Biểu tượng Kimi K3. Ảnh: Moonshot AI
Không chỉ đạt hiệu năng ngang ngửa, thậm chí vượt một số mô hình hàng đầu của Mỹ trong nhiều bài kiểm tra, Kimi K3 còn được cung cấp miễn phí và theo mô hình mã nguồn mở, làm dấy lên những tranh luận mới về cuộc đua AI giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Kimi K3 tạo "cơn sốt" mới trong làng AI
Sau thành công gây bất ngờ của DeepSeek, Trung Quốc tiếp tục khiến giới công nghệ quốc tế chú ý với Kimi K3 - mô hình AI do startup Moonshot AI phát triển. Chỉ hai ngày sau khi ra mắt, Moonshot buộc phải tạm dừng tiếp nhận người dùng đăng ký mới vì lượng truy cập vượt xa năng lực xử lý của hệ thống.
Sức hút của Kimi K3 đến từ việc mô hình này có thể sánh ngang, thậm chí vượt qua một số phiên bản mới nhất của GPT do OpenAI phát triển hay Claude của Anthropic trong nhiều bài đánh giá, trong khi người dùng có thể sử dụng miễn phí.
Sự xuất hiện của Kimi K3 đang làm nóng thêm cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực AI. Trong nhiều năm qua, Washington đã liên tục siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và công nghệ AI nhằm hạn chế năng lực phát triển của Bắc Kinh, đặc biệt đối với các ứng dụng có thể phục vụ quốc phòng và an ninh.
Không giống phần lớn các mô hình AI thương mại của Mỹ, Kimi K3 được phát hành dưới dạng, cho phép các nhà phát triển tải xuống, chỉnh sửa và triển khai trên máy chủ riêng mà không phải trả phí. Điều này giúp mô hình có khả năng được phổ biến rộng rãi hơn trên phạm vi toàn cầu.
Trong bối cảnh bị hạn chế tiếp cận các loại chip AI tiên tiến cũng như nguồn vốn đầu tư quy mô lớn, nhiều doanh nghiệp AI Trung Quốc đang lựa chọn phát triển các mô hình mở thay vì mô hình đóng thu phí như các đối thủ Mỹ.
Chelsey Tam, chuyên gia phân tích cấp cao của Morningstar, nhận định nhiều tổ chức ưu tiên mô hình mở vì có thể tự triển khai trên hệ thống nội bộ, qua đó kiểm soát dữ liệu nhạy cảm thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà cung cấp dịch vụ AI bên ngoài.
Người đứng sau Moonshot AI là ai?
Moonshot AI được thành lập cách đây ba năm bởi Yang Zhilin, kỹ sư phần mềm ngoài 30 tuổi đến từ thành phố Sán Đầu, tỉnh Quảng Đông.
Ngay từ khi còn học tại Đại học Thanh Hoa ông đã được đánh giá là sinh viên xuất sắc. Giáo sư Tang Jie, người sau này sáng lập startup AI Z.ai, từng gọi ông là sinh viên tài năng nhất mình gặp trong nhiều năm.
Sau đó, ông Yang theo học tiến sĩ khoa học máy tính tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) dưới sự hướng dẫn của Ruslan Salakhutdinov, cựu lãnh đạo AI của Meta và Apple. Theo Salakhutdinov, Yang từng từ chối lời mời làm việc từ Apple vì muốn tự xây dựng doanh nghiệp AI của riêng mình.
Giải thích về quyết định trở về Trung Quốc khởi nghiệp, ông Yang cho biết ông nhận thấy môi trường trong nước khi đó có nhiều điều kiện thuận lợi, từ sự hỗ trợ của chính phủ, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm đến chất lượng đào tạo nhân lực ngày càng được cải thiện. Đồng thời, ông tin AI sẽ trở thành cơ hội phát triển lớn nhất của thời đại.
Ông Yang thành lập Moonshot AI khi mới 32 tuổi, trở thành một trong những doanh nhân AI trẻ nhất Trung Quốc. Ông tiết lộ tên công ty được lấy cảm hứng từ album The Dark Side of the Moon của ban nhạc Pink Floyd, với mong muốn thực hiện những mục tiêu khó khăn nhưng tạo ra giá trị to lớn, giống như hành trình chinh phục Mặt Trăng.
Moonshot nhanh chóng nổi tiếng trong nước sau khi ra mắt mô hình Kimi đầu tiên vào năm 2023 và huy động gần 300 triệu USD chỉ trong hai vòng gọi vốn đầu tiên.
Có phải một "khoảnh khắc DeepSeek" mới?
Việc Kimi K3 nhanh chóng thu hút sự chú ý trên toàn cầu khiến nhiều người liên tưởng đến DeepSeek hồi đầu năm 2025, khi mô hình R1 tạo cú sốc lớn đối với ngành AI.
