Hùng phát triển bền vững, vươn ra thị trường thế giới.
Với sự quan tâm, chỉ đạo của tỉnh, cùng nỗ lực của người dân và doanh nghiệp, cây bưởi Đoan Hùng đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản Việt Nam. Từ một sản phẩm đặc sản địa phương, bưởi Đoan Hùng hoàn toàn có thể trở thành thương hiệu nông nghiệp mạnh, mang tầm quốc gia, niềm tự hào của vùng đất Tổ Hùng Vương.
