Từ khâu thiết kế, giám sát, quản lý chất lượng và vận hành công trình cho đến dữ liệu quản lý công trình hạ tầng được số hóa, chuẩn hóa và liên thông…
Đây là một trong những nội dung trong Kế hoạch của Bộ Xây dựng triển khai Đề án chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng vừa được ban hành ngày 19/3.
Theo đó, Bộ Xây dựng sẽ tổ chức triển khai đồng bộ các nhiệm vụ chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng, nhằm đổi mới căn bản phương thức quản lý, điều hành; nâng cao hiệu quả đầu tư, chất lượng công trình và năng lực khai thác vận hành.
Từ đó, tạo lập hệ sinh thái kết cấu hạ tầng số thông minh, đồng bộ, kết nối liên thông giữa các lĩnh vực, lấy dữ liệu làm nền tảng, người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Mục tiêu cụ thể được Bộ Xây dựng đặt ra cho năm 2026 là hoàn thiện khung pháp lý hỗ trợ chuyển đổi số trong xây dựng, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng; ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về dữ liệu, nền tảng số, mô hình thông tin công trình (BIM), IoT và quản lý hạ tầng thông minh.
Cùng đó là xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu về kết cấu hạ tầng xây dựng, chuẩn hóa và vận hành quy trình cập nhật - làm sạch dữ liệu; bảo đảm kết nối, chia sẻ với hệ thống của các bộ, ngành và địa phương. Thí điểm tích hợp với nền tảng phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ dự báo, lập quy hoạch và ra quyết định chính sách.
Đồng thời, xây dựng kho dữ liệu mô hình thông tin công trình (BIM) quốc gia; áp dụng BIM bắt buộc đối với các công trình cấp II trở lên của các dự án đầu tư xây dựng mới sử dụng vốn đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công và đầu tư theo phương thức đối tác công tư bắt đầu thực hiện các công việc chuẩn bị dự án.
Đến năm 2030, Bộ Xây dựng đặt mục tiêu 100% các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng mới áp dụng công nghệ AI, IoT, GIS, BIM trong thiết kế, giám sát, quản lý chất lượng và vận hành công trình; dữ liệu quản lý công trình hạ tầng được số hóa, chuẩn hóa và liên thông.
Cùng đó, triển khai các nền tảng số dùng chung phục vụ quản lý đầu tư, vận hành, bảo trì công trình hạ tầng; hình thành hệ sinh thái kết cấu hạ tầng số thông minh, kết nối liên ngành, liên vùng và liên thông giữa các cấp quản lý từ trung ương đến địa phương.
Song song đó, 100% quy trình quản lý được chuyển đổi từ thủ công sang điện tử, sử dụng hồ sơ điện tử, dữ liệu trực tuyến trong công tác quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng.
Để đạt mục tiêu đề ra, cần hình thành được nguồn nhân lực dần đáp ứng làm chủ, khai thác, vận hành hiệu quả những ứng dụng công nghệ AI, IoT, GIS, BIM trong quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng. Bảo đảm 100% hệ thống số hoá trong lĩnh vực hạ tầng có biện pháp bảo vệ an toàn thông tin theo cấp độ; áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thông tin, bảo mật trong việc khai thác, chia sẻ dữ liệu kết cấu hạ tầng và thông tin người dùng.
Kế hoạch của Bộ Xây dựng nhằm cụ thể hóa Đề án chuyển đổi số đã được Chính phủ Việt Nam phê duyệt trước đó, với yêu cầu triển khai đồng bộ, rõ trách nhiệm và tránh chồng chéo với các chương trình hiện hành.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phát triển hạ tầng công nghệ thông tin và các nền tảng số phục vụ quản lý. Bộ sẽ đầu tư trung tâm dữ liệu hoặc sử dụng điện toán đám mây để lưu trữ dữ liệu BIM, GIS và dữ liệu từ cảm biến theo thời gian thực.
Các trung tâm điều hành hạ tầng thông minh sẽ được xây dựng thí điểm, tích hợp công nghệ bản sao số (Digital Twin), cho phép giám sát công trình, cảnh báo sự cố và hỗ trợ ra quyết định trong vận hành, bảo trì.
Ngoài ra, hệ thống mã định danh thống nhất cho từng công trình hạ tầng sẽ được triển khai nhằm phục vụ quản lý xuyên suốt vòng đời dự án.
Trong lĩnh vực đô thị, Bộ định hướng xây dựng hệ thống quản lý tổng thể hạ tầng kỹ thuật, bao gồm giao thông, cấp thoát nước, điện, viễn thông và môi trường. Các mô hình đô thị số (Digital Twin) sẽ được phát triển để mô phỏng và vận hành đô thị theo thời gian thực.
Đối với hạ tầng giao thông, các cơ sở dữ liệu về đường bộ, đường sắt, hàng hải, hàng không sẽ được số hóa và quản lý tập trung. Hệ thống bản đồ số chuyên ngành sẽ hỗ trợ giám sát, điều hành hiệu quả, đồng thời các nền tảng quản lý tài sản và bảo trì sẽ ứng dụng công nghệ AI, IoT để dự báo rủi ro và tối ưu vận hành.
Bộ Xây dựng cũng đặt trọng tâm vào đào tạo nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số, bao gồm xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu cho cán bộ, công chức và người lao động trong ngành.
Song song, hợp tác quốc tế sẽ được đẩy mạnh nhằm tiếp cận công nghệ tiên tiến, thu hút đầu tư và học hỏi kinh nghiệm phát triển hạ tầng thông minh từ các quốc gia đi trước, đặc biệt trong các lĩnh vực ứng dụng BIM, AI và vật liệu xây dựng mới.
Kế hoạch này được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển căn bản trong phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả đầu tư và chất lượng công trình, đồng thời thúc đẩy phát triển hạ tầng bền vững trong giai đoạn tới.
