Đồng bào dân tộc Chăm ở An Giang theo Hồi giáo (Islam) hiện có trên 11.000 người, chiếm khoảng 0,6% tổng số dân trên địa bàn tỉnh. Không chỉ thực hiện tốt giáo lý tôn giáo, đồng bào Chăm nơi đây còn nêu cao tinh thần trách nhiệm, nỗ lực phát triển kinh tế, gìn giữ văn hóa truyền thống, hướng tới một cuộc sống ngày càng văn minh, giàu đẹp…
Những làng Chăm bên dòng sông Hậu
Đến xã Nhơn Hội, huyện An Phú, đi trên con đường trải nhựa thẳng tắp, chúng tôi cảm nhận được không khí đầm ấm, bình yên từ những nếp nhà làng Chăm. Anh Trần Văn Cường, cán bộ văn hóa xã Nhơn Hội cho biết: “Nhơn Hội có 2 xóm Chăm với 480 hộ, khoảng 2.143 người, sinh sống tập trung ở 3 ấp Bắc Đai, Tắc Trúc và Búng Lớn. Xã có đường biên giới với Campuchia dài 6.427 m nên người dân hai bên thường xuyên đi lại, giao thương hàng hóa, qua đó tạo nguồn thu nhập, nâng cao đời sống”.
An Giang là tỉnh vừa có đồng bằng, vừa có núi và đường biên giới dài gần 100 km giáp với tỉnh Takeo và Kandal (Campuchia). Dân số toàn tỉnh có hơn 2,1 triệu người, gồm 4 dân tộc chủ yếu: Kinh, Hoa, Khmer và Chăm (dân tộc Chăm có hơn 11.000 người, chiếm khoảng 0,6%). Những năm qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, các chính sách an sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc Chăm đã phát huy hiệu quả, bộ mặt nông thôn khởi sắc, đời sống đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng ổn định.
Tới thăm mô hình nuôi bò của ông A Mách ở ấp Búng Lớn, chúng tôi được biết, với kinh nghiệm nuôi bò trên 30 năm, ông hiện có đàn bò trên 30 con. Ông A Mách phấn khởi chia sẻ: “Sau khi mua bò giống, tôi nuôi khoảng 3 tháng là có thể bán. Với trọng lượng 500 - 600 kg/con, giá bán khoảng 72.000 đồng/kg, tôi thu lãi 5 triệu đồng/con. Ngoài ra, tôi còn mở xưởng chế biến lạp xưởng bò, tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho bà con trong ấp”.
Nhắc đến những làng Chăm An Giang, chúng tôi nhớ đến ngôi làng ở xã Châu Phong, thị xã Tân Châu. Đó là một ngôi làng không chỉ đẹp bởi các công trình kiến trúc cổ mà còn nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Anh Huỳnh Thanh Duy, cán bộ văn hóa xã Châu Phong cho biết: “Nghề dệt thổ cẩm nơi đây có từ rất sớm với hàng trăm hộ làm nghề. Tuy nhiên, hiện chỉ còn 2 hộ tiêu biểu giữ nghề là cơ sở dệt thổ cẩm truyền thống của ông Mohamad và bà Say Mah”.
Ông Mohamad và bà Say Mah là những người thuộc thế hệ thứ ba làm nghề, gắn bó với nghề trên 50 năm và hiện đang từng bước phát triển nghề bằng cách vừa bán sản phẩm, vừa liên kết với các công ty du lịch đưa khách đến tham quan và trải nghiệm.
Ông Mohamad ở xã Châu Phong cho biết: “Sản phẩm chính của gia đình tôi sản xuất là những chiếc khăn rằn dệt họa tiết vân mây - loại họa tiết đặc biệt chỉ có ở xã Châu Phong, luôn được khách hàng yêu thích, nhất là những khách hàng đến từ các nước Đức, Pháp, Úc…”. Hiện tại, cơ sở dệt thổ cẩm truyền thống của gia đình ông Mohamad có 18 nhân công, mỗi nhân công có thể dệt từ 3 - 4 tấm khăn/ngày. Với giá bán bình quân 70.000 đồng/khăn rằn và 150.000 đồng/khăn họa tiết vân mây, cơ sở đem lại thu nhập khoảng 4 triệu đồng/lao động/tháng.
