Những ca khúc gắn với tên tuổi của ông mãi là những bài ca đẹp của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam, mãi trường tồn trong lòng công chúng.
Ghi dấu ấn đậm nét ngay từ tác phẩm đầu tay - "Đường lên Tây Bắc"
Nhạc sĩ Văn An tên thật là Nguyễn Văn An, sinh ngày 5/5/1929 tại Nam Định (nay là Ninh Bình). Tuổi thơ của ông gắn bó với miền quan họ Bắc Ninh, thừa hưởng truyền thống âm nhạc từ người cha mê đàn bầu.
Năm 1946, khi vừa tròn 17 tuổi, ông tham gia quân đội. Lúc đầu, chàng lính trẻ Văn An ở đơn vị chiến đấu, tham gia công tác tuyên truyền văn nghệ. Năm 1947, Văn An chuyển sang Đoàn Văn công Quân khu Việt Bắc và năm 1953, công tác tại Đoàn Văn công Tổng cục Chính trị năm 1953… Đến năm 1958, sau khi học lớp bồi dưỡng sáng tác âm nhạc của quân đội do các chuyên gia Triều Tiên giảng dạy, nhạc sĩ Văn An về Tổng cục Chính trị, phụ trách chương trình Văn nghệ quân đội trên làn sóng phát thanh Đài Tiếng nói Việt Nam cho đến khi nghỉ hưu.
Là một trong những nhạc sĩ quân đội, đã đi qua trọn vẹn hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ, nên nhạc sĩ Văn An là tác giả của nhiều ca khúc nổi tiếng về cách mạng và quân đội.
Ca khúc đầu tiên ông viết năm 1949 khi mới 20 tuổi là "Ðường lên Tây Bắc", khi trên đường tham gia chiến dịch Tây Bắc là tác phẩm Ðường lên Tây Bắc. Tác phẩm đã để lại trong lòng quần chúng ấn tượng khó phai bởi giai điệu hay, đẹp, nói lên tinh thần vượt qua muôn ngàn khó khăn, gian khổ của quân dân ta giải phóng miền Tây Bắc xinh đẹp của Tổ quốc. "Đường lên Tây Bắc xa xôi/ Nếp nhà sàn thấp thoáng/ Đằng xa tiếng hát dân quân/ Tiếng reo lưng đồi nương”. Hình ảnh làng quê Việt Nam buổi đầu kháng chiến được thể hiện trong các ca khúc thật đẹp, thật gần gũi và đậm đà hồn quê. Ngay sau đó, bài hát đã được phổ biến rộng rãi trong các đơn vị quân đội và các tầng lớp nhân dân. Có thể nói, Đường lên Tây Bắc là bài hát nổi tiếng nhất của ông sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và cũng là một trong những bài hát đã đưa ông trở thành một nhạc sĩ tên tuổi trong làng âm nhạc Việt Nam
Nối tiếp thành công này là những ca khúc được nhiều người yêu thích như: Mùa gặt (1952), Đâu Đảng cần, chúng ta có mặt (1956), Cánh diều miền Bắc (1956), Rẽ sóng ra khơi (1958)… Những ca khúc này đã trở thành người bạn chiến đấu của bộ đội và dân quân khi tham gia chiến dịch. Đồng thời, thể hiện rõ một số đặc điểm cơ bản trong phong cách sáng tác của Văn An: cấu trúc khúc triết, giai điệu gọn gàng, mạch lạc, rất dễ phổ biến, phù hợp với sinh hoạt luyện tập và chiến đấu của bộ đội ta lúc đó.
Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhạc sĩ Văn An đã nhanh chóng khẳng định phong cách của mình trong nhiều ca khúc, trong đó phải kể đến: Thái Văn A đứng đó (1968), Cồn Cỏ vang bài ca anh hùng (1968), Ta ra trận hôm nay (1970), Tiếng nói Hà Nội (phỏng thơ Cảnh Trà, 1971).
