Những ngày đầu tháng 9, khi mùa mưa ở Campuchia chưa hoàn toàn kết thúc, cán bộ, chiến sĩ các Đội K của Quân khu 7 lại lên đường, tiếp tục hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia.
Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, nhưng với cựu chiến binh Nguyễn Văn Hợi ký ức về những người đồng đội đã ngã xuống trên Cao điểm 689 vẫn chưa bao giờ khép lại.
Ở tuổi 73, mái tóc đã bạc trắng, bước chân không còn nhanh nhẹn, nhưng cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình, phường Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị vẫn miệt mài trên hành trình tìm những người đồng đội còn nằm lại nơi chiến trường xưa. Hơn 40 năm qua, bằng ký ức của người lính Thành cổ và nghĩa tình đồng đội sâu nặng, ông đã góp phần đưa hàng trăm liệt sĩ trở về, giúp nhiều gia đình khép lại nỗi đau chờ đợi suốt nhiều năm.
Hơn bốn thập kỷ sau khi tiếng súng nơi biên giới phía Bắc đã lùi vào quá khứ, trên những dãy núi đá tai mèo ở xã biên giới Thanh Thủy (Tuyên Quang) vẫn còn những người lính chưa thể trở về.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng đối với những người lính năm xưa, cuộc hành quân của họ vẫn chưa dừng lại. Suốt 25 năm qua, ông Nguyễn Văn Tâm, cựu chiến binh Trung đoàn 46, Sư đoàn 1 Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam (Đoàn Phước Long) vẫn lặng lẽ ngược xuôi giữa mảnh đất Hà Tiên - Kiên Giang đầy nắng gió để đưa những người đồng đội còn nằm lại nơi đây trở về với gia đình.
Trong 16 năm qua, dấu chân của các chiến sỹ 4 đội K của Quân khu 7 đã đi qua 10 tỉnh của Campuchia trong đó có những tỉnh nằm sát dọc biên giới với Việt Nam nơi bộ đội, quân tình nguyện Việt Nam hành quân, đứng chân trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ như: Svay Rieng, Mondulkiri, Kampong Cham, Tbong Khmum, Kratie hay vùng chiến sự khốc liệt chống lại Tập đoàn diệt chủng Pol Pốt sau này ở Oddo Meanchay, Pailin và Siem Reap. Với những người lính làm nhiệm vụ đặc biệt, có ý nghĩa nhân văn cao cả ở các đội K, khi vẫn còn những liệt sỹ còn chưa được trở về với quê hương, họ vẫn tiếp tục lên đường.
Không chỉ làm nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sỹ và đưa về nước, xuất phát từ thực tế có quá nhiều hài cốt liệt sỹ chưa xác định được danh tính, tìm được thân nhân, Thượng tá Lê Huy Chung, Chính trị viên Đội K72 (giai đoạn từ 2009-2012) đã sử dụng ngòi bút, bài viết của mình để kết nối thông tin với trong nước khi có thông tin về mộ liệt sỹ từ Campuchia. Qua những dòng tin, bài báo của anh, 11 hài cốt đã xác định được danh tính, đưa về với người thân.
Các đội K được giao nhiệm vụ tìm kiếm hài cốt trên nước bạn Campuchia thường luôn biến động lực lượng từng giai đoạn tìm kiếm. Tuy nhiên, có những người đã gắn bó với công việc này từ những ngày đầu thành lập đội cho đến nay. Trên mỗi chặng đường của các đội K, họ luôn đồng hành và trở thành chỗ dựa vững chãi cho đồng đội, đặc biệt là những người lính trẻ.
"Mình còn sống đến nay là hạnh phúc hơn trăm, vạn lần các đồng đội đã ngã xuống vì độc lập dân tộc nên tôi tâm niệm còn sống còn đi tìm đồng đội, đưa các anh về với đất mẹ”. Đó là tâm sự của thương binh Huỳnh Trí, ở xã Bình Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang.
Trong quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sỹ trên đất nước bạn, cùng với những thông tin có mộ liệt sỹ từ trong nước thì những nguồn tin, manh mối có được từ người dân địa phương có ý nghĩa quan trọng. Chính vì vậy, một trong những công việc quan trọng của các đội K là làm tốt công tác dân vận để có thông tin về các liệt sỹ.
“Đến Campuchia, được cùng sinh hoạt với các anh - những người lính không mặc quân phục đang vất vả mang cả tâm huyết để thực hiện nhiệm vụ cao cả của quân đội, tôi thực sự xúc động. Hàng ngày các anh phải chịu đựng sự khắc nghiệt của thời tiết, sự nguy hiểm của tàn vết chiến tranh đang rình rập, các anh vẫn kiên trì, bền bỉ mong tìm thấy hài cốt của các liệt sỹ đã hy sinh như mong thấy chính người thân của mình”.
Lặn lội di chuyển hàng chục nghìn cây số, không quản vất vả nắng mưa trên các chiến trường xưa để tìm kiếm, xác minh 1.183 đồng đội cùng đơn vị đã hi sinh để thông tin về gia đình các liệt sĩ. Đó là việc làm mà người cựu chiến binh Lê Trường Giang (phường 13, quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh) đã âm thầm thực hiện trong 10 năm qua.
10 năm qua,cựu chiến binh Lê Trường Giang (Thành phố Hồ Chí Minh)đã không quản vất vả nắng mưa trên các chiến trường xưa để tìm kiếm, xác minh 1.183 đồng đội đã hi sinh để thông tin về gia đình các liệt sĩ.
