Miền Tây Nghệ An có những phiên chợ vùng cao, biên giới nổi tiếng như Mường Quạ (xã Môn Sơn), Mường Chon (xã Bình Chuẩn), Tri Lễ (xã Tri Lễ), Nga My (xã Nga My), Nhôn Mai (xã Nhôn Mai). Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, đó còn là không gian văn hóa sống động, đặc sắc, nơi lưu giữ phong tục, tập quán và bản sắc đặc trưng của cộng đồng các dân tộc Thái, Đan Lai, Khơ Mú, Ơ Đu.
Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, tiếng sáo mũi của người Khơ Mú, xã Mường Pồn vẫn ngân vang giữa núi rừng. Với âm thanh da diết, réo rắt, sáo mũi không chỉ là nhạc cụ dân gian mà còn góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc ở vùng cao Điện Biên.
Gắn bó mật thiết với nương rẫy và núi rừng Tây Bắc, đồng bào dân tộc Khơ Mú từ bao đời nay vẫn gìn giữ nghi thức thu thóc cầu mùa bội thu như một sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng quan trọng. Không chỉ thể hiện niềm tin vạn vật hữu linh, Lễ cầu mùa còn là dịp để cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn trời đất, tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bản làng no ấm và đoàn kết.
Điện Biên đang nỗ lực khai thác các giá trị văn hóa dân tộc phát triển du lịch cộng đồng, tạo thành sản phẩm và sinh kế bền vững. Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Phạm Hồng Long, Khoa Du lịch học (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) xung quanh chủ đề này.
Từ ngày 13/12, 70 hộ dân với hơn 330 nhân khẩu (đa phần là đồng bào Khơ Mú) bản Vàng Phao, xã Mường Típ, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An đã bắt đầu tháo dỡ nhà cửa, đồ đạc, vật dụng, chuồng trại chăn nuôi để di dời đến khu tái định cư mới.
Nằm dưới chân dãy Trường Sơn hùng vĩ, thôn A Liêng xã Tà Bhing, huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam rộng hơn 4.474 ha, với 249 hộ, gần 1.000 nhân khẩu, là nơi đồng bào các dân tộc Cơ Tu, Ve, Giẻ triêng, Khơ mú, Kinh đoàn kết chung sống và trở thành điểm sáng trong giảm nghèo bền vững ở địa phương này.
Xã Hữu Kiệm, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An từng là địa phương "nóng" về tình trạng buôn bán người. Do nhận thức hạn chế, khoảng từ năm 2018-2019, trên địa bàn có hàng chục phụ nữ người dân tộc Khơ Mú bị các đối tượng buôn người, dụ dỗ, lôi kéo, đã vượt biên ra nước ngoài, sinh con rồi bán.
Nhờ sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước với các chương trình, dự án đầu tư phù hợp thực tế, đặc biệt là sự chung tay của cấp ủy, chính quyền địa phương cùng tinh thần vượt khó của các cộng đồng dân tộc trên địa bàn, đến nay đời sống của đồng bào ở Hẹ Mông có nhiều đổi thay, ấm no hơn, bộ mặt nông thôn mới tại các bản làng có nhiều khởi sắc.
Nhiều hoạt động đặc sắc trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc lần thứ XV năm 2022 đã diễn ra trong ngày 2/12, tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.
“Chợ quê - Ký ức tuổi thơ” là chủ đề hoạt động tháng 7 được tổ chức từ ngày 01 - 31/7/2021 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội).
Cách thành phố Vinh hơn 200km, Hữu Kiệm là xã vùng cao đặc biệt khó khăn của huyện nghèo biên giới Kỳ Sơn. Sau 10 năm nỗ lực, Hữu Kiệm đã làm nên kỳ tích ở huyện nghèo nhất Nghệ An và cũng là huyện nghèo nhất nước khi đạt chuẩn nông thôn mới.
Huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La là địa phương tiếp giáp với nước bạn Lào, nơi có đồng bào 7 dân tộc là Mông, Lào, Thái, Khơ Mú, Kinh, Tày, Mường cùng sinh sống. Những ngày này, các hoạt động chào đón Xuân mới đang rộn ràng trên các bản vùng cao nơi đây.
Khơ Mú là một trong những cư dân đã cư trú lâu đời nhất ở miền Tây Bắc Việt Nam. Bộ phận Khơ Mú cư trú tại miền núi các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An do chuyển cư từ Lào sang.
Ngày 20/10, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào dân tộc Khơ Mú đến từ huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An đã tái hiện lễ hội cầu mùa đặc sắc của dân tộc mình.
Xã biên giới Pa Thơm giáp nước bạn Lào, nằm phía Tây huyện Điện Biên, cách thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên gần 40km là 1 trong 4 xã vùng ngoài lòng chảo thung lũng Mường Thanh với 270 hộ dân và gần 1.300 nhân khẩu thuộc 3 cộng đồng dân tộc, gồm: Lào, Cống và Khơ-Mú sinh sống ở 6 bản.
Đón chào năm mới 2019, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) đã diễn ra "Chợ phiên vùng cao" hội tụ đa dạng các sắc màu văn hóa, sản vật của các dân tộc vùng cao phía Bắc giới thiệu đến du khách tại Thủ đô.
Tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào dân tộc Khơ Mú đến từ xã Ẳng Tở, huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên đã tái hiện Lễ Xên Cung (hay còn gọi là Lễ Cúng Bản) theo truyền thống của dân tộc mình.
Huyện Mộc Châu (Sơn La) có độ cao 1.070m so với mặt nước biển, diện tích tự nhiên khoảng 108.166 ha, đồng bào chủ yếu là dân tộc Thái, Mường, H’Mông, Xinh Mun, Khơ Mú... Điều kiện khí hậu tự nhiên của Cao nguyên Mộc Châu rất phù hợp cho cây mận hậu phát triển.
Miền Tây Bắc, xứ sở của hoa ban nở trắng rừng, của những thiên tình sử, những áng sử thi hùng tráng, những câu hát dân ca ngọt ngào như nước suối, những trang phục sặc sỡ màu sắc và là quê hương của những điệu múa dân gian sôi động. Đối với người Khơ-mú ở Sơn La, họ đã làm nên những điệu múa áu eo, tăng bu say đắm lòng người.