Theo các bài kiểm tra công bố, Kimi K3 đã tiến sát những hệ thống AI tiên tiến nhất như GPT 5.6 Sol của OpenAI hay Claude Fable 5 của Anthropic trên nhiều tiêu chí đánh giá, cho thấy khoảng cách giữa AI Trung Quốc và Mỹ đang tiếp tục được thu hẹp.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thành công của K3 mang ý nghĩa khác so với DeepSeek.
Nếu DeepSeek từng gây bất ngờ vì chứng minh rằng AI tiên tiến không nhất thiết phải được phát triển với chi phí khổng lồ, thì Kimi K3 chủ yếu cho thấy các công ty Trung Quốc đang tiếp tục kế thừa và phát huy những thành quả đó.
Ivan Su, Giám đốc tại Morningstar, nhận định lợi thế về chi phí của K3 không còn vượt trội như DeepSeek trước đây, song điều quan trọng là Trung Quốc đang cho thấy khả năng liên tục tạo ra các mô hình AI có sức cạnh tranh.
Poe Zhao, nhà sáng lập bản tin Hello China Tech, cho rằng DeepSeek từng là một bất ngờ, còn Kimi K3 là bằng chứng cho thấy sự tiến bộ của AI Trung Quốc đang trở nên ổn định và có thể lặp lại.
Kể từ sau DeepSeek, các doanh nghiệp như Moonshot AI, Alibaba hay Z.ai đều nhận được sự quan tâm lớn mỗi khi công bố mô hình mới.
Wei Sun, chuyên gia AI của Counterpoint Research, ước tính khoảng cách tổng thể giữa các mô hình AI của Trung Quốc và Mỹ hiện chỉ còn khoảng ba đến sáu tháng, dù mức chênh lệch còn tùy thuộc từng tác vụ.
Dẫu vậy, một số nhà phân tích vẫn tỏ ra thận trọng. Malik Ahmed Khan, chuyên gia của Morningstar, cho rằng Kimi K3 tuy là bước tiến đáng kể nhưng vẫn chưa thể khẳng định đạt trình độ ngang bằng hoàn toàn với các mô hình AI hàng đầu của Mỹ trong những ứng dụng thực tế. Ông lưu ý nhiều nhà phát triển mô hình mở từng tối ưu hệ thống để đạt điểm cao trong các bài đánh giá chuẩn mà chưa phản ánh đầy đủ hiệu năng khi triển khai ngoài thực tế.
Vì sao Mỹ đặc biệt lo ngại?
Theo truyền thông phương Tây, sự phát triển của các mô hình AI miễn phí nhưng có hiệu năng cao như Kimi K3 được xem là mối đe dọa đối với các doanh nghiệp AI Mỹ, vốn đang kinh doanh dựa trên các dịch vụ thu phí.
Ngay sau khi Kimi K3 ra mắt, OpenAI và Anthropic tiếp tục cáo buộc Moonshot AI sử dụng kỹ thuật "chưng cất mô hình", tức huấn luyện AI mới dựa trên kết quả đầu ra của các mô hình hiện có. Moonshot bác bỏ các cáo buộc này.
Người đứng đầu mảng kinh doanh doanh nghiệp của Moonshot AI, Huang Zhenxin, khẳng định công ty không sử dụng phương pháp trên để phát triển K3.
Tuy nhiên, phía Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép. Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios tuyên bố Washington có thông tin cho rằng Moonshot đã sử dụng mô hình Fable của Anthropic để phát triển K3 và gọi đây là hành vi đánh cắp công nghệ quy mô lớn nếu được chứng minh.
Sarah Heck, phụ trách chính sách của Anthropic, cũng cáo buộc Moonshot thực hiện hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ và gián điệp công nghiệp, đồng thời cảnh báo đây là vấn đề có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia Mỹ.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cho biết Washington sẵn sàng áp đặt các biện pháp trừng phạt hoặc đưa doanh nghiệp Trung Quốc vào danh sách hạn chế nếu phát hiện hành vi đánh cắp tài sản trí tuệ.
Tuy nhiên, phần lớn các chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi trước các cáo buộc này. Wei Sun cho rằng mốc thời gian phát triển K3 khiến giả thuyết sử dụng các mô hình AI mới nhất của Mỹ để huấn luyện trở nên thiếu thuyết phục, bởi những mô hình đó chỉ được cung cấp trong phạm vi rất hạn chế trước khi Kimi K3 ra mắt. Bà cũng nhấn mạnh rằng nếu chỉ dựa vào kỹ thuật "chưng cất mô hình", K3 khó có thể đạt được những kết quả vượt trội như hiện nay.