Theo trang tin Euronews.com ngày 20/1, trong gần 4 năm qua, các nhà lãnh đạo châu Âu đã nỗ lực ủng hộ Ukraine liên quan đến cuộc chiến với Nga. Những tuyên bố mạnh mẽ, các cuộc điện thoại xuyên đêm và những hội nghị khẩn cấp đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Thế nhưng, một kịch bản tương tự đang lặp lại theo cách không ai ngờ tới: Châu Âu buộc phải sử dụng chính những phương thức đó để bảo vệ Đan Mạch trước sức ép từ đồng minh lớn nhất của mình - nước Mỹ.
Khi đồng minh trở thành mối đe dọa
Sự rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã lên đến đỉnh điểm khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra lời đe dọa áp thuế đối với 8 quốc gia châu Âu bao gồm: Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển và Anh. Mục đích của động thái này là nhằm gây áp lực buộc Đan Mạch phải nhượng lại Greenland.
Đây là một tình huống chưa từng có tiền lệ: Lãnh đạo của một quốc gia hạt nhân trong NATO sẵn sàng phát động một cuộc chiến thương mại toàn diện nhằm vào các đồng minh để giành quyền kiểm soát lãnh thổ của một quốc gia khác.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định: “Cùng nhau, chúng ta kiên định với cam kết bảo vệ chủ quyền của Greenland và Vương quốc Đan Mạch. Chúng ta sẽ luôn bảo vệ các lợi ích kinh tế và an ninh chiến lược của mình. Chúng ta sẽ đối mặt với những thách thức liên quan đến tình đoàn kết châu Âu bằng sự kiên định và quyết tâm”.
Những lời này dường như được lặp lại từ các bài phát biểu ủng hộ Ukraine trước đây của bà Leyen. Những diễn biến trong vài ngày qua đã cho thấy rõ bài toán khó giải mà châu Âu, một khối chính trị gắn kết bởi cam kết chung đối với luật pháp quốc tế, phải đối mặt trong nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Trump.
Sự leo thang căng thẳng về vấn đề Greenland diễn ra vào thời điểm tồi tệ nhất đối với cấu trúc an ninh châu Âu. Nó trùng hợp với nỗ lực của hai bờ Đại Tây Dương nhằm thiết lập các đảm bảo an ninh cho Ukraine hậu chiến. Dù ông Trump có thực sự thực hiện lời đe dọa trên của mình hay không, điều đó vẫn đủ đáng báo động để làm suy yếu nguyên tắc phòng thủ tập thể, vốn là nền tảng của liên minh xuyên Đại Tây Dương kể từ khi kết thúc Thế chiến II và đã vượt qua vô số biến động chính trị.
Thế kẹt của châu Âu
Mới đây, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể ông Trump, Jared Kushner, đã tham gia cuộc họp của "Liên minh tự nguyện" tại Paris. Hội nghị đã đưa ra thông cáo chung với 5 điểm then chốt nhằm bảo vệ Ukraine, bao gồm: Cơ chế giám sát lệnh ngừng bắn do Mỹ dẫn đầu, lực lượng đa quốc gia trên lãnh thổ Ukraine do Pháp và Anh dẫn đầu, nghĩa vụ pháp lý ràng buộc hỗ trợ Kiev nếu bị tấn công trở lại.
Dù ông Witkoff khẳng định sứ mệnh của Tổng thống Trump là "muốn có hòa bình ở Ukraine", nhưng các hành động liên quan đến Greenland đã khiến niềm tin này lung lay dữ dội. Liệu châu Âu có thể tin tưởng Mỹ bảo vệ Ukraine khi chính Washington đang muốn xâm phạm chủ quyền của Đan Mạch?
Trong phản ứng đầu tiên trước thông báo áp thuế của chính quyền Trump, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã liên hệ trực tiếp giữa việc bảo vệ Ukraine và Greenland. Ông Macron nói: "Không một lời hăm dọa hay đe dọa nào có thể ảnh hưởng đến chúng tôi. Dù ở Ukraine, Greenland hay bất cứ nơi nào khác trên thế giới, khi chúng tôi phải đối mặt với những tình huống như vậy".
Tình thế khó xử này đẩy châu Âu vào thế kẹt: Nếu chính quyền Trump thực sự tìm cách sáp nhập Greenland, việc ngồi chung bàn đàm phán với Mỹ để bảo đảm an ninh cho Ukraine sẽ trở nên bất khả thi về mặt đạo đức và chính trị. Sự thiếu hụt uy tín và lòng tin có thể biến mọi nỗ lực ngoại giao trở nên vô nghĩa.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez cảnh báo rằng nếu Mỹ thành công trong việc kiểm soát Greenland, đó sẽ là "hồi chuông báo tử cho NATO". Những tuyên bố như vậy phản ánh sự lo ngại sâu sắc của châu Âu rằng hành động của Mỹ không chỉ đe dọa chủ quyền của Đan Mạch mà còn có thể phá hủy nền tảng pháp lý quốc tế mà châu Âu đang sử dụng để bảo vệ Ukraine.
