Công nghệ số
Đứng đầu danh mục là công nghệ số, nhóm công nghệ nền tảng của toàn bộ tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Nếu ở giai đoạn trước, nhiều công nghệ mang tính trải nghiệm như thực tế ảo hay metaverse từng được nhắc đến như những xu hướng mới, thì ở danh mục lần này, trọng tâm đã được tập trung rõ hơn vào các công nghệ lõi gồm trí tuệ nhân tạo (AI), bản sao số (Digital Twin), chuỗi khối, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và Internet vạn vật (IoT).
Robot AI có thể di chuyển hỗ trợ người dân thực hiện các thao tác giải quyết thủ tục hành chính. Ảnh minh họa: TTXVN
Có thể hình dung AI là “bộ não” phân tích và ra quyết định; dữ liệu lớn là “nguồn nguyên liệu”; IoT đóng vai trò “giác quan” thu thập thông tin từ thế giới thực; điện toán đám mây là hạ tầng xử lý; còn blockchain tạo nên “niềm tin số” trong các giao dịch và xác thực dữ liệu.
Sự kết hợp của các công nghệ này không chỉ tạo ra các sản phẩm như trợ lý ảo, AI camera, hệ thống truy xuất nguồn gốc, mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt hay nền tảng điện toán đám mây quốc gia, mà còn tạo ra hạ tầng cho toàn bộ nền kinh tế số. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, số đơn sáng chế liên quan AI và bản sao số của chủ thể Việt Nam đã tăng từ 787 lên 945 đơn chỉ trong giai đoạn 2025–2026, cho thấy năng lực nghiên cứu nội địa đang được tích lũy nhanh chóng.
Mạng di động thế hệ sau
Nếu dữ liệu là nhiên liệu, thì mạng di động thế hệ sau chính là “xa lộ” vận chuyển dữ liệu. Danh mục mới lựa chọn cách gọi mở hơn là công nghệ mạng di động thế hệ sau, thay vì gắn cố định với 5G hay 6G như trước. Điều này cho phép chính sách có độ mở dài hạn, bao quát các thế hệ công nghệ tiếp theo.
Công nghệ này sẽ là hạ tầng thiết yếu cho đô thị thông minh, nhà máy số, xe tự hành, logistics thời gian thực và hàng loạt ứng dụng công nghiệp thế hệ mới. Việt Nam cũng đang có bước đi khá sớm khi các doanh nghiệp nội địa đã tham gia thiết kế, tích hợp và thương mại hóa thiết bị viễn thông thế hệ mới. Số đơn đăng ký sáng chế trong lĩnh vực này đã tăng từ 165 lên 182 đơn.
Robot tiên tiến
Ở nhóm thứ ba, danh mục không còn gọi đơn thuần là robot và tự động hóa, mà chuyển thành robot tiên tiến và tự động hóa, nhấn mạnh chiều sâu công nghệ.
Robot ngày nay không còn chỉ là những cánh tay cơ khí trong dây chuyền sản xuất, mà đang tiến tới thế hệ robot tự hành, robot tích hợp AI, thị giác máy, điều khiển đa nhiệm và phối hợp theo thời gian thực. Đây là lĩnh vực có khả năng tạo ra các sản phẩm chiến lược như robot công nghiệp, robot logistics, dây chuyền sản xuất linh hoạt hay hệ thống chế biến thông minh.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn trong giai đoạn tới, nâng năng suất lao động sẽ là yếu tố quyết định, và robot chính là một trong những chìa khóa quan trọng. Số đơn sáng chế trong lĩnh vực này đã tăng từ 129 lên 172 đơn.
Công nghệ sinh học
Khác với các công nghệ thiên về kinh tế, công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến gắn trực tiếp với sức khỏe con người và an ninh y tế quốc gia.
Đại dịch COVID-19 đã cho thấy, quốc gia nào làm chủ vaccine, sinh phẩm chẩn đoán, công nghệ tế bào và y học tái tạo sẽ có lợi thế rất lớn trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm phụ thuộc bên ngoài.
Danh mục mới tiếp tục ưu tiên lĩnh vực này với mục tiêu thúc đẩy nghiên cứu vaccine thế hệ mới, liệu pháp gen, tế bào gốc, sinh phẩm chẩn đoán, giống cây trồng công nghệ cao… Việt Nam đã ghi nhận số đơn sáng chế tăng từ 104 lên 128 đơn, cho thấy năng lực nội sinh đang từng bước được hình thành.
Năng lượng và vật liệu tiên tiến
Một thay đổi đáng chú ý là danh mục mới đã tách rõ công nghệ năng lượng tiên tiến và lưới điện thông minh với công nghệ vật liệu tiên tiến, thay vì gộp chung như trước.
Ở lĩnh vực năng lượng, mục tiêu là làm chủ các công nghệ pin lưu trữ BESS, hydrogen, thiết bị điện cao áp, hệ thống truyền tải thông minh… Đây là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa chuyển đổi xanh, giảm phát thải và bảo đảm an ninh năng lượng.
Trong khi đó, vật liệu tiên tiến được xem là đầu vào chiến lược của chip bán dẫn, điện tử, hàng không, quốc phòng, y tế và cơ khí chính xác. Không có vật liệu tiên tiến, rất khó hình thành chuỗi sản xuất công nghệ cao trong nước.