Mặc dù viết về đề tài chiến tranh, cách mạng nhưng giai điệu và ca từ trong các nhạc phẩm của nhạc sĩ Văn An ngọt ngào và trữ tình trong sáng, để lại nhiều ấn tượng khó phai mờ, thể hiện rõ qua các ca khúc: Đôi dép Bác Hồ (phổ thơ Tạ Hữu Yên, 1970), Đường dây ai rải (1972), Gió sông Hồng gọi nắng sông Hương (phổ thơ Tạ Hữu Yên, 1975), Trên đường hạnh phúc (1975), Nhịp cầu nối những bờ vui (phổ thơ Phan Văn Từ, 1980).
Ngay cả đối với những đề tài tưởng chừng khó thể hiện, ông vẫn tìm ra cách thể hiện rất trữ tình, như các ca khúc: Lá cờ Đảng (1975), Ấm tình quê Bác (1982).
Theo nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, âm nhạc dân gian và âm nhạc lãng mạn Pháp đã luôn tạo cảm hứng cho nhạc sĩ Văn An nên sự nghiệp âm nhạc cách mạng của ông luôn thấm đẫm chất trữ tình. Có thể nói, nhạc sĩ Văn An đã “mềm hóa” những bài hát ông viết về đề tài chiến tranh, cách mạng để gieo vào lòng người những tình cảm ngọt ngào, lắng đọng khó nhạt phai.
"Lá cờ Đảng" - một trong những bài hát viết về Đảng hay nhất
Trong sự nghiệp âm nhạc của nhạc sĩ Văn An, không thể không nhắc tới ca khúc "Lá cờ Đảng" được ông viết khi cả nước đang hân hoan trong niềm vui giải phóng. Bài hát ra đời đã đi vào tâm khảm mỗi người, còn mãi với thời gian, vang vọng trên khắp mọi miền đất nước với những ca từ giản dị mà sâu sắc, giai điệu mềm mại, ân tình.
“Lá cờ Đảng” là một trong những ca khúc được nhạc sĩ Văn An viết bằng cảm xúc từ trong trái tim với một lòng yêu mến Đảng tha thiết. Ca khúc đã để lại ấn tượng sâu sắc với người nghe bởi tính chân thật, thắp lên ngọn lửa về tình yêu của quân và dân ta đối với Đảng kính yêu, thể hiện niềm tự hào, sắt son, nguyện suốt đời đi theo lý tưởng cao đẹp của Ðảng. “Với Dân giữ vẹn tròn chữ Hiếu, với Đảng vẹn tròn niềm tin yêu. Trọn đời lòng ta gắn bó, sắt son bước theo bóng cờ”. Hơn năm mươi năm qua, "Lá cờ Đảng" vẫn là một trong những bài hát viết về Đảng hay nhất, có sức lay động và được phổ biến rộng rãi nhất.
Nhạc sĩ Văn An còn là nhạc sĩ rất giỏi phổ thơ. Nhiều bài hát ông phổ thơ đã chắp cánh cho bài thơ bay bổng, điển hình nhất là “Đôi dép Bác Hồ” (phổ thơ Tạ Hữu Yên) và “Nhịp cầu nối những bờ vui” (phổ thơ Phan Văn Từ). Từ những bài thơ dài, ông đã chọn một số câu thơ cho bản nhạc của mình, trong đó, có những câu đã đi vào lòng bao thế hệ người nghe nhạc: “Chiếc cầu là nơi hò hẹn của đôi ta/ Đêm trăng sáng trên cầu anh thổi sáo/ Đêm trăng sáng chân cầu em giặt áo/ Nhịp cầu nối những bờ vui”.
Nhạc sĩ Văn An đã được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật đợt I (năm 2001) với các tác phẩm "Đường lên Tây Bắc", "Quân đội ta, quân đội anh hùng" và "Thái Văn A đứng đó".
Trọn đời cống hiến cho sự nghiệp và lý tưởng của Ðảng, trọn đời làm "nhịp cầu nối những bờ vui" cho sự phát triển của âm nhạc nước nhà (như tên một ca khúc của ông) những tác phẩm của ông sẽ còn mãi với thời gian, còn mãi trong lòng công chúng và người yêu nhạc.