Ông Chau Anne, Phó Trưởng ban Dân tộc tỉnh An Giang cho biết, nhờ phát huy hiệu quả chính sách an sinh xã hội, tỷ lệ hộ gia đình người Chăm nghèo trên địa bàn tỉnh giờ chỉ còn 6,2%, hộ cận nghèo còn 8,5%. Đến nay, 100% ấp, xã vùng đồng bào Chăm đã có điện lưới quốc gia, 100% tuyến đường giao thông được bê tông hóa, 100% hộ dân có điện và nước sạch… Đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào Chăm ở An Giang ngày càng ổn định và nâng cao.
Gắn kết đạo và đời
Đồng bào Chăm An Giang sinh sống tập trung tại 5/11 huyện, thị xã, thành phố (Long Xuyên, Tân Châu, An Phú, Châu Phú, Châu Thành); sống quần tụ, hình thành 9 làng Chăm bên dòng sông Hậu. Theo thời gian, đồng bào Chăm đã hình thành nên các xóm, làng với 12 thánh đường, 16 tiểu thánh đường, 120 chức sắc và 128 chức việc. Đứng đầu thánh đường là giáo cả, tiểu thánh đường là Ahly do cộng đồng bầu lên, là những người có uy tín, hiểu biết giáo lý, giáo luật Hồi giáo và pháp luật.
Với phương châm sống “tốt đời, đẹp đạo”, các giáo cả, chức sắc luôn tuyên truyền, vận động tín đồ tinh thần yêu nước, đoàn kết, tích cực xây dựng quê hương. Ông Salay Mal, Phó giáo cả thánh đường Masjid Al Khairiyah ở xã Nhơn Hội, huyện An Phú cho biết: “Xã có 1 thánh đường và 1 tiểu thánh đường. Mỗi ngày 5 lần, các tín đồ cầu nguyện, đọc kinh từ 5 - 10 phút. Ngoài thực hiện nghi thức tôn giáo, giáo cả còn phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, cập nhật chính sách pháp luật của Nhà nước, đồng thời khuyên bảo mọi người làm điều tốt, tránh xa điều xấu”.
Trong các dịp thánh đường làm lễ, chiến sĩ Đồn biên phòng Nhơn Hội đã dành thời gian tới phổ biến thông tin, quy định, quy chế mới. Theo Thiếu tá Nguyễn Hữu Hàn, Chính trị viên Đồn biên phòng Nhơn Hội, đây là hoạt động phối hợp thường xuyên giữa đồn và Ban quản trị thánh đường. Với sự hỗ trợ của Đồn, đồng bào Chăm đã chấp hành tốt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, sẵn sàng cung cấp thông tin về tình hình an ninh trật tự trên địa bàn.
Là giáo cả thánh đường Masjid Jamiul Azhar ở xã Châu Phong, thị xã Tân Châu từ năm 2008, ông Mukh Tar cho biết: “Mỗi khóa lễ trong ngày, thánh đường có từ 40 - 50 tín đồ tham gia, riêng thứ 6 có khoảng 150 - 200 tín đồ. Chính những lời dạy từ giáo luật của Ban quản trị thánh đường và những người có uy tín đã giúp người Chăm biết yêu thương, giúp đỡ nhau, tránh xa tệ nạn mại dâm, ma túy, trộm cắp”.
“Để gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, cộng đồng người Chăm Islam ở tỉnh An Giang thường nói tiếng dân tộc, mặc trang phục dân tộc, sử dụng ẩm thực dân tộc và sinh hoạt tín ngưỡng tại thánh đường, tiểu thánh đường. Đặc biệt, nghi lễ vòng đời của người Chăm Islam - Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia luôn được đồng bào duy trì thực hiện trong các hoạt động đời sống xã hội”
Ông Chau Anne - Phó Trưởng ban Dân tộc tỉnh An Giang.
Theo ông Lê Văn Phước, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, ngoài việc thực hiện đúng giáo lý, cộng đồng người Chăm Islam trên địa bàn tỉnh còn tích cực tham gia các cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”. Cùng với việc nêu cao trách nhiệm công dân, họ còn gìn giữ tiếng nói, chữ viết và phong tục, tập quán riêng, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc.
Bài: Thu Hương Ảnh: Trọng Chính - An Hiếu Đồ họa: Thanh Nhàn