Tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Thể chế hóa các Nghị quyết trụ cột

Sau hơn 8 năm triển khai Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), khuôn khổ pháp lý hỗ trợ DNNVV từng bước được hoàn thiện với 8 Nghị định và khoảng 20 Thông tư, các quy định về hỗ trợ đất đai, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân… tại các pháp luật chuyên ngành đã tạo ra một hệ thống chính sách hỗ trợ DNNVV xuyên suốt và tương đối đầy đủ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai Luật đã bộc lộ một số hạn chế, làm cho các chính sách hỗ trợ DNNVV chưa thực sự hiệu quả, kém hấp dẫn đối với các doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là DNNVV đang phải đối mặt với cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các doanh nghiệp trên thế giới và trong khu vực.

Vì vậy, việc nghiên cứu sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ DNNVV là cần thiết, đảm bảo thể chế hoá đầy đủ chủ trương của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và góp phần hoàn thiện thể chế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong thời gian tới.

Hiện nay, dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) do Bộ Tài chính xây dựng tập trung vào 4 nhóm chính sách trọng tâm. Nhóm chính sách 1 sẽ sửa đổi tiêu chí xác định DNNVV, bổ sung quy định xác định một số nhóm DNNVV ưu tiên hỗ trợ, từ đó đề xuất xây dựng chính sách đặc thù hoặc thiết kế các chương trình hỗ trợ ưu tiên trong từng thời kỳ.

Nhóm chính sách 2 là sửa đổi, bổ sung các chính sách hỗ trợ DNNVV, nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng của Bộ Chính trị về phát triển phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nhóm chính sách 3 là phát triển hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV, các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa Nhà nước - Doanh nghiệp - Tổ chức tài chính.

Nhóm chính sách 4 tập trung đổi mới công cụ, phương thức, cơ chế tài chính thực hiện hỗ trợ DNNVV và số hóa toàn diện quy trình hỗ trợ, giám sát và đánh giá kết quả hỗ trợ.

Theo bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, việc thiết kế các nhóm chính sách hỗ trợ DNNVV nhằm kịp thời thể chế hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Luật sẽ sửa đổi, bổ sung các chính sách hỗ trợ DNNVV về tín dụng, tài chính, hỗ trợ thuế và kế toán; hỗ trợ về đất đai, mặt bằng sản xuất và kinh doanh trong khu cụm công nghiệp; bổ sung quy định doanh nghiệp được tiếp cận với các quỹ tài sản công, trụ sở, nhà xưởng, mặt bằng sản xuất công còn dôi dư; hỗ trợ về thông tin, tư vấn pháp lý; nâng cao năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số…

Bảo đảm thực thi chính sách hiệu quả, thực chất

Trao đổi tại cuộc họp Hội đồng thẩm định chính sách của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) do Bộ Tư pháp tổ chức, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, dự thảo Luật đã bổ sung nhiều đối tượng được hưởng ưu đãi như DNNVV do người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ, DNNVV kinh doanh bền vững, áp dụng ESG, DNNVV tiên phong…

Để các chính sách phát huy hiệu quả thực chất, cần thiết kế thêm các cơ chế hỗ trợ ngay từ giai đoạn đầu, đặc biệt là hỗ trợ kỹ thuật và chi phí để các DNNVV tiếp cận các tiêu chuẩn xanh, nhãn sinh thái hoặc các chứng chỉ phát triển bền vững. Điều này sẽ giúp DNNVV có điều kiện tham gia sâu hơn vào thị trường và chuỗi cung ứng hiện đại.

Đại diện VCCI cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của thương mại điện tử trong hoạt động xuất khẩu. Theo đó, DNNVV hiện không chỉ tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn mà còn có thể trực tiếp tiếp cận thị trường quốc tế thông qua các nền tảng số. Vì vậy, các chính sách hỗ trợ cần hướng nhiều hơn tới nâng cao năng lực số, ứng dụng khoa học công nghệ và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế cho DNNVV.

Đóng góp ý kiến về dự thảo, ông Lê Anh Văn, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề nghị bổ sung rõ tiêu chí, xác định một số nhóm DNNVV ưu tiên hỗ trợ. Ông cũng lưu ý, nhóm chính sách hỗ trợ về tín dụng và tài chính, kế toán, đất đai thường bị vướng do không thống nhất giữa các luật. Vì vậy, Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi) phải tương thích với các luật, để bảo đảm được tính thực thi, thống nhất và hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát để các chính sách đưa ra thực sự "trúng" và "đúng" vấn đề mà DNNVV đang cần nhất, đồng thời đảm bảo tính khả thi trong quá trình triển khai thực hiện, như chính sách hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng...

"Để tạo niềm tin cho các tổ chức tín dụng trong việc cho vay đối với DNNVV thì cần phải xây dựng cơ sở dữ liệu DNNVV, từ đó tạo dữ liệu đáng tin cậy về hoạt động, doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền thực tế, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội, lương, thanh toán các dịch vụ. Đây là một trong những nội dung rất quan trọng để cung cấp cho tổ chức tín dụng làm cơ sở cho vay không có tài sản bảo đảm", đại diện Ngân hàng Nhà nước cho hay.

Theo kế hoạch, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026).