Động thái này cho thấy Cairo sẵn sàng tăng cường hỗ trợ một đối tác chiến lược, song phạm vi can dự nhiều khả năng sẽ tập trung vào bảo vệ lãnh thổ Saudi Arabia, thay vì đưa quân tham chiến trực tiếp tại Yemen.
Vì sao Ai Cập muốn hỗ trợ Saudi Arabia?
Theo Aljazeera, đề xuất của ông el-Sisi được đưa ra trong bối cảnh lực lượng Houthi liên tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia, trong đó có thủ đô Riyadh, các sân bay và cơ sở dầu mỏ. Phát biểu ngày 17/10, Tổng thống Ai Cập tuyên bố nước này sẽ “thực hiện mọi biện pháp để bảo vệ” Saudi Arabia, đồng thời bày tỏ hy vọng Quốc hội trao thẩm quyền cần thiết để ông triển khai các biện pháp hỗ trợ.
Ngày 18/10, Cairo khẳng định sẽ cung cấp “mọi sự hỗ trợ cần thiết và khả thi” nhằm bảo vệ an ninh, ổn định của Saudi Arabia. Hội đồng Quốc phòng Quốc gia Ai Cập, do ông el-Sisi chủ trì, cũng tuyên bố hoàn toàn sát cánh cùng Riyadh trong việc bảo vệ nguồn lực, toàn vẹn lãnh thổ và các thánh địa Hồi giáo.
Theo nhà phân tích chính trị, chuyên gia nghiên cứu vùng Vịnh Thomas Bonnie James, quyết định của Cairo xuất phát từ sự hội tụ của các sức ép an ninh và kinh tế. Saudi Arabia từ lâu là đối tác chiến lược quan trọng của Ai Cập. Trong một tuyên bố hồi tháng trước, ông el-Sisi nhấn mạnh an ninh của vương quốc này không thể tách rời an ninh của Ai Cập.
Trước hết, những cuộc tấn công của Houthi đặt ra nguy cơ đối với an ninh khu vực và các tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn với nền kinh tế Ai Cập. Kể từ khi Houthi bắt đầu tấn công các tàu thuyền có liên hệ với Israel vào năm 2023, hoạt động vận tải qua Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb chịu nhiều sức ép, kéo theo những tổn thất đối với nguồn thu từ kênh đào Suez.
Ông James dẫn số liệu của Bộ trưởng Ngoại giao Ai Cập cho biết doanh thu từ kênh đào Suez đã giảm khoảng 11 tỷ USD kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu. Do đó, việc hỗ trợ Saudi Arabia không chỉ liên quan đến quan hệ đồng minh mà còn gắn với lợi ích kinh tế trực tiếp của Cairo trong việc bảo đảm an ninh hàng hải.
Một yếu tố khác là cộng đồng người Ai Cập đông đảo đang sinh sống và làm việc tại Saudi Arabia. Theo ông James, vương quốc này là nguồn kiều hối lớn nhất của Ai Cập. Các cuộc tấn công nhằm vào Riyadh, trong đó có vụ việc khiến một công dân Ai Cập thiệt mạng và nhiều người khác bị thương tại sân bay, càng làm gia tăng sức ép buộc Cairo phải có phản ứng.
Ngoài ra, Ai Cập không muốn bị xem là đối tác đứng ngoài cuộc khi các quốc gia khác cam kết hỗ trợ Riyadh. Trước đó, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan cũng đã đưa ra những cam kết hỗ trợ sau khi kích hoạt hiệp ước phòng thủ Mecca, được ký kết hồi tháng 8 trong bối cảnh tình hình an ninh Trung Đông diễn biến phức tạp.
Hỗ trợ phòng thủ thay vì đưa quân vào Yemen
Theo luật pháp Ai Cập, Tổng thống không thể tự ý tuyên chiến hoặc triển khai quân đội thực hiện nhiệm vụ ở nước ngoài nếu chưa được Quốc hội chấp thuận. Đề xuất của ông el-Sisi vì vậy cần nhận được ít nhất 2/3 số phiếu tán thành tại Hạ viện.
