Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tới Bắc Kinh dự hội nghị thượng đỉnh quan trọng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Mỹ đã nỗ lực trong nhiều tuần nhưng chưa đạt kết quả để thuyết phục Trung Quốc hỗ trợ đưa Iran trở lại bàn đàm phán và hạ nhiệt căng thẳng quanh eo biển Hormuz.
Trung Quốc bước vào hội nghị thượng đỉnh với Mỹ cùng một trong những “lá bài” chiến lược mạnh nhất của mình là đất hiếm. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và chuỗi cung ứng ngày càng gay gắt, các doanh nghiệp đất hiếm lớn của Trung Quốc đang đồng loạt báo lãi mạnh và củng cố vị thế thống trị toàn cầu.
Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP), các quan chức cấp cao Mỹ và Trung Quốc đã bắt đầu vòng đàm phán thương mại mới tại Paris vào ngày 15/3, trong nỗ lực chuẩn bị cho chuyến thăm Trung Quốc dự kiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào cuối tháng 3.
Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng ngày 15/2, cuộc cạnh tranh giành quyền kiểm soát chuỗi cung ứng đất hiếm đang bước sang một mặt trận mới, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán lượng tử được kỳ vọng có thể làm thay đổi cán cân quyền lực vốn nghiêng mạnh về phía Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ.
Ẩn sâu tại Giang Tây, các mỏ đất hiếm “nặng” mang lại cho Trung Quốc lợi thế chiến lược vượt trội, cho phép Bắc Kinh kiểm soát chuỗi cung ứng từ điện thoại, xe điện đến vũ khí công nghệ cao.
Ẩn sâu trong lớp đất đỏ ở miền Nam Trung Quốc là một nguồn sức mạnh tiềm tàng: một trong những cụm mỏ đất hiếm quan trọng lớn nhất thế giới đang được khai thác ngày đêm bởi một ngành công nghiệp kín tiếng và được bảo vệ nghiêm ngặt.
Lầu Năm Góc chạy đua xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm thay thế Trung Quốc, khi các hạn chế xuất khẩu đẩy chi phí quốc phòng tăng vọt và làm lộ điểm yếu chiến lược của Mỹ.
Khi Trung Quốc thắt chặt cấp phép xuất khẩu, nhiều quốc gia bắt đầu nhân rộng mô hình Nhật Bản, đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư mạnh vào năng lực chế biến trung gian.
Động thái kiểm soát đất hiếm của Bắc Kinh nhằm củng cố ảnh hưởng toàn cầu đang khiến phương Tây cảnh giác, thúc đẩy làn sóng đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.
Mỹ từng dẫn đầu về đất hiếm, nhưng Trung Quốc đã âm thầm vượt mặt, kiểm soát 90% chuỗi cung ứng và khiến phương Tây phụ thuộc nặng nề vào nguồn khoáng sản chiến lược này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đã ám chỉ có thể hoãn cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, đồng thời đe dọa áp mức thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc, sau khi Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm – nguyên liệu chiến lược quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp.
Chính quyền Trump bất ngờ nới lỏng kiểm soát chip với Trung Quốc, mở ra khả năng về một "siêu thỏa thuận" đổi đất hiếm lấy công nghệ. Phải chăng cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung đang sang trang mới?
EU đang đẩy mạnh nỗ lực tái vũ trang và tăng cường khả năng "sẵn sàng phòng thủ", nhưng một thách thức ít được chú ý lại đang đe dọa toàn bộ chiến lược này: sự phụ thuộc trầm trọng vào các nguyên liệu thô quan trọng từ bên ngoài. Liệu EU có thể tự chủ nguồn lực để bảo vệ chính mình?
Khi Trung Quốc ban hành lệnh cấm xuất khẩu một số nguyên tố đất hiếm và nam châm vào đầu tháng 4 khiến lĩnh vực ô tô điện, robot và quốc phòng của một số quốc gia khác lo lắng, thì Nhật Bản vẫn bình thản, một phần nhờ đã sớm chuẩn bị để giảm phụ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc.
Trung Quốc siết xuất khẩu đất hiếm – nguồn nguyên liệu chiến lược, khiến Mỹ phải chạy đua tìm nguồn thay thế và đàm phán gấp để tránh đứt gãy chuỗi cung ứng.
Ngày 6/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông báo về thành phần tham gia, thời gian, địa điểm cụ thể của cuộc đàm phán thương mại tiếp theo với Trung Quốc.
Trung Quốc đã bắt đầu cho phép một số lô hàng đất hiếm được xuất khẩu theo các quy định kiểm soát mới, nhưng theo những người trong lĩnh vực này, tốc độ phê duyệt chậm đang đe dọa tới chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thị trường đất hiếm và các khoáng sản quan trọng đang trở thành một trận địa nóng bỏng. Sự thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt ở khâu chế biến, đã biến đất hiếm thành thứ vũ khí sắc bén, buộc Mỹ, châu Âu và các đồng minh phải tìm kiếm giải pháp thay thế đầy thách thức.
Quốc gia này có tiềm năng phá vỡ thế độc quyền của Trung Quốc trong lĩnh vực khai thác và tinh chế đất hiếm, nhưng liệu họ có thể hành động đủ nhanh và quyết đoán?
