Trong bối cảnh lao động nông thôn ngày càng thiếu hụt và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc tích hợp công nghệ số vào quy trình cơ giới hóa nông nghiệp được xem là giải pháp then chốt để xây dựng ngành lúa gạo hiện đại, xanh và có năng lực cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.
Đề án Phát triển 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 được đánh giá là một quyết sách đúng, mở ra cơ hội tái định vị ngành lúa gạo theo hướng chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Tuy nhiên, sau hơn hai năm triển khai, thực tiễn cho thấy “điểm nghẽn” lớn nhất của đề án không nằm ở chủ trương hay chính sách, mà ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt là việc vận hành chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân.
Vụ lúa Đông Xuân 2025-2026 tại Đồng Tháp tiếp tục lặp lại nghịch lý quen thuộc của ngành lúa gạo, đó là năng suất cao, sản lượng lớn nhưng giá bán giảm, lợi nhuận nông dân bị thu hẹp.
Năm 2025, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam diễn ra trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động, cạnh tranh gia tăng và chính sách nhập khẩu của các nước thay đổi nhanh chóng. Dù phải đối mặt với không ít khó khăn, ngành gạo Việt Nam vẫn duy trì được vai trò quan trọng trên bản đồ lương thực toàn cầu. Ngành lúa gạo bước sang năm 2026 với nhiều thách thức mới, đòi hỏi sự chủ động điều chỉnh chiến lược từ cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.
Bộ Công Thương vừa ban hành Công điện số 7142/CĐ-BCT về tăng cường giải pháp thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và ổn định thị trường gạo nhằm quán triệt yêu cầu triển khai nghiêm túc chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 160/CĐ-TTg về thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và ổn định thị trường gạo.
Ngành hàng lúa gạo Việt Nam đã đi qua nhiều thăng trầm. Gần đây nhất, hiện tượng lúa gạo Việt Nam bị rớt giá đúng vụ thu hoạch rộ, đã ảnh hưởng đến hoạt động tiêu thụ lúa gạo của nông dân.
Giá gạo thế giới gần đây liên tiếp là tâm điểm được đề cập trong các chương trình nghị sự do những biến động chưa từng có tiền lệ liên quan tới mặt hàng thiết yếu này.
Giá gạo xuất khẩu vẫn tiếp tục giảm trong khi vụ Đông Xuân đang thu hoạch rộ gây áp lực lên toàn bộ chuỗi cung ứng từ nông dân, doanh nghiệp thu mua lẫn xuất khẩu.
Đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào cao điểm thu hoạch lúa Đông Xuân 2024-2025. Song xuất khẩu gạo Việt Nam lại gặp khó khăn do thiếu đơn hàng và giá thấp.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng, thực hiện Đề án Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh bền vững vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tỉnh Sóc Trăng đã xây dựng kế hoạch trong năm 2024-2025 sẽ xây dựng vùng chuyên canh lúa chất lượng cao trên diện tích 38.500 ha và từ năm 2025 đến 2030 sẽ mở rộng thêm khoảng 33.500 ha để đạt tổng diện tích 72.000 ha.
Cần Thơ hiện có 78.570ha diện tích đất sản xuất lúa, với sản lượng lúa hàng năm đạt trên 1,3 triệu tấn đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của thành phố. Định hướng quy hoạch của thành phố Cần Thơ đến năm 2023, vùng sản xuất lúa hữu cơ khoảng 6.000ha được hình thành tại các huyện Vĩnh Thạnh, Cờ Đỏ và Thới Lai. Thành phố xác định cơ cấu lại ngành lúa gạo theo hướng nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững là hướng đi cần thiết.
Tay quệt ngang trán lau đi những giọt mồ hôi đang tuôn trong cái nắng chói chang của vùng Đồng Tháp, nông dân Nguyễn Văn Một nhoẻn miệng cười chỉ tay vào đám ruộng trước mặt: “Lúa nhà tui đây, còn khoảnh kia là của anh em trong nhóm. Chỗ này chúng tôi hợp đồng hết rồi. Đến mùa thu hoạch là chở vô nhà máy thôi”. Trên khuôn mặt rám nắng lộ nét lạc quan khi nhìn những ruộng lúa đang tươi tốt, chú nói: “Mấy mùa nay hợp đồng với nhà máy ổn định, có tiền hơn, vợ tui cũng ủng hộ, không càm ràm, làm ăn cũng lên hương hơn”.
Vụ Đông Xuân 2022 - 2023, nhiều vùng canh tác tại tỉnh Phú Yên đạt năng suất 80 tạ/ha nhờ sử dụng giống lúa phù hợp. Cùng với đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa, việc tuyển chọn các giống lúa phù hợp cho năng suất cao là những nội dung, nhiệm vụ quan trọng trong đề án Tái cơ cấu ngành lúa gạo tỉnh Phú Yên đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
Theo thống kê hải quan Việt Nam, tổng kim ngạch xuất khẩu gạo trong quý I/2023 đạt hơn 900 triệu USD với hơn 1,7 triệu tấn gạo, tăng hơn 19% về lượng và tăng hơn 30% về giá trị so với cùng kỳ năm 2022. Đây là dấu hiệu tích cực của ngành lúa gạo Việt Nam.
Xuất khẩu gạo đang có sự gia tăng cả về sản lượng và giá trị. Tuy nhiên, giá xuất khẩu gạo lại không được như năm 2021 mặc dù thời gian vừa qua, nhiều quốc gia rơi vào tình trạng khủng hoảng lương thực, giá lương thực nhiều nước tăng cao.
Festival lúa gạo Việt Nam lần thứ V được tổ chức từ ngày 7 - 10/1/2022, tại Vĩnh Long, nhằm quảng bá nông sản Việt Nam ra thế giới, đồng thời khẳng định giá trị thương hiệu trên thị trường trong và ngoài nước.
Đại dịch COVID-19 kéo dài đã gây ách tắc và làm đứt gãy chuỗi cung ứng sản xuất, tiêu thụ lúa gạo, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long và một số tỉnh phía Nam. Trước tình hình này, dòng vốn tín dụng đã được các ngân hàng ưu tiên đổ vào ngành lúa gạo, kịp thời đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ thu mua lúa gạo của doanh nghiệp chế biến xuất khẩu. Thế nhưng, nguồn tín dụng dành cho đối tượng doanh nghiệp này vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng.
Sau 4 năm triển khai thực hiện, đề án tái cơ cấu ngành lúa gạo Việt Nam đến năm 2020 đã tạo được những chuyển biến tích cực trong tổ chức sản xuất – tiêu thụ, từng bước nâng cao giá trị cho gạo Việt Nam. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu phát triển bền vững và gia tăng thu nhập cho người trồng lúa vẫn còn nhiều việc phải làm.
