Ngày 30/9/2004, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 48/2004/QĐ-TTg, phê duyệt quy hoạch phát triển Khu di tích lịch sử Đền Hùng tỉnh Phú Thọ đến năm 2015.
Sau 8 năm triển khai dự án, rất nhiều hạng mục công trình đã hoàn thành, tạo một diện mạo mới, khang trang hơn cho Đền Hùng, khu di tích có tầm quan trọng đặc biệt, là nơi giáo dục truyền thống "uống nước nhớ nguồn" và đoàn kết dân tộc.
Hiện tại, toàn bộ khu di tích đã được đóng mốc giới, bảo vệ theo dự án được duyệt. Các đền Thượng, đền Trung, đền Hạ, đền Giếng và Cột đá thề được bảo tồn tôn tạo, tu bổ. Việc xây dựng đền Mẫu Âu Cơ, đền núi Vặn, đền Lạc Long Quân cũng đã được triển khai. Khu trung tâm lễ hội giai đoạn 1 được xây dựng đồng bộ tương đối hoàn chỉnh với nhiều công trình đẹp như sân lễ hội, sân trước cổng đền, khu trưng bày sinh vật cảnh và phong lan, nhà múa rối nước, nhà đấu vật, các giàn hoa, nhà triển lãm các tác phẩm nghệ thuật và nhà chụp ảnh nghệ thuật, cảnh quan khu vực hồ Khuôn Muồi, hồ Gò Cong… Bên cạnh đó, các công trình như nhà chụp ảnh nghệ thuật, nhà triển lãm nghệ thuật, nhà trưng bày phong lan và sinh vật cảnh cũng đã hoàn thành, tạo thêm sự phong quang, tiện nghi cho khu di tích.
Những điều làm được có rất nhiều, tuy nhiên cũng còn nhiều chuyện phải bàn. Ngoài việc thiết kế cổng chính vào khu di tích tốn kém, lai căng, không phù hợp mà Báo Tin tức đã có dịp đề cập và sau đó Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã bác bỏ phương án thiết kế này, thì vẫn còn khá nhiều những bất cập trong quá trình triển khai xây dựng, đặc biệt là tình trạng cứ làm sai rồi sửa… gây lãng phí đến khó hiểu trong một số dự án thành phần của khu di tích. Báo Tin tức sẽ lần lượt đề cập đến trong loạt bài viết này.
Bài 1: “Cứ sai thì sửa”, không lo tốn kém...
Hết đào ra rồi lại thu hẹp lại, hết đào lên rồi lại lấp đi... Sự ngổn ngang của những dự án như dự án tôn tạo cảnh quan hồ Cây Xẻn hay thiết kế đường dạo trên đồi Sim đến thời điểm này, thực sự là điều khiến dư luận bức xúc.
Thu hẹp rồi lại… nới rộng
 Hồ Cây Xẻn đắp vào rồi lại mở rộng ra gây tốn kém tiền tỷ. |
Dự án đầu tư xây dựng công trình “Tôn tạo cảnh quan hồ Cây Xẻn và mở rộng vườn cây lưu niệm Đền Hùng” được phê duyệt tại Quyết định số 3194/QĐ - UBND ngày 9/10/2009 của UBND tỉnh Phú Thọ với tổng mức đầu tư trên 21 tỷ đồng. Sau khi tổ chức đấu thầu, đến cuối năm 2010 công trình được triển khai thi công.
Thế nhưng sau một thời gian thi công theo đúng thiết kế đã được duyệt, cuối tháng 10/2010, chủ đầu tư, nhà tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát và nhà thầu thi công đã phải xem xét để điều chỉnh hồ sơ thiết kế đã được phê duyệt. Lý do là khi thi công chở đất về đắp đường dạo xung quanh hồ mới "phát hiện ra" phần san nền đắp quá rộng làm giảm diện tích mặt nước hồ, phần san nền dưới chân đồi Phân Đăng xâm phạm vào diện tích vườn cây lưu niệm. Do đó, chủ đầu tư đã đề nghị đơn vị tư vấn thiết kế (Công ty CP Tư vấn thiết kế và đầu tư Việt Pháp) nghiên cứu điều chỉnh lại thiết kế san nền xung quanh hồ với mục đích mở rộng tối đa lòng hồ.
Và tất nhiên, cùng với việc mở rộng lòng hồ là một loạt các công trình khác phải điều chỉnh như: Dịch chuyển khu trung tâm, nhà bán hàng dịch vụ về phía thượng lưu hồ, bố trí lại hệ thống bồn hoa, đường dạo, chòi nghỉ cho phù hợp với các hạng mục điều chỉnh…
 Đường dạo trên đồi Sim đào sâu trong lòng đất. |
“Dừng lại để chờ” hơn 1 năm, đến ngày 4/11/2011, UBND tỉnh Phú Thọ có quyết định duyệt điều chỉnh dự án này (Quyết định số 3518/QĐ-UBND). Nội dung điều chỉnh gồm: “Dịch chuyển khu trung tâm và thu hẹp diện tích khu trung tâm để mở rộng thêm lòng hồ về phía thượng lưu so với vị trí cũ là 42 m, bán kính khu trung tâm giảm xuống còn 30,45 m”. Với khu vực hồ Cây Xẻn, được thiết kế kè xung quanh hồ, thiết kế hệ thống đường dạo quanh hồ, thay thế các chòi nghỉ bằng ghế đá xung quanh hồ. Tổng diện tích mặt nước lòng hồ sau khi mở rộng là 22.000 m2…
Điều đáng nói là do những “điều chỉnh” này, tổng mức đầu tư đã tăng so với Quyết định số 3194/QĐ-UBND ngày 9/10/2010 là 8,39 tỷ đồng.
