Cái tên Viện Albert Einstein khiến người ta liên tưởng ngay đến một cơ sở nghiên cứu khoa học. Nhưng thực chất đây là một công cụ trong chiến lược thực thi diễn biến hòa bình của Mỹ. Suốt hai thập kỷ qua, nó đã được Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) sử dụng để can thiệp một cách phi bạo lực vào công việc nội bộ của nhiều quốc gia trên thế giới.
 Gene Sharp, “cha đẻ” của Viện Albert Einstein. |
“Cha đẻ” của lý thuyết sử dụng các biện pháp phi bạo lực như là một công cụ chính trị là triết gia Gene Sharp, nhân vật không được nhiều người biết đến. Từ những năm 1950, Sharp đã nghiên cứu lý thuyết về sự bất mãn của nhân dân của Henry D. Thoreau và Mohandas K. Gandhi. Đối với hai tác gia này, lòng tin hay bất mãn của nhân dân là vấn đề thuộc phạm trù tôn giáo và tinh thần. Nhưng khi lĩnh hội lý thuyết ấy, Sharp nhận thấy rằng sự bất mãn của nhân dân có thể xem như một kỹ thuật làm chính trị.
Năm 1983, Sharp xây dựng Chương trình trừng phạt phi bạo lực trong Trung tâm các vấn đề quốc tế thuộc Đại học Harvard, nơi ông ta đã tiến hành một số nghiên cứu về khả năng sử dụng sự bất mãn của nhân dân. Sharp cũng đồng thời thành lập Viện Albert Einstein ở Boston để tìm nguồn tài chính cho các nghiên cứu và áp dụng những gì nghiên cứu được vào tình hình thực tế. Năm 1985, Sharp xuất bản cuốn “Making Europe Unconquerable” (tạm dịch là: Biến châu Âu thành bất khả chiến bại) và đích thân George Kennan, “cha đẻ” của Chiến tranh Lạnh, đã viết lời tựa cho ấn bản lần 2 của cuốn sách này. Hai năm sau, Viện Albert Einstein được Viện Hòa bình Mỹ tài trợ và đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo để hướng dẫn các nước đồng minh về cách sử dụng sự bất mãn của nhân dân.
 Robert Helvey (phải), Gene Sharp (giữa) và thủ lĩnh phong trào Otpor ở Nam Tư Srdja Popovic. |
Sau đó, Tướng Edward B. Atkeson đã kết nối Viện Albert Einstein với mạng lưới can thiệp đằng sau của Mỹ vào các nước đồng minh. Quả thực, phi bạo lực - điều vốn được xem là tốt đẹp và được đánh đồng với dân chủ - chính là vỏ bọc thích hợp cho những hành động bí mật phản dân chủ.
 Một cuộc biểu tình của phong trào Otpor ở Nam Tư được cho là có bàn tay của Viện Albert Einstein. |
Năm 1989, khi Viện Albert Einstein đã tạo dựng được tiếng tăm, Sharp bắt đầu hoạt động cố vấn cho các phong trào chống cộng sản ở nhiều nước như Mianma, Trung Quốc, Palextin… Đây cũng là lúc CIA nhận thấy có thể sử dụng hữu hiệu Viện Albert Einstein và đã đưa vào cuộc Đại tá Robert Helvey - một chuyên gia về các hoạt động bí mật và từng là Hiệu trưởng Trường đào tạo các tùy viên quân sự của Mỹ. Kể từ đó, Helvey đưa Sharp đến khắp những nơi mà lợi ích của Mỹ bị đe dọa. Ví như tháng 6/1989, Sharp và phụ tá Bruce Jenkins đã đến Bắc Kinh hai tuần trước khi xảy ra sự kiện Thiên An Môn và đã bị Trung Quốc trục xuất.
Tháng 2/1990, Viện Albert Einstein tổ chức Hội nghị về trừng phạt phi bạo lực, quy tụ 185 chuyên gia đến từ 16 quốc gia, dưới sự chủ trì của Đại tá Robert Helvey và người đồng cấp Reuven Gal. Hội nghị này là bước khởi đầu chiến dịch quốc tế chống cộng sản của Mỹ.
