Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 22/4/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN
Theo tờ The Guardian, cách đây 7 ngày, thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran vẫn được duy trì nhưng đàm phán dường như đình trệ hoặc chỉ tiến rất chậm. Trong bối cảnh eo biển Hormuz gần như bị Iran phong tỏa, còn Hải quân Mỹ phong tỏa các cảng của Iran, đã có những thông tin về bản ghi nhớ dài một trang giữa hai bên nhằm phá vỡ thế bế tắc.
Ngày 1/5: Thỏa thuận ngừng bắn duy trì khi hạn chót quyền chiến tranh hết hiệu lực
Tháng 5 bắt đầu khi lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran vẫn còn hiệu lực. Khi hạn chót về quyền chiến tranh đến gần, tạo áp lực buộc Tổng thống Donald Trump phải chấm dứt cuộc chiến với Iran hoặc trình Quốc hội Mỹ để xin gia hạn, một quan chức chính quyền Mỹ tuyên bố các hành động thù địch của nước này đối với Iran đã chấm dứt, viện dẫn lệnh ngừng bắn.
Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran đưa tin nước này đã chuyển đề xuất hòa bình mới cho Pakistan để chuyển tới Mỹ. Tổng thống Trump nói ông không hài lòng với các điều khoản của thỏa thuận, vốn không được nêu chi tiết. Ông phát biểu: “Ngay lúc này, chúng tôi đang có các cuộc đàm phán, nhưng họ chưa đạt được kết quả”.
Cùng ngày, Lầu Năm Góc công bố kế hoạch rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức. Giá nhiên liệu tại Mỹ tăng lên mức cao nhất trong 4 năm.
Ngày 2/5: Yên ắng tại eo biển Hormuz
Tại một cuộc vận động ở Florida, Tổng thống Trump mô tả lại chiến dịch gần đây của Mỹ nhằm bắt giữ một tàu Iran: “Chúng ta… đổ bộ lên đó và chiếm con tàu. Chúng ta chiếm hàng hóa, chiếm dầu. Đó là một công việc rất có lợi”. Giá dầu Brent ở mức khoảng 110 USD/thùng, giảm từ hơn 126 USD vài ngày trước đó.
Ngày 3/5: Tổng thống Trump và Mỹ khởi động Dự án Tự do
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN
Khi lệnh ngừng bắn được ký ngày 7/4 dường như rơi vào bế tắc, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ triển khai chiến dịch mới nhằm hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt rời khỏi eo biển Hormuz. Ông gọi kế hoạch này là Dự án Tự do. Ông không đưa ra nhiều chi tiết về cách thức triển khai.
Sau đó, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ cho biết vai trò của Mỹ là điều phối và hướng dẫn các tàu bị kẹt, chứ không phải hộ tống bằng tàu hải quân.
Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, cảnh báo: “Hành động can thiệp nào của Mỹ vào hệ thống hàng hải mới tại eo biển Hormuz sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn”.
Ngày 4/5: Khởi đầu không suôn sẻ của Dự án Tự do
Khi Dự án Tự do của Mỹ bắt đầu, eo biển Hormuz đã nóng trở lại. Quân đội Mỹ nói lực lượng của họ đã phá hủy 6 tàu nhỏ của Iran và đánh chặn tên lửa hành trình cùng thiết bị bay không người lái của Iran, điều mà Iran bác bỏ. Sau nhiều tuần tạm lắng, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) cho biết họ lại bị tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái từ Iran, tuy nhiên Iran phủ nhận cáo buộc của UAE.
Tổng thống Trump tức giận cảnh báo, lực lượng Iran sẽ bị “xóa sổ khỏi mặt đất” nếu tấn công tàu Mỹ đang cố mở lại eo biển Hormuz. Giá dầu Brent tăng lên 114 USD/thùng.
Ngày 5/5: Thông điệp mâu thuẫn và tạm dừng Dự án Tự do
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth trong cuộc họp báo về chiến dịch tấn công quân sự của Mỹ đối với Iran, tại Nhà Trắng ngày 6/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cùng Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tham dự họp báo tại Lầu Năm Góc. Ông Hegseth cho biết Mỹ đã bảo đảm thành công một tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz và hàng trăm tàu đang xếp hàng đi qua.