Khi trả lời phóng viên về sự “điều chỉnh” trên, lãnh đạo Khu di tích lịch sử Đền Hùng khẳng định: “Việc điều chỉnh giải pháp thiết kế không làm ảnh hưởng đến khối lượng và không gây lãng phí về kinh phí đầu tư”, nhưng điều này thật khó thuyết phục. Chả lẽ cả một khối lượng lớn đất đá vận chuyển về đắp, lu lèn xong rồi lại đào ra vận chuyển đổ đi mà không tốn công tốn của?...
Vấn đề đặt ra là, nếu như chủ đầu tư, nhà tư vấn thiết kế nghiên cứu kỹ càng hơn với cảnh quan nơi đây, với giá trị của hồ tự nhiên vốn rộng tới 4 ha luôn quanh năm đầy nước, từng là nguồn cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, làm hồ chứa của HTX nông nghiệp xã Hy Cương này, cũng như có một thiết kế chuẩn xác hơn, một tính toán hợp lý hơn về giá trị của hồ sau khi thi công, thì chắc chắn đã không phải lãng phí một khoản tiền tỷ như vậy. Và quan trọng hơn, không gây ra những hoài nghi dị nghị của nhân dân trong khu vực.
Đào xong rồi lại lấp
Không phải là chuyện thu hẹp rồi lại mở rộng như với hồ Cây Xẻn, nhưng sự bất cập trong thiết kế đường dạo của dự án khu đền Lạc Long Quân giai đoạn 2 tại đồi Sim (dự án này có tổng mức đầu tư 210 tỷ kể cả giai đoạn 1 và 2) cũng lại là một minh chứng cho những sai sót, yếu kém về chuyên môn của chủ đầu tư trong việc không tính toán trước khi triển khai dự án, cũng như “thờ ơ” với những giá trị của cảnh quan và những ý nghĩa thiêng liêng nơi đây.
Đồi Sim là một điểm phong thủy đẹp, có hình “Cụ Rùa” với phần vai chính của “Cụ” là nơi đặt đền chính thờ Lạc Long Quân. Đặc biệt, trên đỉnh đồi từ rất xa xưa có một khối đá tự nhiên nhô lên khỏi mặt đất, có hình rất giống đầu rồng, nên được người dân trong khu vực gọi là “Đá thiêng”.
Điều đáng buồn là ở một nơi linh thiêng, nhiều ý nghĩa, đồng thời cũng là nơi có cảnh quan đẹp như đồi Sim, chủ đầu tư - Ban quản lý Khu di tích lịch sử Đền Hùng - đã quyết định cho… đào đường dạo và sân vườn trên đồi, suýt nữa đào bay mất đầu "Rồng".
Và một điều khó hiểu là khi làm “đường dạo” chạy thẳng lên đỉnh đồi, người ta lại đào sâu xuống chẳng khác gì hào giao thông tránh bom thời chiến tranh phá hoại miền Bắc của Mỹ. Không hiểu khi đi trong đường “hào giao thông” sâu như thế, du khách sẽ còn ngắm được cảnh quan gì trên đồi? Đó là chưa kể sự đào bới lung tung ấy đã xâm phạm tới sự nguyên trạng của di tích.
Tuy nhiên, sau một thời gian thi công, có lẽ cũng thấy sự chướng mắt của con đường dạo… sâu trong lòng đất ấy, hạng mục này đã phải tạm dừng để chờ xem xét lại.
Sự thật rõ ràng như thế nhưng khi trả lời phóng viên về vấn đề này, đại diện chủ dự án lại khẳng định: “Hệ thống đường dạo trên đồi Sim khi thiết kế chủ đầu tư đã lường trước đây là đường dạo trên núi, nên phương châm thiết kế đường đỏ là bám sát hiện trạng tự nhiên, tránh đào đắp nhiều gây phá vỡ cảnh quan hiện trạng tự nhiên, mặc dù cũng có một số vị trí cục bộ theo thiết kế cũng có đào nhiều, nhưng khi triển khai thi công, chủ đầu tư và tư vấn giám sát đã nhận thấy và xử lý kịp thời nên hoàn toàn không có các tuyến đường dạo trên đỉnh đồi Sim đào sâu như giao thông hào”.
Là người đã tận mắt chứng kiến những “đường giao thông hào” trên đỉnh đồi Sim, thật sự chúng tôi thấy xót xa cho cảnh quan nơi đây bị tàn phá do sự thiếu hiểu biết của chủ đầu tư. Hệ thống “hào” đến thời điểm tháng 4/2012 vẫn chưa được san lấp lại. Và quan trọng hơn, như đánh giá của nhiều người, nếu như có san lấp lại, thì riêng với những điểm đã đào, bản thân nền đất, cây cối, cảnh quan cũng không thể trở lại nguyên trạng như xưa. Việc chở đất lên để lấp và lu lèn lại những chỗ đã đào trên địa hình đồi dốc như thế hoàn toàn không phải là đơn giản. Bên cạnh đó, sẽ là một khoản kinh phí không nhỏ cho việc đào lên lấp xuống của hạng mục công trình này.
Tuy nhiên theo chủ đầu tư, kinh phí “lấp lại” này là do đơn vị thi công… “công đức” cho công trình. Nhưng chính bên thi công lại “bật mí”: Họ đã thi công theo đúng thiết kế và chỉ đạo của chủ đầu tư, vì vậy khoản kinh phí này chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm. Chưa phân định đâu là nguồn tin chính xác, nhưng nếu cứ cho là đơn vị thi công công đức cho công trình đi nữa thì tiền nào chả là mồ hôi nước mắt, chẳng lẽ tiền công đức thì người ta được quyền lãng phí hay sao?!
NHÓM PHÓNG VIÊN
Bài 2: Những công trình… khó hiểu
