Trên thực tế, nền tảng của bước nâng cấp này không phải là những cam kết chính trị mang tính hình thức, mà là sự hội tụ ngày càng rõ nét về lợi ích kinh tế và chiến lược phát triển dài hạn của hai bên.
Ảnh minh họa: Đồng Thúy/TTXVN
Ở bình diện thương mại, hai bên tái khẳng định cam kết thực thi đầy đủ và hiệu quả Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA), đồng thời tăng cường đối thoại để tháo gỡ các rào cản kỹ thuật, mở rộng tiếp cận thị trường cho hàng hóa và dịch vụ của nhau. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng bất ổn, xu hướng bảo hộ gia tăng và cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt, EVFTA không chỉ là một hiệp định thương mại thuần túy mà còn là công cụ chiến lược giúp Việt Nam và EU củng cố không gian kinh tế an toàn, ổn định và có thể dự báo.
Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Pháp, Giáo sư Nguyễn Văn Phú của Đại học Paris Nanterre cho rằng một động lực quan trọng thúc đẩy quan hệ kinh tế Việt Nam – EU hiện nay là xu hướng giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, đặc biệt từ phía Việt Nam. Việc đa dạng hóa đối tác thương mại và đầu tư phản ánh lựa chọn chiến lược mang tính phòng ngừa rủi ro trong bối cảnh các cú sốc chính sách và căng thẳng thương mại có thể xảy ra bất ngờ. Ở chiều ngược lại, EU cũng đang chủ động mở rộng mạng lưới quan hệ kinh tế với nhiều đối tác ngoài Mỹ, từ châu Á đến châu Mỹ, nhằm bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng và duy trì năng lực cạnh tranh của nền kinh tế châu Âu.
Giáo sư Nguyễn Văn Phú đánh giá, không dừng lại ở thương mại hàng hóa truyền thống, hợp tác kinh tế song phương Việt Nam – EU đang được mở rộng mạnh mẽ sang các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, nguyên liệu, công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. EU thể hiện rõ vai trò là đối tác hỗ trợ Việt Nam hiện đại hóa nền kinh tế, từng bước tiệm cận các tiêu chuẩn thương mại xanh, bền vững và có trách nhiệm – những yếu tố ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong tiếp cận thị trường châu Âu.
Bản chất của quan hệ đối tác Việt Nam – EU nằm ở tính bổ sung lẫn nhau. Việt Nam cần nguồn vốn dài hạn, công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản trị và tiêu chuẩn cao từ châu Âu, nơi tập trung nhiều nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới. Ngược lại, EU cần Việt Nam như một điểm đến đầu tư hấp dẫn, một thị trường năng động và một mắt xích quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng tại châu Á - Thái Bình Dương. Chính sự tương thích này tạo nên nền tảng lợi ích chiến lược gắn bó lâu dài giữa hai bên.
Tuy nhiên, để tận dụng đầy đủ cơ hội từ việc nâng cấp quan hệ, Giáo sư Nguyễn Văn Phú cho rằng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cải cách thể chế sâu rộng và nhất quán hơn. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn cao của EU không chỉ là nghĩa vụ đối tác mà còn phản ánh nhu cầu nội tại của quá trình phát triển. Hàng hóa và dịch vụ xuất khẩu sang châu Âu phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về an toàn, chất lượng, xuất xứ, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), cũng như các chuẩn mực về lao động, bình đẳng giới và phát triển bền vững. Tương tự, các dự án đầu tư tại Việt Nam có nguồn vốn từ châu Âu cũng phải đáp ứng yêu cầu cao về môi trường, xã hội và quản trị.
Trong bức tranh đó, việc phát triển một thị trường tài chính minh bạch, ổn định và đạt chuẩn quốc tế được xem là điều kiện then chốt để thu hút dòng vốn châu Âu. Khung pháp lý cần rõ ràng, ổn định và có tính dự báo, hạn chế những thay đổi chính sách đột ngột. Nhà đầu tư EU đặc biệt coi trọng nguyên tắc pháp quyền, cơ chế bảo vệ quyền sở hữu, thực thi hợp đồng và giải quyết tranh chấp độc lập, hiệu quả.
Song song với đó, nâng cao minh bạch và chuẩn mực quản trị trên thị trường vốn là yêu cầu không thể né tránh. Doanh nghiệp và tổ chức tài chính cần tuân thủ các chuẩn mực kế toán, kiểm toán quốc tế, công bố thông tin đầy đủ và đáng tin cậy, qua đó giảm thiểu rủi ro và củng cố niềm tin cho các quỹ và định chế tài chính châu Âu. Xu hướng phát triển tài chính xanh, bền vững – thông qua trái phiếu xanh, tín dụng xanh và các công cụ gắn với tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị – cũng cần được thúc đẩy mạnh mẽ, phù hợp với ưu tiên chiến lược của EU.
Cuối cùng, một thị trường tài chính hiện đại đòi hỏi hạ tầng đồng bộ, thanh khoản đủ sâu, sản phẩm đa dạng và cơ chế giám sát rủi ro hiệu quả. Việc bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, tăng cường phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố theo chuẩn mực quốc tế không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của đối tác EU, mà còn là điều kiện để Việt Nam hội nhập sâu và bền vững vào hệ thống tài chính toàn cầu.
Nhìn tổng thể, việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – EU lên Đối tác Chiến lược Toàn diện mở ra một giai đoạn hợp tác mới, trong đó kinh tế, thương mại và đầu tư đóng vai trò trụ cột và động lực trung tâm. Cơ hội là rất lớn, nhưng đi kèm là những đòi hỏi cải cách nghiêm túc và lâu dài. Cách Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn và kỳ vọng này sẽ quyết định mức độ thực chất của quan hệ đối tác trong những năm tới.