Mỗi độ tháng 3 về, bản Nậm Nghiệp (xã Ngọc Chiến, tỉnh Sơn La) lại bừng sáng trong sắc trắng tinh khôi của mùa hoa sơn tra. Trên độ cao hơn 2.000 m so với mực nước biển, những triền núi, nếp nhà của đồng bào Mông như được phủ một lớp “tuyết trắng” mềm mại. Khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, cùng nét bình yên của bản làng vùng cao đã tạo nên sức hút đặc biệt, mở ra nhiều tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng nơi đây.
Huyện Bắc Yên (Sơn La) là địa phương có khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với sự phát triển của cây sơn tra (táo mèo). Những năm qua, UBND huyện đã rà soát, cải tạo, lai ghép giống cây sơn tra, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu tập trung tại các xã vùng cao: Tà Xùa, Làng Chếu, Xím Vàng, Hang Chú, Háng Đồng, từng bước đưa sơn tra thành cây trồng chủ lực, hướng tới mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng, giá trị quả, sản phẩm sơn tra.
Từ cuối tháng 8 đến hết tháng 10 hàng năm, các địa phương vùng cao tỉnh Sơn La lại nhộn nhịp vào mùa thu hoạch quả sơn tra (quả táo mèo), sản phẩm mang hương vị đặc trưng của núi rừng Tây Bắc.
Sơn tra (táo mèo) là cây trồng vừa mang lại hiệu quả kinh tế cho đồng bào dân tộc thiểu số, vừa phủ xanh đất rừng ở vùng cao tỉnh Sơn La. Tuy nhiên, khoảng 2 năm trở lại đây, giá quả sơn tra xuống thấp, khó tiêu thụ do ảnh hưởng của dịch COVID-19.
Năm nay cả khu vực chuyên canh tác sơn tra tại huyện Mù Cang Chải vắng không một bóng người đi thu hái, cánh cổng ngăn gia súc vào cũng mở toang, những cây sơn tra quả chín vàng, sai trĩu cành mà chưa được thu hái...
Huyện vùng cao Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái hiện có trên 6000 ha cây sơn tra (táo mèo); trong đó, trên 3000 ha đã cho thu hoạch với sản lượng 3000 tấn mỗi năm. Với những hiệu quả kinh tế mang lại nên nhiều năm qua cây sơn tra trở thành một cây trồng mũi nhọn trong kinh tế nông, lâm nghiệp của huyện Mù Cang Chải. Tuy nhiên, cây sơn tra cũng rơi vào điệp khúc của ngành nông nghiệp đó là được mùa mất giá. Năm nay, khi dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, nhiều tỉnh, thành thực hiện giãn cách đã khiến việc tiêu thụ sản phẩm sơn tra gặp rất nhiều khó khăn.
Những năm trước đây ở vùng cao tỉnh Sơn La cây sơn tra (táo mèo) được biết đến là cây trồng đa mục tiêu vừa mang lại hiệu quả kinh tế cho đồng bào dân tộc thiểu số, vừa phủ xanh đất rừng. Tuy nhiên, khoảng 2 năm trở lại đây, giá sơn tra liên tục xuống thấp, thậm chí mùa sơn tra năm nay không có người mua khiến người dân hết sức lo lắng.
Dễ trồng, không tốn nhiều công chăm sóc, cho hiệu quả kinh tế cao, cây sơn tra đang ngày càng phát triển, góp phần xóa đói, giảm nghèo cho nhiều hộ đồng bào dân tộc ở huyện Bắc Yên nói riêng, tỉnh Sơn La nói chung.
Bắc Yên là huyện vùng cao của tỉnh Sơn La, địa hình dốc, nhiều núi cao, khe sâu, độ cao trung bình hơn 1.000 m so với mặt nước biển và có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với phát triển cây sơn tra (còn gọi là táo mèo).
Cây sơn tra hay còn được gọi là cây táo mèo, một loại cây mọc tự nhiên trên vùng núi cao của huyện Mù Cang Chải, Trạm Tấu và một phần ở huyện Văn Chấn của tỉnh Yên Bái. Hiện nay, cây sơn tra đang trở thành một trong những cây trồng chính, đem lại thu nhập lớn góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây.
Trong những năm qua, tỉnh Lai Châu đã vận dụng nhiều chính sách nhằm hỗ trợ sản xuất, tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc. Trong đó có việc đưa vào trồng các cây chè, quế, sơn tra, góp phần khai thác tiềm năng, lợi thế địa phương, tạo ra các loại sản phẩm hàng hóa lớn, có giá trị kinh tế cao; từng bước giải quyết việc làm, tăng thu nhập, giúp bà con dân tộc phát triển kinh tế bền vững.
Ở Yên Bái, cây Sơn Tra thường sống ở những vùng núi cao phía tây của tỉnh tập trung nhiều ở ba huyện Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Văn Chấn - nơi có nền nhiệt độ đặc biệt, mùa hè nóng và nắng ảnh hưởng của gió lào, mùa đông chịu ảnh hưởng của giá lạnh vùng cao - có lẽ vì phát triển trong điều kiện tự nhiên và sinh sống cùng đồng bào dân tộc Mông như vậy mà Sơn Tra còn được mang một tên nữa là: Táo Mèo và có những tính năng kỳ diệu trong y học cũng như trong đời sống sinh hoạt của người dân.
Ở hai huyện vùng cao Mù Cang Chải và Trạm Tấu của tỉnh Yên Bái, cây sơn tra (thường gọi là táo mèo) đã trở thành một trong những cây trồng chính, giúp xóa đói giảm nghèo của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây. Cây sơn tra cũng đang trở thành cây chủ lực trong trồng rừng, mang lại lợi ích kép ở vùng cao Yên Bái.
Từ một cây mọc tự nhiên trên rừng, giờ đây, sơn tra đã trở thành cây trồng hàng hóa. Cùng với cây lúa, ngô, sơn tra đang là loại cây quý giúp người dân Mù Cang Chải thoát nghèo và làm giàu.
Không chỉ giúp người dân thoát nghèo, những năm gần đây, cây táo mèo (sơn tra) đã mang lại cho đồng bào dân tộc Mông ở các xã vùng cao của huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La cuộc sống ổn định, từng bước vươn lên làm giàu.
