Theo quy định tại Điều 14 của Nghị định, mỗi thôn, tổ dân phố được bố trí tối đa 3 người hoạt động không chuyên trách, gồm: Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố; Bí thư Chi bộ; Trưởng Ban Công tác Mặt trận.
Đồng thời, khoản 3 Điều 16 của Nghị định quy định, những người đảm nhiệm các chức danh trên được tham gia BHXH bắt buộc, BHYT và hưởng các chế độ, chính sách khác theo quy định của pháp luật hiện hành về BHXH, BHYT.
Để bảo đảm nguồn kinh phí thực hiện chính sách, Điều 15 của Nghị định quy định ngân sách nhà nước thực hiện khoán quỹ phụ cấp hằng tháng cho từng thôn, tổ dân phố; trong đó đã bao gồm khoản hỗ trợ đóng BHXH.
Mức khoán quỹ phụ cấp được chia thành hai nhóm. Cụ thể, mức khoán bằng 8 lần mức lương cơ sở áp dụng đối với thôn có từ 700 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố có từ 1.000 hộ gia đình trở lên; các thôn, tổ dân phố thuộc địa bàn trọng điểm về quốc phòng, an ninh, khu vực biên giới, hải đảo hoặc thôn đặc biệt khó khăn. Đối với các thôn, tổ dân phố còn lại, mức khoán quỹ phụ cấp bằng 6,5 lần mức lương cơ sở.
Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm bảo đảm nguồn kinh phí thực hiện các chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Theo Điều 17, ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí theo phân cấp ngân sách hiện hành; nguồn kinh phí chi trả BHYT thực hiện theo quy định của pháp luật về BHYT; còn Quỹ BHXH thực hiện chi trả các chế độ BHXH theo quy định của pháp luật về BHXH.
Bên cạnh đó, Nghị định có quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm quyền lợi cho người hoạt động không chuyên trách. Do Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025, trong khi Nghị định 185/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/5/2026, vì vậy khoản 2 Điều 19 của Nghị định quy định: Trong giai đoạn khoảng trống này, việc đóng BHXH bắt buộc vẫn tiếp tục được thực hiện. Điều khoản này yêu cầu các địa phương phải có trách nhiệm chủ động rà soát, cân đối và bố trí nguồn kinh phí để đóng hoặc truy đóng đầy đủ, kịp thời, bảo đảm không làm gián đoạn hay ảnh hưởng đến quyền lợi an sinh của người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở.
Việc quy định cụ thể, đồng bộ từ đối tượng tham gia, mức hỗ trợ, nguồn kinh phí đến trách nhiệm đóng và chi trả BHXH cho thấy sự quan tâm của Nhà nước đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở, đồng thời góp phần củng cố hệ thống an sinh xã hội.
