Theo giới chuyên gia, trong điều trị ung thư hiện đại, các liệu pháp ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (ICI) tác động lên trục PD-1/PD-L1 hay CTLA-4 được ví như một cuộc cách mạng. Thay vì trực tiếp tấn công khối u như hóa trị hay xạ trị, nhóm thuốc này hoạt động như một cơ chế “tháo chốt an toàn”, giúp các tế bào miễn dịch nhận diện và kích hoạt lại khả năng săn tìm tế bào ác tính vốn đang bị khối u vô hiệu hóa.
Tuy nhiên, hiệu quả của liệu pháp miễn dịch lại phụ thuộc hoàn toàn vào "nội lực" của chính người bệnh. Khi thuốc chỉ đóng vai trò gỡ bỏ rào cản ức chế, một thách thức lớn trên thực tế lâm sàng được đặt ra: Ở những bệnh nhân có số lượng tế bào miễn dịch đã cạn kiệt hoặc chức năng chiến đấu đã suy yếu nghiêm trọng, liệu việc chỉ "nhả phanh" có còn đủ sức tạo ra một đáp ứng đẩy lùi khối u hiệu quả?
Khi nền tảng miễn dịch suy giảm
Nghiên cứu chỉ ra rằng lực lượng lympho T hiệu ứng trong máu suy giảm rõ rệt so với người khỏe mạnh, trong khi tỷ lệ tế bào T điều hòa mang đặc tính ức chế lại gia tăng. Sự đảo chiều này tạo ra rào cản lớn, làm suy yếu khả năng thiết lập và duy trì đáp ứng miễn dịch tự nhiên chống lại khối u.
Trước thách thức đó, giới chuyên môn đã đặt ra hướng tiếp cận mới: Song song với việc gỡ bỏ tín hiệu ức chế, liệu có thể chủ động bổ sung nguồn tế bào miễn dịch giàu năng lực chiến đấu vào cơ thể người bệnh?
Chia sẻ tại Hội thảo, GS.BS Shigenori Goto đã giới thiệu phác đồ phối hợp giữa liệu pháp tế bào miễn dịch và thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (ICI). Nhờ đó, liệu pháp tế bào đóng vai trò củng cố quân số và năng lực tấn công, trong khi ICI tiếp tục duy trì cơ chế giải phóng các rào cản ức chế.
Những dữ liệu lâm sàng bước đầu
Những dữ liệu lâm sàng bước đầu được công bố tại Hội thảo đã ghi nhận nhiều tín hiệu khả quan. Trong thử nghiệm kết hợp giữa tế bào T alpha-beta và Nivolumab liều thấp trên 10 bệnh nhân mang khối u đặc giai đoạn di căn, phác đồ cho thấy độ an toàn cao khi không ghi nhận bất kỳ biến cố bất lợi nghiêm trọng nào. Đáng chú ý, các chỉ số miễn dịch sau can thiệp đều phản hồi tích cực với sự gia tăng rõ rệt của các quần thể lympho T.
Điển hình cho tiềm năng của hướng tiếp cận này là ca bệnh nam 77 tuổi mắc ung thư thực quản đã di căn đa cơ quan. Sau khi được áp dụng chiến lược đa mô thức gồm vaccine tế bào tua, truyền tế bào T alpha-beta phối hợp Nivolumab liều thấp, bệnh nhân đã ghi nhận bước ngoặt ngoạn mục khi đạt trạng thái không còn bằng chứng của bệnh (NED) vào tháng 4/2026.
Mở rộng hướng nghiên cứu trên nhóm đối tượng phức tạp hơn bao gồm 22 bệnh nhân ung thư tiến triển từng thất bại hoặc kháng trị với liệu pháp ICI đơn thuần, kết quả bước đầu cho thấy tỷ lệ kiểm soát bệnh đạt 25% theo tiêu chuẩn RECIST.
Đây là cơ sở thực nghiệm giàu ý nghĩa, mở ra hy vọng mới trong việc "hồi sinh" đáp ứng miễn dịch và cải thiện tiên lượng cho những ca bệnh khó vốn đã cạn kiệt cơ hội điều trị tiêu chuẩn.
Từ dữ liệu nghiên cứu đến khả năng ứng dụng
Theo GS.BS Shigenori Goto, trong ung thư tiến triển, hệ miễn dịch chịu tác động đồng thời từ khối u và những thay đổi về số lượng, chức năng cũng như tương tác giữa các quần thể tế bào miễn dịch. Vì vậy, việc tiếp cận nhiều thành phần của đáp ứng miễn dịch là một hướng được tiếp tục nghiên cứu.
Từ góc nhìn này, phối hợp liệu pháp tế bào miễn dịch với ICI được đặt ra nhằm đồng thời củng cố thành phần miễn dịch hiệu ứng và điều chỉnh cơ chế ức chế đáp ứng miễn dịch.
Thiếu tướng, PGS.TS.BS Lê Quang Trí, Phó Giám Đốc Bệnh viện Quân Y 175 cho biết, việc tiếp cận và mở rộng nghiên cứu từ tế bào gốc sang liệu pháp tế bào miễn dịch trong ung thư mở ra nhiều triển vọng mới cho thực tiễn điều trị. Đây không chỉ là điểm nhấn trong chương trình hợp tác khoa học quốc tế của bệnh viện, mà còn đặt nền móng cho việc ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến phục vụ người bệnh.
Việc tiếp cận dữ liệu lâm sàng, kinh nghiệm triển khai và quy trình kỹ thuật từ các chuyên gia quốc tế sẽ là cơ sở để Bệnh viện Quân Y 175 tiếp tục nghiên cứu, tăng cường hợp tác và đánh giá khả năng tiếp nhận những kỹ thuật phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.
