Điểm lại những lần Mỹ can thiệp vào các quốc gia Mỹ Latinh

Theo đài RT ngày 4/1, khi áp dụng Học thuyết Monroe trong thế kỷ 19, Mỹ về cơ bản tuyên bố Tây bán cầu là “sân sau” của mình. Dưới chính sách này, Mỹ đóng vai trò dàn dựng hàng chục cuộc đảo chính và lật đổ chính phủ chỉ riêng trong thế kỷ 20, trong đó có nhiều trường hợp can thiệp và chiếm đóng quân sự trực tiếp, đạt đỉnh trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, nói tại cuộc họp báo ngày 2/1 rằng chiến dịch bắt giữ ông Maduro đã được lên kế hoạch tỉ mỉ, rút kinh nghiệm từ hàng thập kỷ thực hiện các nhiệm vụ. Ông Caine nói: “Lúc nào cũng có khả năng chúng tôi sẽ được giao thực hiện lại loại nhiệm vụ như vậy”.

Guatemala năm 1954

Tháng 6/1954, một nhóm lính đánh thuê do Mỹ huấn luyện và tài trợ đã lật đổ Tổng thống đắc cử của Guatemala, ông Jacobo Árbenz. Lý do của trường hợp thay đổi chế độ đầu tiên tại Mỹ Latinh do Mỹ hậu thuẫn trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh là chương trình cải cách đất đai đe dọa lợi ích của Tập đoàn United Fruit của Mỹ.

Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) thừa nhận vai trò trong cuộc đảo chính và chỉ giải mật các tài liệu liên quan vào những năm 2000, qua đó hé lộ khuôn mẫu cho các can thiệp tương lai của Mỹ: chiến lược bao gồm các chiến dịch tâm lý, gây sức ép lên giới tinh hoa và tạo dựng kết quả chính trị vượt ra ngoài bản thân cuộc đảo chính.

Cộng hòa Dominica năm 1965

Một thập kỷ sau, Mỹ chuyển sang can thiệp quân sự trực tiếp để điều khiển cuộc khủng hoảng tại một quốc gia Caribe theo hướng có lợi cho mình. Lấy cớ “mối đe dọa Cộng sản”, Mỹ đưa quân tới Santo Domingo để trấn áp những người ủng hộ ông Juan Bosch - tổng thống đầu tiên được bầu cử dân chủ của Cộng hòa Dominica, người đã bị một chính quyền quân sự lật đổ.

Mỹ triển khai hơn 20.000 binh sĩ tới hòn đảo này trong Chiến dịch Power Pack nhằm hỗ trợ các lực lượng chống ông Bosch. Trong các cuộc bầu cử sau đó năm 1966 vốn bị phủ bóng bởi cáo buộc gian lận, một ứng viên thân Mỹ đã lên nắm quyền. Việc Mỹ chiếm đóng dẫn tới gia tăng đàn áp tại Cộng hòa Dominica và gieo rắc sự ngờ vực đối với chủ nghĩa can thiệp của Mỹ tại Mỹ Latinh.

Chile năm 1973

Chưa đầy một thập kỷ sau, một tổng thống được bầu cử dân chủ khác là ông Salvador Allende bị lật đổ trong một cuộc đảo chính do Mỹ hậu thuẫn tại Chile. Vụ việc trở thành ví dụ được nhắc đến nhiều nhất về việc Mỹ coi nhẹ các quy trình dân chủ ở Mỹ Latinh.

Trước cuộc đảo chính, CIA đã tiến hành các hoạt động bí mật và lan truyền tuyên truyền chống Cộng từ giữa thập niên 1960 nhằm ngăn ông Allende trở thành tổng thống. Sau khi ông đắc cử năm 1970, Mỹ dành ba năm và thêm 8 triệu USD cho các hoạt động bí mật, đồng thời mở rộng liên hệ với quân đội Chile và phe đối lập ủng hộ đảo chính.

Việc thay đổi chế độ năm 1973 do Mỹ hậu thuẫn dẫn tới nền độc tài kéo dài 17 năm dưới thời Augusto Pinochet. Trong giai đoạn này, hàng chục nghìn người bị giam giữ vì lý do chính trị, nhiều người trong số đó chịu tra tấn.

Cuba năm 1961

Tháng 4/1961, một lực lượng người Cuba lưu vong được Mỹ hậu thuẫn đã đổ bộ lên bờ biển phía Nam Cuba nhằm lật đổ chính phủ của ông Fidel Castro. Bản thân ông Castro lên nắm quyền tại quốc đảo Caribe sau cuộc cách mạng lật đổ nhà độc tài Fulgencio Batista (được Mỹ hậu thuẫn) năm 1959.

Cuộc đổ bộ Vịnh Con lợn kết thúc trong thảm họa khi quân đội Cuba do chính ông Castro chỉ huy đánh bại lực lượng khoảng 1.500 người chỉ trong hai ngày. Nỗ lực đảo chính đẩy Cuba xích lại gần Liên Xô và đặt nền tảng cho Khủng hoảng Tên lửa Cuba năm 1962. Thất bại này cũng mở đường cho Chiến dịch Mongoose của Mỹ, gồm các cuộc tấn công vào cơ sở dân sự tại Cuba và các hoạt động bí mật nhằm làm suy yếu chính phủ của ông Castro.

