Chính phủ Brazil vừa công bố hai bản lộ trình toàn cầu về chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch và ngăn chặn tình trạng mất rừng, cho rằng các quốc gia có thể bắt đầu giảm phụ thuộc vào than đá, dầu mỏ và khí đốt mà không cần chờ đợi đột phá công nghệ hay những thay đổi lớn về kinh tế.
Động thái được đưa ra sau Hội nghị thượng đỉnh khí hậu Liên hợp quốc COP30 tổ chức tại Brazil hồi tháng 11/2025. Theo chính phủ nước này, quá trình chuyển đổi năng lượng không nhất thiết phải đánh đổi bằng tăng trưởng kinh tế, mà còn có thể thúc đẩy phát triển và cải thiện đời sống người dân.
Chuyển từ đàm phán sang thực thi
Theo truyền thông Anh, hai bản lộ trình được Brazil công bố ngày 3/11, tập trung vào việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng và chấm dứt, đảo ngược tình trạng mất rừng.
André Corrêa do Lago, Chủ tịch COP30, cho biết các tài liệu nhằm thay đổi cách tiếp cận của những hội nghị khí hậu thường niên, chuyển trọng tâm từ đàm phán thỏa thuận mới sang triển khai các mục tiêu đã thống nhất.
Ông nhấn mạnh: "Đây là những tài liệu định hướng triển khai". Theo ông, hoạt động đàm phán và thực thi chính sách cần được giao cho những nhóm chuyên môn khác nhau. Các bộ phụ trách tài chính, giao thông, năng lượng và cơ sở hạ tầng cần trực tiếp tham gia xây dựng kế hoạch hành động tại từng quốc gia.
Hai bản lộ trình được xây dựng sau những tranh cãi tại COP30 ở thành phố Belém, Brazil, khi các nước bất đồng về việc đưa cam kết loại bỏ nhiên liệu hóa thạch vào tuyên bố cuối cùng. Thỏa hiệp đạt được là Brazil sẽ xây dựng hai kế hoạch riêng về chuyển đổi năng lượng và bảo vệ rừng.
Tuy nhiên, các đề xuất này chưa có tính ràng buộc, không đưa ra thời hạn hay những cột mốc cụ thể để đánh giá tiến độ. Thay vào đó, mỗi quốc gia tự đánh giá mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và lựa chọn biện pháp phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội.
Giáo sư Joeri Rogelj, chuyên gia khoa học và chính sách khí hậu tại Đại học Imperial College London, đánh giá các bản lộ trình là bước tiến đáng ghi nhận nhưng vẫn thiếu những mốc thời gian cần thiết. Theo ông, điều này khiến các quốc gia chưa có định hướng đủ rõ ràng để đáp ứng mục tiêu của Thỏa thuận Paris, trong đó có nỗ lực giới hạn mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
So với kế hoạch của Brazil, các lộ trình quốc gia được xây dựng trong khuôn khổ sáng kiến Santa Marta tại Colombia hồi tháng 4 có tính cụ thể hơn. Gần 60 quốc gia tham gia sáng kiến đã thành lập liên minh tự nguyện nhằm xây dựng kế hoạch loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Đức, Pháp và Hà Lan là những nước đã công bố kế hoạch riêng.
Trong các giải pháp được Brazil đề xuất, đáng chú ý có việc yêu cầu các nước khai thác dầu khí giảm hoạt động đốt bỏ và xả khí tại các cơ sở khai thác. Biện pháp này có thể giúp cắt giảm methane, loại khí nhà kính có khả năng giữ nhiệt mạnh hơn khoảng 80 lần so với CO2 trong 20 năm. Các quốc gia cũng được khuyến nghị giảm trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch và đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo.
Cần hàng trăm tỷ USD bảo vệ rừng
Bản lộ trình thứ hai nhấn mạnh nhu cầu huy động nguồn tài chính lớn để bảo vệ các khu rừng nhiệt đới tại Amazon, lưu vực Congo và Đông Nam Á, vốn đang chịu sức ép từ cháy rừng, khai thác tài nguyên và mở rộng diện tích trồng cọ dầu.
Theo tài liệu, thế giới có thể cần khoảng 300 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 và 500 tỷ USD mỗi năm vào năm 2050 để bảo vệ rừng. Trong khi đó, nguồn tài chính hiện có chỉ đạt khoảng 85 tỷ USD mỗi năm.
Tại COP30, Brazil đã khởi động Quỹ Rừng Nhiệt đới Vĩnh cửu nhằm huy động nguồn lực dài hạn cho hoạt động bảo tồn. Sáng kiến nhận được khoảng 7 tỷ USD cam kết từ nhiều quốc gia, trong đó Anh đóng góp khoản vay 400 triệu bảng.
Lộ trình cũng đề cập đến việc tăng cường kiểm soát thương mại giữa các quốc gia có rừng và thị trường tiêu thụ, nhằm ngăn hàng hóa có nguồn gốc từ những khu vực bị phá rừng tiếp tục lưu thông.
Vấn đề này đặc biệt đáng chú ý tại Indonesia, nơi các tổ chức xã hội dân sự đang khởi kiện chính phủ với cáo buộc thiếu trách nhiệm trong ứng phó các vụ cháy rừng quy mô lớn. Nhiều diện tích rừng và môi trường sống của động vật hoang dã bị phá hủy, làm gia tăng lo ngại về việc chuyển đổi đất rừng thành đồn điền cọ dầu.
Việc công bố các lộ trình diễn ra sau khi Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva giành chiến thắng trong cuộc bầu cử nhiệm kỳ thứ tư. Trong bốn năm cầm quyền gần đây, tỷ lệ phá rừng tại Brazil đã giảm khoảng 70%.
Thông qua sáng kiến mới, Brazil muốn thúc đẩy cộng đồng quốc tế chuyển các cam kết khí hậu thành hành động cụ thể. Tuy nhiên, hiệu quả của lộ trình vẫn phụ thuộc vào khả năng mỗi quốc gia xây dựng chính sách, huy động tài chính và xác định thời hạn thực hiện rõ ràng.