Trong khi đó, Tướng Caine thừa nhận Iran đã tấn công tàu thương mại và bắt giữ 2 tàu container kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố. Tuy nhiên, ông cho rằng các cuộc tấn công chưa đạt ngưỡng để khởi động lại chiến sự.
Phát biểu tại Nhà Trắng, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố chiến dịch quân sự lớn đầu tiên của Mỹ nhằm vào Iran đã kết thúc. Ông nói: “Chiến dịch đã kết thúc… Chúng tôi đã xong giai đoạn đó”. Ông Rubio cho biết Mỹ chuyển sang tập trung vào Dự án Tự do.
Nhưng chỉ vài giờ sau, Tổng thống Trump đột ngột thông báo tạm dừng Dự án Tự do chỉ một ngày sau khi bắt đầu. Ông nói kế hoạch này bị đóng băng trong một thời gian ngắn để tạo không gian cho đàm phán hòa bình với Iran. Ông cho biết đã có tiến triển lớn hướng tới thỏa thuận toàn diện và cuối cùng với đại diện Iran. Sau quyết định này, giá dầu giảm xuống khoảng 109 USD/thùng.
Đài truyền hình nhà nước Iran gọi Dự án Tự do của Mỹ là chiến dịch thất bại.
Ngày 6/5: Bản ghi nhớ một trang và hy vọng hòa bình
Tờ Axios đưa tin Mỹ và Iran sắp nhất trí được một bản ghi nhớ một trang nhằm chấm dứt chiến tranh. Theo đó, Mỹ dự kiến Iran sẽ phản hồi một số điểm chính trong vòng 48 giờ. Các quan chức tại Pakistan nói với rằng đàm phán vẫn khó khăn.
Ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social: “Giả sử Iran đồng ý với những gì đã được thống nhất, thì chiến dịch Epic Fury huyền thoại sẽ kết thúc”. Ông nói thêm: “Nếu họ không đồng ý, các cuộc ném bom sẽ bắt đầu và sẽ ở mức độ cao hơn nhiều, dữ dội hơn trước”.
Ngay sau đó, quân đội Mỹ tấn công một tàu chở dầu treo cờ Iran. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã đưa ra phản ứng cứng rắn trên Telegram. Giá dầu Brent lần đầu giảm xuống dưới 100 USD/thùng trong nhiều tuần, rồi ổn định quanh 101 USD/thùng.
Ngày 7/5: Saudi Arabia thể hiện quan điểm; Mỹ - Iran đấu hỏa lực ở eo biển
Nguyên nhân có thể giải thích cho việc ông Trump đột ngột tạm dừng Dự án Tự do xuất hiện. Kênh NBC đưa tin Saudi Arabia đã rất không hài lòng với chiến dịch này của Mỹ và nói rằng Mỹ không còn được phép sử dụng một căn cứ không quân quan trọng hoặc bay qua không phận nước này. Tổng thống Trump đã không thuyết phục được Thái tử Mohammed bin Salman trong cuộc điện đàm.
Giá dầu Brent giảm xuống 96 USD/thùng khi xuất hiện thông tin từ Pakistan rằng Mỹ và Iran đang sắp đạt thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt chiến tranh. Một nhà ngoại giao tại Islamabad nói: “Hai bên hiện cởi mở hơn với các đề xuất, khoảng cách giữa các quan điểm đang thu hẹp”.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, lực lượng Mỹ và Iran đã tấn công lẫn nhau tại eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ tuyên bố đã ngăn chặn các cuộc tấn công của Iran nhằm vào 3 tàu khu trục đang di chuyển trong eo biển này. Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran đưa tin lực lượng Iran đã tấn công Mỹ tại đảo Qeshm. Báo chí Iran cũng cho biết có tiếng nổ lớn ở phía Tây Tehran và miền Nam Iran.
Trong cuộc phỏng vấn với ABC News, Tổng thống Trump nói lệnh ngừng bắn vẫn có hiệu lực. Ông mô tả các vụ đụng độ là chỉ là “đòn đánh nhẹ”. Sau các cuộc tấn công, giá dầu Brent duy trì trên mức 101 USD/thùng.