Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh. Ảnh: tphcm.chinhphu.vn
Nâng cao hiệu quả, minh bạch trong giải quyết án
Ông Tôn Trung Tuấn, Phó Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 1 TP Hồ Chí Minh cho biết, mô hình xử lý hồ sơ khép kín trên môi trường số đã tạo ra bước thay đổi căn bản trong cách thức vận hành. Người dân hiện có thể nhận phản hồi tiếp nhận hồ sơ chỉ sau khoảng ba ngày khi nộp trực tuyến, thay vì chờ đợi thông báo qua đường bưu điện như trước. Toàn bộ văn bản tố tụng được gửi qua email hoặc các nền tảng số, giúp đương sự và luật sư chủ động theo dõi tiến trình vụ việc, hạn chế tối đa tình trạng chậm trễ hoặc thất lạc thông tin.
Không chỉ rút ngắn thời gian xử lý, việc số hóa hồ sơ được triển khai toàn diện đã tạo nền tảng quan trọng cho hoạt động xét xử hiện đại. Tòa án nhân dân Khu vực 1 đã quét toàn bộ hồ sơ từ khâu tiếp nhận đến các tài liệu lưu trữ từ năm 1976, giúp việc cung cấp hồ sơ cho người dân được thực hiện nhanh chóng dưới dạng điện tử. Thay vì phải trực tiếp sao chụp hàng nghìn trang tài liệu, người dân có thể tiếp cận hồ sơ mọi lúc, mọi nơi, tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí.
Cùng với đó, hệ thống quản trị nội bộ được thiết kế theo mô hình giám sát thời gian thực, cho phép lãnh đạo theo dõi toàn bộ tiến trình xử lý hồ sơ từ khâu thụ lý đến giải quyết. Nhờ đó, các trường hợp chậm tiến độ được phát hiện, chấn chỉnh kịp thời, góp phần bảo đảm việc giải quyết án đúng quy định pháp luật. Đây được xem là một trong những điểm then chốt giúp nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động tư pháp. Quá trình chuyển đổi ban đầu không tránh khỏi khó khăn khi đội ngũ thẩm phán, thư ký quen với phương thức làm việc thủ công. Tuy nhiên, nhờ quá trình đào tạo, thích nghi, hệ thống số đã trở thành “trợ thủ” đắc lực, giúp xử lý khối lượng công việc lớn với năng suất cao hơn. Đặc biệt, việc gắn mã QR định danh trên các văn bản tố tụng giúp người dân dễ dàng kiểm tra tính xác thực, góp phần ngăn chặn tình trạng giả mạo.
Việc tống đạt văn bản cũng có nhiều đổi mới khi đương sự có thể nhận tài liệu qua email hoặc đường dẫn điện tử nếu đăng ký. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, các văn bản vẫn phải tống đạt song song bằng bản giấy, do đó ngành Tòa án đang hướng tới giải pháp tống đạt điện tử tích hợp với nền tảng định danh quốc gia VNeID nhằm bảo đảm tính pháp lý và thuận tiện cho người dân trong thời gian tới.
Từ thực tiễn tại cơ sở, ông Tôn Trung Tuấn cho biết mục tiêu xuyên suốt là xây dựng “tòa án không giấy, công lý không khoảng cách”, trong đó người dân có thể trực tiếp theo dõi tiến trình giải quyết vụ việc “như theo dõi một đơn hàng”. Dự kiến trong năm 2026, cổng phục vụ người dân của Tòa án nhân dân Khu vực 1 sẽ được đưa vào vận hành, tạo thêm kênh tương tác minh bạch, thuận tiện.
Gỡ “điểm nghẽn” để xây dựng tòa án điện tử toàn diện
Phó Chánh án Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh Quách Hữu Thái nhấn mạnh, chuyển đổi số trong ngành Tòa án không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là sự chuyển đổi toàn diện về tư duy, tổ chức bộ máy và quy trình làm việc. Theo đó, việc triển khai đồng bộ các giải pháp như số hóa hồ sơ, tổ chức phiên tòa trực tuyến, quản lý án bằng phần mềm đã giúp hoạt động xét xử thông suốt, giảm thiểu các “điểm nghẽn” truyền thống, nhất là trong bối cảnh khối lượng án tại Thành phố luôn ở mức cao nhất cả nước.
Thực tế, việc xây dựng cơ sở dữ liệu bản án, quyết định qua nhiều năm đã tạo nguồn tư liệu pháp lý quan trọng, hỗ trợ thẩm phán tham khảo, bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật. Đây cũng là nền tảng để từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu hồ sơ và hỗ trợ ra quyết định trong tương lai.
Ngoài những kết quả đạt được, quá trình xây dựng tòa án điện tử vẫn đặt ra nhiều thách thức. Theo lãnh đạo Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh, hiện nay vẫn tồn tại tình trạng phải nhập dữ liệu trên nhiều phần mềm khác nhau, gây áp lực cho cán bộ và tiềm ẩn nguy cơ không đồng bộ dữ liệu. Ngoài ra, nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại một số đơn vị còn hạn chế, chủ yếu kiêm nhiệm, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.
Tại Tòa án nhân dân Khu vực 1 TP Hồ Chí Minh, ông Tôn Trung Tuấn cho biết đơn vị đã chủ động giải quyết bài toán này bằng việc kết hợp đào tạo nội bộ và liên kết với các cơ sở đào tạo như Đại học Kinh tế - Luật để bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao. Đội ngũ cán bộ được bồi dưỡng thường xuyên nhằm thay đổi tư duy từ làm việc thủ công sang khai thác hiệu quả dữ liệu số.
Về hạ tầng, đơn vị đã hoàn thiện hệ thống công nghệ, trang bị đầy đủ máy móc và xây dựng các trung tâm số hóa, bảo đảm dữ liệu được luân chuyển thông suốt trên môi trường số. Đặc biệt, công tác bảo mật được đặt lên hàng đầu khi hệ thống vận hành trên máy chủ nội bộ, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 3, đồng thời phối hợp với các đơn vị chuyên trách an ninh mạng để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho dữ liệu.
Thời gian tới, Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh xác định tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái tòa án điện tử, trong đó tập trung xây dựng phần mềm dùng chung, đẩy mạnh tống đạt điện tử, mở rộng dịch vụ tư pháp trực tuyến và tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các khâu nghiệp vụ. Đồng thời, ngành Tòa án Thành phố sẽ chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số, bảo đảm mỗi cán bộ, công chức đều tham gia vào quá trình số hóa.