Chip bán dẫn
Từ điện thoại thông minh, ô tô điện đến vệ tinh, tất cả đều bắt đầu từ con chip. Vì vậy, công nghệ chip bán dẫn tiếp tục được giữ nguyên như một nhóm chiến lược độc lập.
6G được định hình như một nền tảng AI-native, hợp nhất ba trụ cột công nghệ cốt lõi.
Dù Việt Nam chưa làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị, nhưng đã từng bước tham gia ở các khâu thiết kế, đóng gói, kiểm thử và phát triển chip chuyên dụng. Đây là nhóm công nghệ được xác định có ý nghĩa đặc biệt đối với năng lực tự chủ quốc gia. Số đơn sáng chế đã tăng từ 122 lên 127 đơn.
An ninh mạng và lượng tử
Một điểm mới đáng chú ý là công nghệ lượng tử được đưa vào cùng nhóm với an ninh mạng.
Nếu an ninh mạng là “lá chắn” cho hạ tầng số hiện tại, thì lượng tử chính là công nghệ của tương lai, từ mã hóa lượng tử, truyền thông lượng tử đến cảm biến lượng tử. Việc kết hợp hai lĩnh vực này cho thấy tư duy mới: không chỉ bảo vệ không gian số hôm nay, mà còn chuẩn bị cho các thách thức an toàn dữ liệu trong 10–20 năm tới.
Số đơn sáng chế trong lĩnh vực an ninh mạng đã tăng từ 73 lên 111 đơn.
Công nghệ biển, đại dương và lòng đất
Đây là cụm công nghệ bao gồm thăm dò, đánh giá, khai thác, tuyển – tách – tinh chế và làm chủ công nghệ biển sâu, công nghệ địa chất thông minh, công nghệ khai thác tài nguyên chiến lược; có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng chuyển từ xuất khẩu tài nguyên thô sang làm chủ chuỗi giá trị công nghiệp sâu hơn, nhất là với đất hiếm và khoáng sản chiến lược.
Công nghệ hàng không và vũ trụ
Công nghệ này được đánh giá là những lĩnh vực mang ý nghĩa chiến lược dài hạn. Công nghệ hàng không, vũ trụ là nền tảng để tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị chiến lược cao như UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quỹ đạo thấp, tải trọng, cảm biến và các hệ thống điều khiển – khai thác mặt đất; đây cũng là lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn sang viễn thông, quan trắc, định vị, logistics, quốc phòng và kinh tế số.- Dữ liệu SHTT cho thấy nhóm “hàng không, vũ trụ” tăng từ 28 lên 44 đơn đăng ký và từ 9 lên 14 văn bằng bảo hộ trong giai đoạn 30/6/2025–28/02/2026; đây là nhóm có tốc độ tăng tương đối cao, phản ánh sự gia tăng quan tâm và tích lũy công nghệ trong nước. Báo cáo doanh nghiệp CNCL cũng ghi nhận đã có doanh nghiệp trong nước tham gia ở nhóm này, dù quy mô còn nhỏ.- Về định hướng ưu tiên phát triển, công nghệ này thuộc Nhóm 02, vì đây là công nghệ nền tảng có ý nghĩa dài hạn đối với tự chủ chiến lược và năng lực quốc gia; Việt Nam mới hình thành năng lực bước đầu ở một số nhánh như UAV, vệ tinh nhỏ và tích hợp hệ thống, nên cần được ưu tiên phát triển sớm để tránh phụ thuộc dài hạn ở các khâu trọng yếu.
Công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị
Điểm mới đáng chú ý nhất trong danh mục lần này là sự xuất hiện của công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.
Theo lý giải của Bộ Khoa học và Công nghệ, việc bổ sung nhóm công nghệ này đáp ứng các tiêu chí tại khoản 2 Điều 5 Luật Công nghệ cao, đồng thời phù hợp với định hướng lựa chọn các công nghệ có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới, hình thành năng lực công nghiệp quốc gia và bảo đảm tự chủ ở những lĩnh vực hạ tầng then chốt.
Ảnh minh họa: TTXVN
Công nghệ đường sắt tốc độ cao không đơn thuần là công nghệ vận tải, mà là một tổ hợp công nghệ công nghiệp quy mô lớn, bao gồm kết cấu tuyến, ray, slab track, phương tiện, tín hiệu – điều khiển, điện khí hóa, thông tin và vận hành khai thác.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy các dự án đường sắt tốc độ cao và hiện đại hóa hạ tầng giao thông, việc xác lập đây là công nghệ chiến lược cho thấy tư duy mới: các đại dự án quốc gia không chỉ nhằm giải quyết nhu cầu giao thông, mà còn phải trở thành “đòn bẩy công nghệ”, giúp hình thành năng lực công nghiệp nội địa, từng bước tránh phụ thuộc vào nhập khẩu thiết bị và công nghệ hoàn chỉnh.
Nhìn tổng thể, 10 nhóm công nghệ chiến lược mới được lựa chọn không chỉ để đón đầu xu thế, mà nhằm tạo ra các “trụ cột công nghệ” phục vụ ba mục tiêu lớn: Tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm tự chủ quốc gia.
Theo các chuyên gia công nghệ, nếu trước đây câu chuyện là “Việt Nam nên tham gia vào công nghệ nào”, thì giờ đây mục tiêu đã rõ hơn: Việt Nam phải làm chủ những công nghệ nào để không đứng ngoài cuộc chơi toàn cầu.