Vùng cam Lâm lâu nay được xem là vùng trồng xoài trọng điểm của Khánh Hoà. Ngoài các giống xoài truyền thống như canh nông, tứ quý, hòa lộc, đài loan, nhiều hộ đã chuyển sang trồng xoài Úc vì trái to, mẫu mã đẹp, giá bán từng ở mức cao. Có thời điểm, xoài Úc bán từ 40.000 - 50.000 đồng/kg, có lúc lên 70.000 - 80.000 đồng/kg. Nhờ đó, nhiều hộ có doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi ha.
Tuy nhiên, năm nay, giá xoài Úc giảm khiến nhiều nông dân lo lắng khi đã đến mùa thu hoạch mà “vắng bóng” thương lái. Theo người dân xã Cam Lâm, khoảng 3 năm trở lại đây, chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công đều tăng. Trong khi đó, thời tiết thất thường vào thời điểm cây ra hoa làm tỷ lệ đậu quả thấp, năng suất giảm. Đến khi thu hoạch, giá xoài lại xuống thấp, tiêu thụ chậm, khiến người trồng xoài càng thêm lâm vào cảnh khó khăn.
Ông Võ Tấn Thống, người trồng xoài và cũng là chủ vựa xoài tại xã Cam Lâm cho biết, gia đình ông có 5 ha xoài Úc. Trước đây, cả nhà tập trung vốn và công sức để làm xoài vì cây này từng cho thu nhập ổn định. Nhưng năm nay, gia đình chỉ dám đầu tư khoảng 20% so với trước.
Ông Võ Tấn Thống chia sẻ, mấy năm trước làm xoài còn có thu nhập ổn định. Năm nay đầu tư nhiều thì sợ thua lỗ nên gia đình phải tính toán lại. Giờ chỉ mong bán được, thu hồi được vốn là mừng. Trước đây mỗi ngày cơ sở của ông thu mua từ 7 - 10 tấn xoài của bà con, hàng đi đến đâu hết đến đó. Năm nay, đầu mùa giá mua xô còn khoảng 17.000 - 20.000 đồng/kg, nhưng nay giảm còn 8.000 - 10.000 đồng/kg tùy loại. Lượng thu mua cũng giảm mạnh, có ngày chỉ còn 1 - 2 tấn.
“Tôi mong chính quyền, ngành chức năng và doanh nghiệp cùng vào cuộc, hỗ trợ đầu ra cho nông dân ngay từ đầu vụ. Chứ xoài chín mà bán chậm, bà con xót ruột lắm”, ông Thống mong muốn.
Cùng chung tâm trạng, ông Nguyễn Tấn Thi (ở thôn Tân Lập, xã Cam Lâm) cho hay, gia đình bắt đầu trồng các giống xoài từ năm 2013. Trước đây, mỗi năm vườn cho thu từ 10 - 12 tấn, giá bán bình quân khoảng 25.000 đồng/kg, nên vẫn có nguồn thu ổn định. Nhưng vụ xoài từ Tết đến nay gặp thời tiết không thuận, tỷ lệ đậu trái thấp, số quả còn lại bán ra cũng chỉ quanh mức 10.000 đồng/kg.
Ông Thi bày tỏ, làm cả năm vất vả, bao nhiêu công chăm sóc và đầu tư vào vườn xoài, đến ngày thu hoạch chỉ mong “được mùa, được giá”, trông vào vụ xoài. Năm nay lại mất mùa, lại mất giá, bà con rất khó khăn”.
Theo người dân địa phương, xoài Úc Cam Lâm trước đây tiêu thụ khá mạnh ở thị trường Trung Quốc và các tỉnh phía Bắc. Nay sức mua chậm hơn, đầu ra bấp bênh hơn. Trong khi đó, nông dân vẫn phải gồng gánh chi phí sản xuất ngày một cao.
Toàn xã hiện có khoảng 650 ha xoài, chủ yếu là xoài Úc. Nhiều hộ đã áp dụng quy trình sản xuất an toàn, sản xuất theo hướng VietGAP, đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước để nâng chất lượng sản phẩm. Dù vậy, bài toán giá cả và tiêu thụ vẫn là nỗi trăn trở kéo dài của người trồng xoài và các cơ sở thu mua tại địa phương.
Trước thực tế này, việc kết nối cung - cầu, mở rộng thị trường, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho nông dân là yêu cầu cấp thiết. Về lâu dài, địa phương cần đẩy mạnh liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp; đồng thời quan tâm hơn đến khâu sơ chế, chế biến để nâng giá trị trái xoài, giúp người trồng yên tâm gắn bó với cây trồng chủ lực này.
