Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng sự phân cực và những thông tin sai lệch đang làm chệch hướng vấn đề, đòi hỏi quốc gia châu Đại Dương nà phải có một cách tiếp cận chiến lược và thực chất hơn.
Cởi trói tư duy về "nhập cư ròng"
Chia sẻ góc nhìn về bức tranh toàn cảnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Di cư thuộc Đại học Quốc gia Australia (ANU), Giáo sư Alan Gamlen, chỉ ra rằng phần lớn các cuộc tranh luận về nhập cư hiện nay đang bị chi phối bởi định kiến và những nhận thức thiếu căn cứ. Theo ông, việc đổ lỗi cho tình trạng nhập cư quá mức là nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng nhà ở tại Australia là một sai lầm. Tương tự, quan điểm cho rằng người nhập cư đang cướp mất việc làm của người bản địa hay "lười biếng sống nhờ trợ cấp" là hoàn toàn thiếu cơ sở.
Trong bối cảnh làn sóng "chủ nghĩa dân tộc" lan rộng toàn cầu, Giáo sư Gamlen cho rằng các chính trị gia Australia cần định hình một cuộc tranh luận khách quan hơn, dựa trên dữ liệu từ các cơ quan độc lập (như một viện quốc gia về di cư), thay vì chỉ quẩn quanh với các con số bề nổi.
Điển hình là việc Australia đang tập trung quá nhiều vào "nhập cư ròng từ nước ngoài" (NOM) – một biến số trừu tượng tính bằng lượng người đến trừ đi lượng người rời đi. Theo Viện Y tế và Phúc lợi Australia, chỉ số NOM đạt 305.000 người trong năm tài khóa 2024-2025. Mặc dù đã giảm so với mức 429.000 người của năm trước đó và được dự báo sẽ tiếp tục giảm xuống còn 295.000 người trong năm tài khóa 2025-2026, nhưng con số này vẫn cao hơn mức trước đại dịch COVID-19 (241.000 người trong năm tài khóa 2018-2019). Tuy nhiên, Giáo sư Gamlen lập luận rằng việc coi nhập cư ròng là ngọn nguồn vấn đề gây suy giảm kinh tế và chất lượng cuộc sống của người dân Australia sẽ vô tình dẫn đến kết luận sai lầm rằng mọi hình thức nhập cư đều có hại.
Lỗ hổng từ chương trình nhập cư tạm thời
Theo đánh giá của giới phân tích, điểm nghẽn thực sự trong hệ thống di trú của Australia nằm ở nhóm nhập cư tạm thời. Đó là những người đang lưu trú tại Australia theo diện du học sinh, thị thực lao động kết hợp kỳ nghỉ và lao động có kỹ năng. Số liệu từ Bộ Nội vụ Australia cho thấy số người mang thị thực tạm thời (bao gồm cả công dân New Zealand) đã tăng mạnh từ 1,75 triệu người vào năm 2012 lên gần 2,9 triệu người vào cuối tháng 7/2026. Đáng chú ý, nhóm này đang hình thành một vòng lặp thị thực: người nhập cảnh bằng một loại thị thực, sau đó liên tục chuyển đổi sang các diện thị thực khác, khiến nhà chức trách mất khả năng kiểm soát thời gian lưu trú thực tế cũng như định hướng thường trú của họ.
Giáo sư Gamlen cho rằng, để giải quyết vấn đề, Australia cần thay thế các mục tiêu kiểm soát thô cứng bằng một chính sách dân số quốc gia nhất quán. Thay vào đó, các chính sách cần tăng tập trung điều tiết quy mô nhập cư tạm thời, đồng thời duy trì điểm cân bằng: đủ lớn để bù đắp tình trạng già hóa dân số trong thập kỷ tới, nhưng không quá ồ ạt để bảo toàn sự đồng thuận xã hội.
Quy hoạch khu vực: Chìa khóa phát triển bền vững
Bổ sung cho chiến lược dân số tổng thể, Giám đốc điều hành Viện các khu vực nông thôn của Australia (RAI), bà Liz Ritchie, nhấn mạnh quy hoạch phân bổ là yếu tố then chốt để tối ưu hóa nguồn lực nhập cư, đặc biệt là đối với các vùng nông thôn.
Nghiên cứu mới của RAI chỉ ra rằng nhập cư đóng góp tới 46,2% mức tăng dân số tại các khu vực ngoài đô thị lớn trong năm 2025. Đáng chú ý, báo cáo về Quy hoạch dân số khu vực cho thấy dòng người nhập cư đổ về các địa phương này chủ yếu nằm trong độ tuổi 25-44. Đây chính là lực lượng lao động nòng cốt mà các nền kinh tế vùng đang "khát".
Tuy nhiên, các dự báo hiện tại của chính phủ lại đang giả định 4/5 trong số 13,4 triệu người Australia tăng thêm trong 40 năm tới sẽ dồn về các thủ phủ của từng bang. Bà Ritchie cảnh báo định hướng này sẽ chỉ tạo ra sức ép khổng lồ lên các siêu đô thị. Thay vào đó, bà cho rằng Australia cần một chiến lược định cư quốc gia hướng luồng nhập cư về những cộng đồng khu vực đang chủ động vẫy gọi đầu tư và nhân lực.
Nhà lãnh đạo của RAI nhấn mạnh, nếu được hoạch định bài bản, việc nắn dòng nhập cư từ nước ngoài về các khu vực nông thôn vành đai không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt lao động địa phương mà còn là nền tảng để Australia hướng tới một quỹ đạo tăng trưởng dân số hài hòa và bền vững hơn.