Nicaragua năm 1979

Mỹ cũng tìm cách đảo ngược kết quả của một cuộc cách mạng khác tại Mỹ Latinh. Đây là cuộc cách mạng đã lật đổ nhà độc tài Anastasio Somoza (được Mỹ hậu thuẫn) và đưa ông Daniel Ortega lên nắm quyền tại Nicaragua năm 1979. Tổng thống Mỹ Ronald Reagan đã bí mật cho phép CIA cung cấp 20 triệu USD hỗ trợ cho các tay súng chống ông Ortega, được gọi là lực lượng Contras. Kế hoạch này một phần được tài trợ bằng tiền bán vũ khí cho Iran, vi phạm chính lệnh cấm vận của Mỹ.

Kế hoạch dẫn tới bê bối Iran - Contra năm 1986 tại Mỹ và đẩy Nicaragua vào cuộc nội chiến kéo dài một thập kỷ, khiến 50.000 người thiệt mạng. Mục tiêu cuối cùng của Mỹ vẫn không đạt được khi ông Ortega giữ được quyền lực. Dù thất cử năm 1996, ông Ortega trở lại nắm quyền một thập kỷ sau và vẫn là tổng thống của nước này tính đến đầu năm 2026.

Lần can thiệp mới nhất tại Venezuela

Vào khoảng gần 2 giờ sáng 3/1, hàng loạt tiếng nổ lớn đã vang lên tại thủ đô Caracas và các khu vực lân cận ở Venezuela. Tiếng động cơ máy bay bay thấp xé toạc bầu trời đêm, tiếp sau là các đợt không kích kéo dài đến khoảng 3 giờ 15 phút. Hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội cho thấy trực thăng xuất hiện dày đặc, tên lửa đánh trúng nhiều mục tiêu, tạo ra các cột khói và lửa lớn.

Sau đó, Tổng thống Donald Trump xác nhận trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ đã thực hiện thành công một chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Venezuela. Ông cho biết Tổng thống Nicolas Maduro và phu nhân Cilia Flores đã bị bắt giữ. Khoảng 5 giờ sau khi chiến dịch bắt đầu, Thượng nghị sĩ Mỹ Mike Lee dẫn lời Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định chiến dịch đã kết thúc.

Theo các nguồn tin từ truyền thông Mỹ và quốc tế, chiến dịch này diễn ra sau nhiều tháng chuẩn bị kỹ lưỡng. CIA đã triển khai mạng lưới tình báo sâu rộng tại Venezuela từ tháng 8/2025, theo dõi chặt chẽ mọi di chuyển và thói quen sinh hoạt của Tổng thống Maduro thông qua điệp viên thực địa, nghe lén thông tin liên lạc của lực lượng cận vệ và ảnh vệ tinh độ phân giải cao.

Trọng tâm của chiến dịch là căn cứ quân sự Puerta Tizona ở Caracas, vốn được coi là pháo đài kiên cố bậc nhất ở Venezuela. Thông tin tình báo then chốt xuất hiện vào những ngày cuối năm 2025, cho thấy Tổng thống Maduro và phu nhân đang có mặt tại đây.

Về mặt quân sự, Mỹ đã tăng cường hiện diện hải quân và không quân tại vùng Caribe trong nhiều tháng trước đó. Tàu đổ bộ tấn công USS Iwo Jima cùng hai tàu hải quân khác được triển khai từ tháng 8/2025, bên cạnh 12 tàu chiến, bao gồm cả tàu sân bay USS Gerald R. Ford. Các máy bay chiến đấu được bố trí tại Puerto Rico, sẵn sàng tham gia tác chiến.

Chiến dịch bắt đầu bằng các đòn không kích chính xác nhằm vào hệ thống radar, thông tin liên lạc và một số mục tiêu quân sự chiến lược như Fort Tiuna – khu phức hợp quân sự lớn nhất Venezuela, căn cứ không quân La Carlota và các địa điểm tại La Guaira, Maracay, Higuerote. Các cuộc tấn công này được mô tả là nhằm làm tê liệt khả năng phản ứng của quân đội Venezuela, đồng thời đóng vai trò nghi binh.

Song song với đó, lực lượng đặc nhiệm Delta của Mỹ sử dụng trực thăng vận tải đổ bộ vào khu vực Puerta Tizona. Sau vài phút giao tranh, lực lượng này đã xuyên thủng các lớp an ninh và tiếp cận nơi ở của Tổng thống Maduro. Theo các nguồn tin khác nhau, ông Maduro và phu nhân bị bắt khi đang ở trong phòng ngủ. Cả hai nhanh chóng bị khống chế và đưa đi bằng trực thăng.

Sau khi rời khỏi Caracas, vợ chồng Tổng thống Maduro được đưa tới tàu USS Iwo Jima đang neo tại vùng biển quốc tế ở Caribe để tiến hành nhận dạng sinh trắc học và kiểm tra y tế, trước khi được chuyển bằng máy bay quân sự sang Mỹ. Khi tới lãnh thổ Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi thông báo ông Maduro sẽ bị xét xử tại Tòa án Quận Nam New York với các cáo buộc liên quan đến buôn bán ma túy và vũ khí.

Video ông Maduro bị bắt giữ và bị dẫn giải qua hành lang trụ sở Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA) ở New York (Nguồn X):

Trong phát biểu tại buổi họp báo về chiến dịch quân sự ở Venezuela, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành Venezuela” trong một giai đoạn chuyển tiếp nhằm tái thiết đất nước, đặc biệt là ngành công nghiệp dầu mỏ, song không nêu rõ thời gian cụ thể.