Đánh thức mạch nguồn di sản sơn mài Việt Nam

Sự kiện quy tụ đông đảo chuyên gia mỹ thuật, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp sáng tạo và các nhà đầu tư trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, mở đầu cho chuỗi hoạt động hướng tới dấu mốc 100 năm sơn mài hội họa Việt Nam bước ra thế giới.

Tiến sĩ Dương Duy Lâm Viên, Viện trưởng Viện Kỷ lục Việt Nam, cho rằng sơn mài hội họa Việt Nam không chỉ là một loại hình nghệ thuật độc đáo mà còn kết tinh chiều sâu lịch sử, kỹ thuật thủ công và bản sắc văn hóa dân tộc. Theo ông Lâm Viên, hành trình hướng tới “Kỷ nguyên Di sản sơn mài hội họa Việt Nam” không dừng ở việc xác lập kỷ lục mà còn nhằm kết nối di sản với sáng tạo đương đại, mở ra cơ hội để sơn mài Việt Nam tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái công nghiệp văn hóa toàn cầu.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Phát triển Đề án Di sản sơn mài hội họa Việt Nam cũng được công bố, hướng tới xây dựng chiến lược nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị sơn mài theo hướng liên ngành và hội nhập quốc tế.

Tại diễn đàn học thuật, nhiều tham luận tập trung làm rõ hành trình hình thành mỹ học riêng của sơn mài Việt Nam, từ chất liệu bản địa, kỹ thuật thủ công truyền thống đến ngôn ngữ tạo hình mang tính độc bản đã giúp sơn mài Việt Nam tạo dấu ấn trên bản đồ mỹ thuật thế giới.

Các ý kiến cũng cho rằng, việc xây dựng hồ sơ đề cử kỷ lục thế giới không chỉ góp phần khẳng định giá trị nghệ thuật mà còn là cơ hội định danh thương hiệu văn hóa quốc gia cho sơn mài Việt Nam trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp sáng tạo.

Nhiều tham luận nhấn mạnh yếu tố hội họa chính là “linh hồn” giúp sơn mài vượt khỏi phạm vi của một nghề thủ công để trở thành loại hình nghệ thuật bác học mang giá trị quốc tế. Đồng thời, phía sau mỗi lớp sơn, kỹ thuật thếp vàng, cẩn trứng hay mài phủ còn là hệ tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều thế hệ làng nghề.

Không chỉ dừng ở câu chuyện bảo tồn, chương trình còn mở ra hướng tiếp cận mới cho sơn mài trong thời đại công nghệ. Các chuyên gia đề cập khả năng ứng dụng vật liệu mới và công nghệ phủ sơn trên nhiều bề mặt nhằm mở rộng không gian sáng tạo của sơn mài sang lĩnh vực nội thất, thời trang, mỹ thuật ứng dụng và du lịch trải nghiệm.

Bên cạnh diễn đàn chuyên môn, chuỗi hoạt động triển lãm và trải nghiệm diễn ra từ ngày 27 đến 29/5 tái hiện hành trình phát triển của sơn mài Việt Nam, từ làng nghề truyền thống đến không gian sáng tạo đương đại.

Không gian triển lãm giới thiệu nhiều bộ sưu tập hiện vật, tác phẩm và tư liệu quý liên quan đến lịch sử sơn mài Việt Nam, trong đó có các hiện vật gắn với làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp; bộ sưu tập “Tranh Đông Dương vẽ tại Đông Dương” lưu giữ di sản của họa sĩ Marcel Bernanose; cùng nhiều tác phẩm sơn mài đương đại của các giảng viên, họa sĩ đến từ Trường Đại học Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh.

Các khu vực trải nghiệm sáng tạo cộng đồng cũng thu hút đông đảo sinh viên mỹ thuật, nghệ nhân trẻ và công chúng tham gia với nhiều hoạt động như vẽ đĩa sơn mài họa tiết trống đồng Đông Sơn, phóng tác tranh dân gian bằng vật liệu sơn mài công nghệ hay cùng thực hiện tác phẩm tập thể xác lập Kỷ lục Việt Nam.

Thông qua chuỗi hoạt động, Ban tổ chức kỳ vọng góp phần khơi mở hệ sinh thái sáng tạo mới cho sơn mài Việt Nam, tạo cầu nối giữa truyền thống và công nghệ, giữa di sản dân tộc và thị trường quốc tế trong kỷ nguyên công nghiệp văn hóa.