Kênh CBS News và báo The Telegraph ngày 11/2 cho biết trong một tuyên bố được công bố trước cuộc họp các Bộ trưởng Quốc phòng diễn ra trong tuần này, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) nói rằng động thái nêu trên “là một phần của sự điều chỉnh nhằm chia sẻ trách nhiệm công bằng hơn trong NATO, với việc các đồng minh châu Âu đảm nhận vai trò lãnh đạo lớn hơn trong cơ cấu chỉ huy của NATO”. 

Tuyên bố của NATO cũng nhấn mạnh rằng Mỹ vẫn sẽ tiếp tục nắm giữ chức vụ Tư lệnh Tối cao các lực lượng Đồng minh tại châu Âu (SACEUR), như một cách “khẳng định rõ cam kết của Mỹ đối với hệ thống chỉ huy và kiểm soát của NATO”.

Tháng trước, chính quyền của Tổng thống Trump đã công bố Chiến lược Quốc phòng Quốc gia, trong đó nhấn mạnh rằng các đồng minh NATO cần gánh vác trách nhiệm chính đối với an ninh châu Âu, trong khi Mỹ tập trung nhiều hơn vào việc bảo vệ lãnh thổ quốc gia và răn đe Trung Quốc.

Tác giả chính của chiến lược này, Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách Elbridge Colby, dự kiến sẽ tham dự Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng NATO trong tuần này, thay cho Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. 

Đây là lần đầu tiên ông Hegseth vắng mặt tại một kỳ họp Bộ trưởng Quốc phòng NATO kể từ khi nhậm chức.

Quá trình chuyển giao quyền lãnh đạo đối với hai Bộ Tư lệnh Liên hợp nêu trên dự kiến sẽ diễn ra dần dần trong vài năm tới, ghi nhận sự thay đổi mang tính lịch sử về quyền chỉ huy tác chiến trong NATO.

Một quan chức Lầu Năm Góc cho biết quyết định chuyển giao các Bộ Tư lệnh này “được đưa ra trên cơ sở đồng thuận chung của tất cả các đồng minh”, “củng cố liên minh bằng cách thể hiện vai trò lãnh đạo của châu Âu trong việc phòng thủ châu Âu, đồng thời tăng cường năng lực quốc phòng của châu Âu”.

Bộ Tư lệnh đặt tại Norfolk, bang Virginia (Mỹ), hiện có các cơ sở nằm trong một căn cứ lớn hơn, và các cơ sở này sẽ vẫn thuộc quyền kiểm soát của Hải quân Mỹ khi một sĩ quan Anh tiếp quản chức vụ chỉ huy. 

Theo thông tin trên trang web chính thức, đây là Bộ Tư lệnh tác chiến mới nhất của NATO, tập trung vào nhiệm vụ bảo vệ khu vực Đại Tây Dương và Bắc Cực.

Italy sẽ tiếp quản Bộ Tư lệnh Liên hợp Naples, phụ trách sườn phía Nam của liên minh trong khi Đức và Ba Lan sẽ luân phiên chia sẻ quyền chỉ huy Bộ Tư lệnh Liên hợp Brunssum ở Hà Lan, hiện do Đức đảm nhiệm. 

Sau khi các thay đổi này hoàn tất, cả ba Bộ Tư lệnh Liên hợp chịu trách nhiệm chỉ đạo các chiến dịch trong tình huống khủng hoảng của NATO sẽ đều do châu Âu lãnh đạo.

Tuy nhiên, các nguồn tin nội bộ NATO khẳng định động thái này nhằm để các quốc gia châu Âu gánh vác nhiều trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ “lục địa già”, chứ không phải là việc Tổng thống Trump rút lui khỏi liên minh.

Vào hôm 9/2, Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker khẳng định rằng ông Trump đang tìm cách củng cố, chứ không phải “phá bỏ” liên minh, bằng việc buộc châu Âu phải tự nâng cao vai trò và trách nhiệm của mình.

“Chúng tôi đang cố gắng làm cho NATO mạnh hơn, không phải rút lui hay từ chối NATO, mà là khiến liên minh vận hành đúng như mục đích ban đầu: một liên minh gồm 32 đồng minh mạnh mẽ và có năng lực”, Đại sứ Whitaker nói thêm.

Thực tế cũng cho thấy các chỉ huy châu Âu dẫn dắt ba Bộ Tư lệnh Liên hợp của NATO ở cấp độ tác chiến trong khi Mỹ sẽ tiếp nhận quyền chỉ huy Bộ Tư lệnh Hàng hải Đồng minh (Allied Maritime Command), đặt tại Northwood ở Anh, hiện đang do một phó Đô đốc người Anh chỉ huy. 

Điều này đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ dẫn dắt ba Bộ Tư lệnh chức năng của NATO, gồm Bộ Tư lệnh Hàng hải Đồng minh, Bộ Tư lệnh Lục quân Đồng minh và Bộ Tư lệnh Không quân Đồng minh.

Mỹ đồng thời vẫn giữ vị trí cao nhất là Tư lệnh Tối cao NATO tại châu Âu.

Chức vụ SACEUR, người chỉ huy toàn bộ lực lượng NATO, từ trước đến nay luôn do một sĩ quan Mỹ đảm nhiệm. Tướng Không quân Alexus G. Grynkewich, người đang chỉ huy khoảng 80.000 quân nhân Mỹ thuộc Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ, hiện là Tư lệnh Tối cao các lực lượng Đồng minh tại châu Âu.