Định hướng chính sách phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới

Ngày 25/5, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới: Cơ sở khoa học và định hướng chính sách”.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Nếu như trong những năm đầu đổi mới, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có mức phát triển con người thấp thì đến năm 2019 đã vươn lên nhóm quốc gia có mức phát triển con người cao.

Theo Báo cáo phát triển con người toàn cầu năm 2021, chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam đạt 0,704, xếp thứ 117/189 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển con người ở Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức mới. Khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội còn lớn; chênh lệch trong tiếp cận cơ hội, dịch vụ xã hội và khoảng cách số có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế và xây dựng chính sách phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với bối cảnh mới.

Tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng: Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều đổi mới quan trọng về tư duy lý luận và định hướng chiến lược đối với sự nghiệp phát triển con người Việt Nam. Đại hội XIV xác định rõ con người giữ vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia với quan điểm: “Phát triển xã hội bền vững là phát triển cho con người, vì con người, vì hạnh phúc con người”. Đồng thời, chuyển mạnh từ cách tiếp cận thiên về tăng trưởng kinh tế sang chú trọng cả số lượng và chất lượng, lấy chất lượng phát triển làm thước đo chủ yếu.

Đại hội cũng nhấn mạnh vai trò nền tảng của hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị con người trong phát triển đất nước; yêu cầu phát triển con người phải chủ động thích ứng, tận dụng cơ hội từ chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đồng thời bảo đảm tính bao trùm, bền vững và công bằng xã hội.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, cần nhận diện đầy đủ những biến đổi sâu sắc của thời đại như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, chuyển đổi số, già hóa dân số hay biến đổi khí hậu đang tác động mạnh đến con người và xã hội Việt Nam. Từ đó, tiếp tục hoàn thiện lý luận về phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với thời đại số.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cũng cho rằng, cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, chính sách; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; trọng dụng nhân tài và bảo đảm công bằng trong tiếp cận cơ hội phát triển. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, cần sớm xây dựng chiến lược tổng thể quốc gia về phát triển con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, trọng tâm là xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước và xu thế thời đại.

Đáng chú ý, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và không gian mạng đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc phát triển của thế giới, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy thụ động sang tư duy chủ động sáng tạo, ứng dụng AI, kiến tạo và quản trị không gian phát triển con người cả trên môi trường số và môi trường quốc tế.

Một nội dung quan trọng khác được nhấn mạnh là xây dựng hệ chỉ số phát triển con người Việt Nam theo hướng toàn diện, hiện đại, hội nhập và mang bản sắc riêng, phản ánh đầy đủ hơn chất lượng phát triển con người trong kỷ nguyên mới.

Nêu ý kiến tại hội thảo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới Nguyễn Đình Tuấn cho rằng trong bối cảnh mới cần nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội theo hướng hiện đại, bao trùm; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với việc làm bền vững, phân phối thu nhập hợp lý và nâng cao khả năng chống chịu của người dân trước các cú sốc mới.

Hội thảo gồm hai phiên làm việc chính. Phiên thứ nhất với chủ đề “Phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh mới: Những vấn đề lý luận và thực tiễn” tập trung trao đổi các nội dung về phát triển con người Việt Nam; tiếp biến văn hóa và phát triển con người; phát triển con người, quyền con người và an ninh con người; vai trò của hệ sinh thái văn hóa và tác động của công nghệ số đối với phát triển con người.

Phiên thứ hai với chủ đề “Định hướng, giải pháp phát triển con người Việt Nam toàn diện trong bối cảnh mới” có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý nhằm trao đổi, đề xuất các định hướng và giải pháp về chính sách phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng, phát triển con người không chỉ là mục tiêu của phát triển mà còn là điều kiện tiên quyết để đất nước phát triển nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên số, con người Việt Nam cần được trang bị không chỉ tri thức, kỹ năng nghề nghiệp mà còn cả năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo, bản lĩnh văn hóa và khát vọng cống hiến để đủ sức hội nhập và cạnh tranh trong môi trường toàn cầu.

Tổng kết hội thảo, GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định, phát triển con người phải luôn được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, vừa là mục tiêu, vừa là động lực và chủ thể của quá trình phát triển. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức và toàn cầu hóa đang làm thay đổi sâu sắc mô hình phát triển, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cao trình độ học vấn hay kỹ năng nghề nghiệp mà còn phải chú trọng phát triển năng lực số, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng và học tập suốt đời.

GS.TS Lê Văn Lợi cũng cho rằng, quá trình chuyển đổi số đang đặt ra nguy cơ gia tăng bất bình đẳng và phân hóa xã hội, nhất là trong tiếp cận giáo dục, y tế, công nghệ và các nguồn lực phát triển. Vì vậy, phát triển con người cần gắn với công bằng xã hội, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển. Đồng thời, cần đổi mới mạnh mẽ tư duy và khung chính sách phát triển con người theo hướng tích hợp, bao trùm, bền vững; xây dựng môi trường xã hội và môi trường số lành mạnh, qua đó hình thành con người Việt Nam phát triển toàn diện cả về năng lực, nhân cách và trách nhiệm xã hội.