Cùng thời gian này, một số nước ở khu vực Đông Âu bắt đầu tách ra khỏi Liên bang Xô Viết. Tháng 10/1990, nhóm của Sharp đến Thụy Điển để huấn luyện cho một số nhân vật ở Lítva cách đối phó với chính quyền Liên Xô. Đến tháng 5/2991, khi cuộc khủng hoảng ở Đông Âu nổ ra, Sharp trở thành cố vấn cho đảng ly khai Sajudis. Hơn một năm sau, tháng 6/1992, Bộ trưởng Quốc phòng Lítva đã đăng đàn cảm ơn Viện Albert Einstein đã “hỗ trợ Lítva giành độc lập”.
Năm 1998, khi Mỹ bắt đầu kế hoạch tái vũ trang, Viện Albert Einstein lại trở thành một phần trong chiến lược bành trướng này. Viện Albert Einstein cung cấp kỹ thuật và cả hệ tư tưởng cho Otpor, tổ chức tập hợp những phần tử chống đối trẻ ở Nam Tư đồng thời can thiệp vào Kosovo để huấn luyện cho lực lượng LDK. Đích thân Helvey đã huấn luyện cho các thủ lĩnh của Otpor qua các cuộc hội thảo tổ chức tại khách sạn Hilton ở thủ đô Buđapét của của Hunggari. Otpor nhanh chóng được lựa chọn để thực thi “sứ mệnh” lật đổ Tổng thống Nam Tư Slobodan Milosevic. Người chịu trách nhiệm chỉ đạo Otpor thực thi sứ mệnh này là Paul B. McCarthy, đã bí mật ẩn náu trong khách sạn Moskva ở Bêôgrát cho đến khi Tổng thống Milosevic từ chức tháng 10/2000.
Tháng 9/2002, Sharp tiếp tục đến La Hay (Hà Lan) để huấn luyện cho Hội đồng Dân tộc Irắc trước khi lực lượng này hồi hương cùng với quân đội Mỹ.
Cũng chính Viện Albert Einstein tháng 9/2003 đã cố vấn cho lực lượng đối lập ở Grudia biểu tình phản đối kết quả bầu cử, dẫn đến sự ra đi của Tổng thống Eduard Shevardnadze.
Trong âm mưu đảo chính bất thành ở Vênêxuêla tháng 4/2002 cũng có bàn tay của Viện Albert Einstein. Sharp và các cộng sự của ông ta đã xúi giục những phần tử chống đối ở Vênêxuêla xuống đường biểu tình phản đối kết quả bầu cử và đòi Tổng thống Hugo Chavez phải từ chức. Nhưng sự can thiệp của Mỹ cũng như sự chống đối của phe đối lập ở trong nước đã không thể làm suy yếu sức mạnh của chính quyền Tổng thống Chavez. Họ không còn sự lựa chọn nào khác là thừa nhận chiến thắng của Tổng thống Chavez.
Viện Albert Einstein còn được cho là kẻ đứng đằng sau cuộc “cách mạng cam” ở Bêlarút, tình hình bất ổn ở Dimbabuê và làn sóng chống đối ở Iran.
Nhiều người đã đặt câu hỏi tại sao tổ chức vận động chính trị này lại mang tên nhà bác học Albert Einstein. Theo tìm hiểu của trang mạng Voltairenet, nhà bác học lừng danh thế giới từng có một bài viết về phi bạo lực và rất được Gene Sharp ngưỡng mộ. Trang đầu của cuốn sách đầu tiên về sự bất mãn của nhân dân mà Sharp có được có chữ ký của Albert Einstein. Tuy nhiên, dễ dàng nhận ra Sharp đã mạo chữ ký này bởi cuốn sách được xuất bản năm 1960, tức là 5 năm sau khi Albert Einstein qua đời.
Minh Minh
