Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ Nga có thể cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật nếu chiến sự tiếp tục bất lợi.

Ukraine giành lại thế chủ động trên chiến trường

Theo tờ The EurAsian Times, Nga đang đối mặt với một giai đoạn khó khăn hơn đáng kể so với năm 2025. Trong ba tháng đầu năm 2026, quân đội Nga chỉ giành thêm trung bình khoảng 2,9 km2 lãnh thổ mỗi ngày, giảm mạnh so với mức gần 9,8 km2/ngày cùng kỳ năm ngoái.

Tình hình bắt đầu đảo chiều từ tháng 4, khi lực lượng Ukraine tăng cường phản công. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho biết quân đội Nga đã mất ròng khoảng 116 km2 lãnh thổ kiểm soát chỉ trong một tháng.

Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrskyi ngày 19/5 tuyên bố lực lượng Kiev lần đầu tiên tiến hành số đợt tấn công mỗi ngày nhiều hơn phía Nga, cho thấy cán cân chiến trường đang thay đổi.

Các cuộc tập kích tầm xa bằng UAV và tên lửa của Ukraine vào sâu trong lãnh thổ Nga cũng gia tăng đáng kể. Đêm 16/5, Ukraine được cho là đã phóng hơn 600 UAV có đích tới là Moskva.

Những đòn tấn công liên tục nhằm vào kho nhiên liệu, cơ sở quân sự và hạ tầng hậu cần của Nga diễn ra trong bối cảnh Moskva phải chịu tổn thất ngày càng lớn cùng áp lực kéo dài từ các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Một dấu hiệu khác cho thấy Nga đang thận trọng hơn là lễ duyệt binh kỉ niệm Ngày Chiến thắng 9/5 năm nay tại Moskva. Trước sự kiện, Tổng thống Vladimir Putin bất ngờ tuyên bố ngừng bắn đơn phương trong ba ngày, động thái được cho là nhằm giảm nguy cơ Ukraine tập kích thủ đô Nga trong thời điểm nhạy cảm.

Đáng chú ý, lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ, Nga cắt giảm đáng kể số lượng khí tài hạng nặng xuất hiện tại lễ duyệt binh, làm giảm hình ảnh phô diễn sức mạnh quân sự vốn là biểu tượng quen thuộc của Điện Kremlin.

Trong khi đó, Ukraine được đánh giá đang tận dụng tốt lợi thế công nghệ với các dòng UAV đánh chặn giá rẻ. Nếu trước đây Kiev phải sử dụng các tên lửa phòng không trị giá hàng triệu USD để bắn hạ UAV Shahed do Nga triển khai, thì nay các UAV đánh chặn mới chỉ tiêu tốn khoảng 1.000 - 5.000 USD mỗi chiếc, thấp hơn rất nhiều so với chi phí của mục tiêu cần tiêu diệt.

Nga chuyển đầu đạn hạt nhân tới Belarus

Trong bối cảnh áp lực gia tăng, Nga thông báo đã chuyển các đầu đạn hạt nhân dành cho hệ thống tên lửa Iskander-M tới các kho lưu trữ tạm thời tại Belarus như một phần của cuộc tập trận lực lượng hạt nhân.

Bộ Quốc phòng Nga cho biết binh sĩ Belarus đang tham gia huấn luyện tiếp nhận đầu đạn hạt nhân, lắp lên tên lửa Iskander-M và cơ động bí mật tới các vị trí chuẩn bị phóng.

Video do Moskva công bố cho thấy các đoàn xe quân sự chở thiết bị rời kho chứa, di chuyển qua khu vực rừng rậm trước khi tiến hành nạp tên lửa đạn đạo lên bệ phóng cơ động.

Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Belarus cũng công bố hình ảnh các khí tài được cho là mang đầu đạn hạt nhân di chuyển trong rừng, cùng hoạt động triển khai tàu ngầm và tên lửa cho máy bay quân sự.

Theo thông báo của Minsk, cuộc tập trận bắt đầu từ ngày 18/5 với sự tham gia của lực lượng Nga và Belarus, tập trung vào vận chuyển đầu đạn hạt nhân, chuẩn bị phóng và phối hợp tác chiến.

Nga cho biết cuộc diễn tập huy động khoảng 64.000 quân nhân cùng 7.800 khí tài quân sự, trong đó có hơn 200 bệ phóng tên lửa, 73 tàu chiến và 13 tàu ngầm, bao gồm 8 tàu ngầm chiến lược có khả năng mang tên lửa hạt nhân.

Một trong những nội dung trọng tâm của cuộc tập trận là khả năng cơ động bí mật, tái triển khai lực lượng quy mô lớn và tính toán phương án sử dụng hệ thống tên lửa cũng như không kích.

Belarus ngày càng xích lại gần chiến lược hạt nhân của Nga

Giới quan sát nhận định Belarus đang dần trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược răn đe hạt nhân của Nga.

Năm 2022, Belarus sửa đổi hiến pháp để cho phép Nga triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ nước này. Đến năm 2023, Minsk tiếp nhận các hệ thống tên lửa Iskander có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.

Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko từng tuyên bố ông đã đề nghị Nga đưa vũ khí hạt nhân trở lại Minsk và sẵn sàng sử dụng nếu Belarus bị tấn công.

Tháng 11/2024, Tổng thống Putin ký học thuyết hạt nhân sửa đổi của Nga, trong đó lần đầu tiên nêu rõ Belarus nằm trong phạm vi được bảo vệ trực tiếp bằng năng lực răn đe hạt nhân của Moskva.

Học thuyết mới cũng hạ thấp ngưỡng sử dụng vũ khí hạt nhân, cho phép Nga cân nhắc đáp trả hạt nhân nếu chủ quyền hoặc toàn vẹn lãnh thổ của Nga hay Belarus đối mặt mối đe dọa nghiêm trọng, thay vì chỉ khi sự tồn vong của quốc gia bị đe dọa như trước.

Đầu năm 2025, ông Lukashenko tiếp tục tuyên bố Belarus sẽ chuẩn bị tiếp nhận tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.

NATO cảnh báo Moskva

Ukraine coi việc Nga triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật tại Belarus là thách thức chưa từng có đối với cấu trúc an ninh toàn cầu.

Bộ Ngoại giao Ukraine cho rằng việc biến Belarus thành “bàn đạp hạt nhân” sát biên giới NATO làm suy yếu cơ chế không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu.

Trong khi đó, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cảnh báo Nga sẽ phải đối mặt với hậu quả nếu sử dụng vũ khí hạt nhân nhằm vào Ukraine.

Theo ông Rutte, Moskva hiểu rõ những hệ lụy tiềm tàng của một hành động như vậy, song NATO vẫn đang theo dõi sát mọi diễn biến liên quan.

Tình báo Ukraine cho rằng Nga có thể đang cân nhắc mở thêm một hướng tấn công mới vào miền Bắc Ukraine thông qua lãnh thổ Belarus.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông đã thảo luận với các chỉ huy quân sự cấp cao về nguy cơ Nga phát động chiến dịch mới nhằm vào hướng Chernihiv-Kiev.

Tổng tư lệnh Syrskyi cũng cảnh báo khả năng này hiện hữu, đồng thời cho biết chiến tuyến đang có xu hướng mở rộng.

Việc Nga chuyển đầu đạn hạt nhân tới Belarus và tổ chức tập trận quy mô lớn khiến nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu Điện Kremlin có đang phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng leo thang mạnh hơn nếu cục diện chiến sự tiếp tục bất lợi hay không.