Ai Cập và Saudi Arabia chưa ký kết một hiệp ước quốc phòng chính thức song phương hoặc đa phương ràng buộc hai nước phải hỗ trợ quân sự lẫn nhau. Tuy nhiên, hai bên có lịch sử hợp tác an ninh lâu dài.
Ai Cập là thành viên sáng lập Liên minh Phòng thủ Hàng hải Đa quốc gia do Saudi Arabia khởi xướng hồi tháng 7, nhằm bảo vệ hoạt động vận tải biển tại Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb. Cairo cũng từng tham gia các cuộc tập trận quân sự chung với Riyadh trong năm 2024 và đóng góp lực lượng hải quân, không quân vào các hoạt động bảo đảm an ninh hàng hải trong khuôn khổ liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu từ năm 2015.
Tuy nhiên, theo ông James, đề xuất mới của Tổng thống el-Sisi có ý nghĩa khác với hoạt động hợp tác hàng hải trước đây. Nếu được Quốc hội thông qua và Saudi Arabia đề nghị hỗ trợ, Ai Cập có thể chuyển từ vai trò tham gia một khuôn khổ hợp tác đa phương sang triển khai lực lượng nhằm trực tiếp bảo vệ lãnh thổ của một đối tác.
Tổng thống el-Sisi nhấn mạnh các biện pháp được đề xuất mang tính phòng thủ, đồng thời khẳng định ông không có ý định để Ai Cập tham chiến hoặc tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ bên nào.
Theo chuyên gia phân tích quốc phòng Alexandru Hudisteanu, một trong những hình thức hỗ trợ có thể được ưu tiên là tăng cường năng lực chống thiết bị bay không người lái (UAV) và phòng thủ tên lửa cho Saudi Arabia. Đây là những năng lực có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh các cuộc tấn công nhằm vào sân bay, cơ sở dầu mỏ và những mục tiêu trọng yếu khác tiếp diễn.
Ông Hudisteanu cho rằng việc hỗ trợ này cũng có thể mang ý nghĩa răn đe. Saudi Arabia sở hữu lực lượng vũ trang có quy mô và năng lực đáng kể, nhưng phải bảo vệ một lãnh thổ rộng lớn trước các mối đe dọa có thể xuất hiện từ nhiều hướng.
Trong khi đó, ông James nhận định sự đóng góp của Ai Cập nhiều khả năng tập trung vào việc thiết lập hoặc tăng cường các hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa quanh những cơ sở hạ tầng trọng yếu, đánh chặn UAV, hộ tống hải quân và chia sẻ thông tin tình báo. Những hoạt động này có thể giúp Riyadh phân bổ lực lượng hiệu quả hơn để bảo vệ các mục tiêu chiến lược.
Khả năng Ai Cập đưa quân trực tiếp tới các mặt trận tại Yemen được đánh giá là thấp. Houthi vẫn duy trì khả năng tấn công bằng tên lửa từ những khu vực địa hình hiểm trở, khiến việc vô hiệu hóa hoàn toàn lực lượng này trở thành nhiệm vụ khó khăn. Theo ông James, lực lượng mặt đất được không quân yểm trợ có thể giành lại quyền kiểm soát một số khu vực ven biển, nhưng ngăn chặn các cuộc tấn công tên lửa xuất phát từ vùng núi là thách thức lớn hơn nhiều.
Bài học lịch sử cũng là yếu tố khiến Cairo thận trọng. Trong thập niên 1960, cựu Tổng thống Ai Cập Gamal Abdel Nasser từng triển khai hàng chục nghìn binh sĩ tham gia cuộc nội chiến Yemen, khi Saudi Arabia ủng hộ phe đối lập. Chiến dịch quân sự khiến Ai Cập chịu tổn thất nặng nề và góp phần làm gia tăng căng thẳng giữa hai nước.
Theo ông James, kinh nghiệm này khiến Ai Cập có lý do để tránh sa lầy vào một cuộc xung đột trên bộ kéo dài tại Yemen. Thay vì tìm cách kiểm soát lãnh thổ Yemen, Cairo có thể ưu tiên hỗ trợ Saudi Arabia bảo vệ các thành phố, cơ sở hạ tầng và tuyến hàng hải chiến lược.
