Theo phóng viên TTXVN tại Sydney, nghiên cứu mới đã làm thay đổi những nhận định trước đây về sự lây lan của bệnh rỉ sắt trên cây lúa mì. Bằng cách sử dụng công nghệ giải trình tự ADN tiên tiến, nhóm nghiên cứu đã tái lập hoàn chỉnh bộ gene của các chủng nấm gây ra những đợt bùng phát dịch nghiêm trọng tại Ethiopia (năm 2013) và Italy (năm 2016).
Nghiên cứu bác bỏ giả thuyết cho rằng các chủng nấm này bắt nguồn từ chủng Ug99 nguy hiểm xuất hiện cuối những năm 1990. Thay vào đó, dữ liệu di truyền cho thấy loại nấm này được hình thành qua tiến trình tiến hóa riêng biệt và độc lập. Phát hiện này giải thích lý do tại sao các giống lúa mì từng có khả năng kháng bệnh lại bất ngờ trở nên dễ bị tổn thương.
Tiến sĩ Peter Dodds, nhà khoa học trưởng tại CSIRO và là đồng trưởng dự án, cho biết nấm gây bệnh có khả năng tiến hóa để "ẩn mình" trước hệ thống cảnh báo phân tử của cây lúa mì. Tuy nhiên, thông qua việc xây dựng một "bản đồ gene" toàn diện, các nhà khoa học đã có thể xác định chính xác các gene độc lực – yếu tố quyết định việc nấm có thể vượt qua hàng rào phòng thủ của thực vật hay không.
Nghiên cứu chỉ rõ nguyên nhân dẫn đến đợt dịch bùng phát tại Italy năm 2016 là do bị mất một gene cụ thể trong cấu trúc của nấm, giúp chúng vượt qua hệ miễn dịch và tấn công các giống lúa mì cứng vốn có khả năng kháng bệnh trước đó. Ở chiều ngược lại, việc xây dựng bản đồ gene giúp các nhà khoa học nhận diện được những nhóm gene kháng bệnh bền vững hơn. Đây chính là tiền đề quan trọng để lai tạo và phát triển các giống lúa mì mới có khả năng thích ứng, chống chịu lâu dài trước các biến thể dịch bệnh.
Tại Australia, khả năng kháng di truyền đối với các bệnh rỉ sắt trên ngũ cốc ước tính sẽ giúp nền kinh tế nước này tránh thiệt hại khoảng 1,09 tỷ AUD (tương đương 720 triệu USD) mỗi năm. Theo các nhà khoa học, việc chủ động giám sát dựa trên công nghệ gene cho phép đưa ra những cảnh báo sớm và quyết định lai tạo giống thông minh hơn, thay vì chỉ phản ứng khi dịch bệnh đã bùng phát.
Được hỗ trợ bởi tập đoàn Nghiên cứu và Phát triển Ngũ cốc Australia (GRDC) cùng các đối tác quốc tế từ Mỹ và Vương quốc Anh, dự án của CSIRO hứa hẹn sẽ tạo bước ngoặt trong việc bảo vệ ngành nông nghiệp Australia cũng như an ninh lương thực thế giới trước các mầm bệnh nguy hiểm.
